Айғақтарды оқиға болған жерде тексеру презентациясы

Оқиға болған жерде айғақтарды тексеру мен нақтылау куәлардың, жәбірленушілердің, сезіктілер мен айыпкерлердің көрсетпелеріндегі дәлелдемелік деректерді анықтайтын тиімді әдістердің бірі болып табылады.

Дербес тексеру әрекеті ретінде, ол ҚР ҚІЖК-нің 238-бабында көзделген. Бұл іс-әрекетті практика да, көрсетпе деп те атайды.

Тексерудің мәні корсетпесінің шұбасыздығы тексерілетін тұлғаның тергеудегі қылмыстық оқиғамен байланысты белгілі жерді көрсетуінен, ол жерде жасалған әрекетте туралы айтуынан, сондай-ақ аталған жерде алынған деректермен салыстыру арқылы талдаудан тұрады.

Бір өзінде бірқатар тергеу әрекеттерінің белгілерін үйлестіретін көрсетпені оқиа болған жерде тексерудің өзіндік кешендік сипаттамасы мен арнайы жүргізу тактикасы бар.

Қарапайым жауап алумен салыстырғанда, ол куәгерлердің қатысуымен және нақты объектілерді қарау, сондай-ақ белгілі бір жерде әрекеттерді корсету, тергеудегі оқиғаның мән-жайлары мен жағдайларын қайтадан құрастыру мақсатымен жүргізіледі.

Тексерудегі тұлғаның әрекеттері, түсініктемелері және оқиға жағдайы тергеушімен және куәгермен тікелей қабылданып, салыстырылады, сонымен жаңа мәліметтердің түсуі қамтамасыз етіледі.

Жаңа ақпарат:

- тексерілетін көрсетпе мазмұнының;

- аталған тергеу әрекетін жүргізу органындағы алдында жауап алынған тұлғаның түсініктемелерінің;

- жасалған қылмыс мән-жайларымен тығыз байланысты болатын оқиға арқылы нақты жағдайының;

- аталған жерді бірінші рет қарау барысында алынған мәліметтердің үйлесуімен сипатталады.

Әрине бірінші рет төртінші ақпарат көздері жүргізілетін тексерудің шеңберіне тыс болса да, оның нәтижелерін бағалау барысында міндетті түрде қолданылуы тиіс.

Аталған көздерден алынған мәліметтер толық сәйкес келгеде тексерілген көрсетпелер шындыққа жатады деп айтуға болады.

Ақпараттың көлемімен мазмұны бойынша бірінші және екі ақпарат көздері сәйкес келмеуі мүмкін, себебі тексерілуге тиіс тұлға тексеру жерінде алдында берген көрсетпелерін өзгертеді.

Оны былай деп түсінуге болады:

а) көрсетпесі тексерілуі тиіс тұлға оқиға орнының нақты жағдайын білмей, жалған корсетпе береді;

ә) жауап алуда көрсетпесі тексерілуі тиіс тұлға кейбір мән-жайларды ұмытып қалғандықтан шын бірақ нақты емес көрсетпе береді, бірақ оқиға болған жерде бәрін есіне түсіріп, алдында берген мәліметтерді толықтырады;

б) көрсетпені тексеруді жүргізу кезінде субъект бір ойлармен алдында берген шын көрсетпелерін жалғанға ауыстырады.

Көрсетпесі тексерілетін тұлғаның оқиға жерінде берген түсініктемелері мен алдында берген көрсетпесіне сәйкес келіп, бірақ оқиға болған жердегі нақты жағдайымен үйлеспейтін жағдайлар да жиі кездеседі. Оны былай түсіндіруге болады: тексерілетін тұлға жалған айтты және жалған айтуды жалғастырып отыр, сондықтан аталған сәйкестіктің орын алуй мүмкін емес немесе ол шын айтып тұр, бірақ жағдайдың өзі өзгеріске ұшыраған. Соңғы жағдайда көрсетпесі тексерілетін тұлғаның түсініктемелерін оқиға орнын қарау нәтижелерімен салыстыру ерекше маңызды. Ақпарат көздерінің төртеуі де бір-бірімен сәйкес келмегенде, тексерілетін көрсетпелердің жалғандығы туралы қорытынды күмән туғызбайды.

Тергеудің мазмұны тергеулік қараумен жартылай сәйкес келеді бірақ, ол тергеушідегі оқиғамен байланысты орынды немесе затты көрсетуді қамтымайды; осы объектілер туралы мәліметтер оның барысында хабарлайды. Айта кететін жайт, оқиға болған жердегі көрсетпені тексерудің негізін қалаушы тактикалық қағида – көрсетпесі тексерілетін тұлғаның оған өз еркімен қатысуы. Бұл өте маңызды, өйткені тексеру барысында бөтен біреудің араласуына және жетекші сұрақтар қоюға тиым салынады.