Абай туралы дөңгелек үстелге арналған ашық сабақ

Тақырыбы: «Абай - дана, Абай - дара қазақта» (дөңгелек үстел)

Мақсаты:

а/ Оқушыларды Ұлы ақынның балалық және жастық шағы, өскен ортасымен таныстыру. Ақындығы мен композиторлығын таныту. ә/ Абай шығармашылығын сүйіп оқуға, өмірін, қасиеттерін үлгі ете отырып, білім-ғылымға құмарлығын арттыру.б/ Жас ұрпақты Абай шығармашылығын танып өсуге тәрбиелеу.Көрнекілігі: А.Құнанбаев суреті, ақын туралы айтылған қанатты сөздер, слайд, Абай өмірі мен шығармашылығы туралы бейнематериал "Абайдың мұражай-үйі"Өту барысы:1-жүргізуші:

Өлсе өлер табиғат, адам өлмес.Ол бірақ қайтіп келіп ойнап – күлмес.Мені мен, менікінің айырылғанын,“Өлді” деп ат қойыпты өңкей білмес.Көп адам дүниеге бой алдырған,Бой алдырып, аяғын көп шалдырған.Өлді деуге сыя ма, айтыңдаршы.Өлмейтұғын артына сөз қалдырған – дегендей, бүгін біз артында өлмейтұғын сөз қалдырған ұлы ақын атамыз – Абай Құнанбайұлы туралы сөз қозғамақпыз.

2-жүргізуші: “Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс “деген екен.

1-жүргізуші: Ұлы ағартушы , ақын, сазгер Абай өмірінің соңына дейін қазақ халқының жарқын болашағы үшін күресті. Ендеше, ұлы ақын Абай Құнанбаевтың туып - өскен жері, білім алған жерлері туралы не айта аласыздар?

1-оқушы: Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбайұлы 1845 жылы 10 тамыз күні Семей өңірінің қазіргі Абай ауданындағы Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Абайдың шын аты Ибраһим. Әжесі еркелетіп «Абай» деп атап кеткен

2-оқушы:Ауыл молдасынан арабша сауат ашқан Абайды әкесі он екі жасында Семейге оқуға жібереді. Абай Ахмет-Ризаның медресесінде оқыды. Медреседе араб, парсы тілдерін жақсы меңгереді. Шығыс ақындары Низами, Сағди, Фзули, Хафиз шығармаларымен танысады. Медреседе оқып жүріп, үш ай «Приходская школада» орысша оқиды.

2-жүргізуші: Ал, ақынның отбасы туралы не білесіздер?

3-оқушы: Абайдың ата-тегі, тәрбиеленіп шыққан ортасы Тобықтының шынжыр балақ, шұбар төс, ауқатты отбасы болған. Әкесі Құнанбай аға сұлтан, болыс болса, аталары Өскенбай, Ырғызбай атақты, әйгілі билер болған.

4-оқушы: Болашақ ақын жас кезінен өлең, әңгімеге әуес болып, әжесі Зере мен анасы Ұлжан аңыз- әңгімелерін барлық ынтасымен тыңдайтын.

Абай алғаш өлеңдерін досы Көкпай ақынның атымен жариялап жүрген, 1886 жылдан ғана бастап өз атынан шығара бастаған. Абайдың ғылымға, өлең жазуға белсене кірісуі 40 жасынан.

1-жүргізуші: Иә, Абай артына өшпес рухани мол мұра, өзіне өлмес мәңгілік ескерткіш қалдырып кетті. Оның бізге қалдырған мұрасы - поэзиясы. Оның өлеңдері туралы не білесіздер?

5-оқушы: А.Құнанбаев келешек білімде, оқуда деп ұғынған ақындардың бірі. Жастарды оқытуға бар күш - жігерін салған болатын. Абай шығармаларында ғылым, білім тақырыбы кеңінен қозғалады.

2-жүргізуші: Ортаға осы тақырыптағы өлеңдерді оқитын оқушыларды шақырайық. /білім туралы өлеңдері үш тілде оқылды/

"Ғылым таппай мақтанба"

"Жасымда ғылым бар деп ескермедім"

"Әсемпаз болма әрнеге"

1-жүргізуші: Көріп отырғандай ақын өз өлеңдерінде қараңғылық, надандық, кертартпалықпен күрескен, халық қамын ойлаған, жастарды білімге, еңбекке, өнерге шақырған.

2-жүргізуші: Ұлы ақынның туған жері – табиғаты тамаша Семей жері, Шыңғыс тауының етегі. Осы туған жердің табиғаты, туған отбасы, заманы –барлығы Абайдың сезіміне, жүрегіне әсер етіп, оның ақындығына ықпал етті. Енді өзіміз білетін Абай атамыздың жылдың төрт мезгілін суреттейтін өлеңдеріне кезек берелік. /орысша қазақша ағылшынша/

"Қыс"

"Жазғытұры"

"Жаз"

"Күз"

1-жүргізуші: Ұлы Абайдың мұрасы өте бай. Ол халық туралы ойлаған, болашаққа сенген. Ақын кімдердің шығармаларын қазақ тіліне аударған?

6-оқушы: Абай- данышпан ақын.Абай орыс классиктерінің өлеңдерін қазақ тіліне аударып, халқының игілігіне айналдырды.Абай – ұлттық әдебиетте, оның ішінде қазақ поэзиясында көркем аударманы тұңғыш енгізген екеудің бірі.

7-оқушы: Ақынның әдеби мұрасы ішінде аударма үлгілерінің де өзіндік орны мен салмағы бар.Сан тілмен келтірсек: аудармаға арналған өмірінің 15 жылында Абай үлкен- кішілі 50-ден астам шығарманы орыс тілінен қазақшаға аударыпты. Ол А.С.Пушкиннің « Евгений Онегин» атты әйгілі шығармасынан 7 үзінді, М.Ю.Лермонтовтан 30-ға таяу өлең, И.А.Крыловтан 12 мысал және басқа да авторлардан 7 өлең шамасында аударған.

8-оқушы: Орыстың атақты жазушы, ақындарын аударуда Абай тек қана қазақ емес, бүкіл шығыс елінде елеулі орын алады. Шығыс елінде, 1889 жылға дейін Пушкиннің « Онегині» тек Азербайжанда ғана аударылған.Содан кейін аударған қазақ - Абай.