Адалдық адамдық белгісі 9-сыныпқа арналған мақала

Адалдық – адамдық белгісі (қазақ тілі сабағында)

Бүгінгі қазақ тілі сабағы әдеттегідей емес. Сыныппен амандасқан мұғалім, оқушыларды шаттық шеңберіне шақырған жоқ. Оқушылар отырғаннан кейін сынай қарағандай үнсіз қадағалап тұрды. Сыныпта үнсіздік орнады. Бір мезгілде үнсіздікті өзі бұзған мұғалім кешегі тақырыбымызды жалғастырайық. Махамбетке кім қастандық жасады? Сатқынның өз әкесімен әңгімесі қалай жалғасты? Мұхтар Шахановтың «Нарынқол трагедиясы» үзіндісінен не ұқтық деген сұрақтарға жауап алғаннан кейін балалар, адалдық деген не? деді.

Адалдық деген не? Кім қалай түсінеді? Пікірлеріңізді ортаға салыңыздар деп, өзі тақтаның алдына барып бізге сынай қарады. Әшейінде телефонға жабысып көмек сұрағыштарда мұғалім не айтар екен дегендей үнсізбіз.

Осындай да шыдамсыз қыздарда үнсіз. Бір мезгілде жақында ғана қазақ мектебінен ауысып келген бала Адалдық дегеніміз ар – ұяттан аттамау деді. Осы сөзден кейін Махамбет тақырыбын жарыса айта бастадық.

Ия, Махамбетке қастандық жасалды. Бұл сыбайлас әрекеттің жемісі мен жеңісі. Арамдық. Ұятсыздық. Дегенмен тарихта шындық ашылды, Махамбет біз үшінде өткен және келер ұрпақ үшінде батыр, адал ұл, адал дос деген сияқты тақырып бойынша білгенімізді айтып болған соң.

Жарайсыңдар, ендеше біз адалдық сөзін талдайық деді де тақтаға ірі әріптермен адалдық деп жазды. Морфологиялық талдау.

Күннің жады жазылған соң, тақырыбымыз Адалдық деген не? деп жаздық

Адалдық сөзіне фонеткалық және морфолгиялық талдауды тез орындадық. Әрі қарай белгілі. Сөз тіркестерін құрамыз. Бұл сыныптағы жарыс. Бұл жаттығу жұмысын біз ерекше ықыласпен орындаймыз. Жарыса оқу басталды. Адал – адам, еңбек, іс, әрекет, тағам, жол, бала, қыз, ұл, әйел, ана т.б. Сыныптағы он алты оқушы кезекпен – кезек айтылмаған, оқылмаған жаңа сөздермен сөздік қорымызды молайта бердік.Интерактивті тақта іске қосылып мұғалім осы тақырып аясында дайындалған презентацияны назарымызға ұсынды. Презентацияны тамашалай отырып, адалдық сөзінің мағынасын аштық. Орыс мектебінде білім алып жүрген мен үшін жаңа сөздер ұғымы ой салды.

Адал— жеке тұлғалар мен адамдардың абырой-атағын арттыратын ізғі қасиет, адам мінезіндегі аса ұнамды сапа. Адал — араб тілінде "рүқсат етілген", "таза" деген мағына беретін, білімімізге шариғат қағидалары арқылы енген сөз. Адалдық – адам бойындағы асыл қасиеттердің бірі. Адам бағасының бір өлшемі де іспетті. "Адалдық” деген сөз шыншылдық, айнымастық, шын берілгендік сияқты…