Ағылшын тіліндегі жаңа сөздерді жаттату әдістері

«Ағылшын тіліндегі жаңа сөздерді оқушыларға сабақ үстінде және сабақтан тыс кездері жаттаттыруға дағдыландырудың әдіс-тәсілдері»

Қазір XXI ғасырдың басы. XXI ғасыр – білімділер ғасыры. Болашақтың өмірі жарқын болуына ықпал ететін, адамзатты алға жетелейтін күш тек білімде. Қай елдің болмасын өсіп-өркендеуі, өркениетті дүниеде өзіндік орын алуы, оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, даму бағытына байланысты.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев 2007 жылғы жолдауында тілдің үш тұғырлылығы туралы былай деген болатын:

- Заман талабы үш тілді білуді міндеттеп отыр. Ата Заң бойынша мемлекеттік тіл – қазақ тілі. Бұл тілді бәріміз білуіміз керек. Қазақ тілі – отандастарымызды біріктіруші тіл, жақындастырушы тіл екенін әр азамат естен шығармағаны жөн.- Біз заманға қарай орыс тілі арқылы әлемдік білім алдық.Орыс тілі – ресми тіл, қарым-қатынас тілі. Біріккен ұлттар ұйымындағы 6 тілдің бірі.Ағылшын тілі – техника тілі, компьютер тілі, бүгін үлкен сұранысқа ие болып отырған нанотехнология тілі.

Сонымен қатар Елбасымыз биылғы жолдауында:

- Мен әрдайым бүгінгі қазақстандықтар үшін үш тілді меңгеру – бұл өздері үшін міндетті шарт екенін айтып жүрмін. Сондықтан 2020 жылға қарай ағылшын тілін меңгерген халықтың үлесі кем дегенде 20 пайызды құрауы қажет, – деп қадап айтты.

Келешегіміздің жалғасы жас ұрпаққа елбасы айтқан үш тілді білуі керектігін ата-анаға да, оқушыға да түсіндіруіміз керек деп ойлаймын. Тілдің қажеттілігін оларда жақсы түсінуде. Ағылшын тілін үйренуге деген құлшыныс, сұраныс ата-ана тарапынан да, оқушы тарапынан да түсіп жатады. Соңғы жылдары мектеп бітіруші түлектердің бірыңғай тестілеу кезіндегі бесінші таңдалатын пәнінің қатарында ағылшын тілі де жоқ емес.

Ендігі мәселе осы сұранысты арттыру үшін көптеген жұмыстар атқаруы керек. Жең түріп жұмысқа кіріспес бұрын «неден бастау алу қажет?», «қалай жұмыстану керек?» деген сауалдарға назар аударғанымыз жөн.

Осы сұрақтарды негізгі ала отырып, ата-ана не дейді, оқушы нені қалайды, әріптестерімнің көзқарастары қандай, – деп оқушылар арасында сауалнама жүргізіп, ғылыми әдістемелік журнал беттерін парақтадым. Сауалнама нәтижелері мен әріптес пікірлері мына проблемаларды тізбектеді:

- ағылшын тілі сабағы қызықты болса;

- сабақ үстінде оқушылар еркін сөйлесе;

- жаңа лексиканы есте сақтаудың жеңіл сақталудың жолдары табылып, оқушылар күнделікті сабақ үстінде танысқан сөздерін жадтарында сақтаса;

Осы проблеманы өзге мамандардың қалай шешетінін білу мақсатында олардың еңбектеріне көз жүгіртім. «Мектептегі шет тілі» атты республикалық әдістемелік журналдың № 3 2010 жылғы санында өзі ісінің шебер педагогтары: «жақсы оқытудың, нәтижелі тәрбие берудің кілті мұғалімнің қолында» деген тоқтамға келе мына міндеттерді жүктейді:

- 40 минуттық сабақ уақытында оқушы зейінін сабаққа аудару;

- Оқушыларды сабақ кезінде шаршатпай, керісінше белсенді араластыра отырып қызығушылығын арттыру;

- Оқушылардың есте сақтау қабілеттерін арттыру мақсатында түрлі көрнекі құралдарды пайдалану;

Осы әріптестерімнің пікірлері мен ұсыныстарын ескере отырып, әрі қолдай келе, осы проблемаларды мен «қалай шешер едім, олардың ұсыныстарын әрі қарай қалай өрбітер едім», -деген сауалдардың шешімін табуға бел байладым. Ол үшін әр адам алдында жоспар мен мақсат болуы керек деген шешімге келе отырып, өзіме мына міндеттерді жүктедім:

- Оқушы зейінін сабаққа аударып, мүмкіндігінше сабақ кезінде тек ағылшын тілінде сөйлеу;

- Оқушыларды мәтін оқуға машықтандыру, сөздікпен жұмыс жасауға үйрету;

- «Жұмыс түрін өзгерту – демалыстың бір түрі» деген ағылшын мақалын негізге ала отырып, үнемі жұмыстың бір түрінен екіншісіне ауысып отыру;

- Жас мөлшерін ескере отырып, сабақ үстінде ойын түрлерін пайдалану;

- Жаңа сөздерді үнемі оқушыларға жаттатқызу мақсатында аптасына 1 рет сынақ жұмысын жүргізу;

- Оқушыларды тестпен жұмыстана білуге дағдыландыру, тест жұмыстары арқылы білімдерін тексеріп отырып, жіберілген қателіктермен жұмыстану;

- Оқушы пікірімен санасу, олардың ойларын білу;

- Аталған міндеттерді тек сабақ үстінде емес, сонымен қатар аптасына 1 рет сыныптан тыс қосымша сабақ түрінде өткізу;

Осы аталмыш міндеттерді жүзеге асыру мақсатында мынадай жұмыстар атқарған болатынмын.

1) Ағылшын тілі кезінде оқушыларға сұрақтарды тек ағылшын тілінде сөйлеп, ағылшын тілінде жауап беруге үйреттім. Оқушылар үнемі сұрақты түсініп тұрса да, қате жауап беруден сескеніп, қойған сұрақты өзіме қазақ тілінде аударып беретін. Сол себепті оқушыларға сұрақты аудармай бірден жауап беруге үйретіп, дұрыс жауап берген оқушыны ерекше мақтап, қателескен кезде «дұрыс жауап қалай?» деп өзге оқушының жауабын тыңдадым. Дұрыс жауапты қате айтқан оқушыға қайталатып, оның түсінген түсінбегенін анықтау үшін бірнеше минуттан кейін қайта сұрадым. Қайта сұралатындығын білген оқушылар екіншіде дұрыс жауап беру үшін зейін қойып тыңдайтын.

2) Оқушыларды мәтін оқуға машықтандыру мақсатында диалогтарды үнемі рөлдерге бөліп оқып, дауыс ырғағымен, көңіл күйге назар аудара білуге жаттықтырдым. Өтілген мәтіндерді қосымша сабақ кезінде минутқа оқытып, бір минут ішінде әр оқушының қанша сөз оқитынын анықтадым. Минутқа оқу кезінде тек көп сөз емес, сонымен қатар қатесіз оқу керектігін түсіндіріп, үйден бірнеше рет…