Ахмет Байтұрсынұлы күніне арналған сабақ презентациясы

АХМЕТ

БАЙТҰРСЫНҰЛЫ

ЖОСПАР

1 Автобиографиясы

2 Хронология

3 Шығармалары

4 Әдебиеттану

5 Аудармалары

6 Түркітану

7 Фильмдер

8 Сыртқы сілтемелер

9 Пайдаланылған әдебиет

АВТОБИОГРАФИЯСЫ

Ахмет Байтұрсынұлы(15.1.1872, қазіргі Қостанай облысы Жангелдин ауданы Сарытүбек ауылы – 8.12.1937, Алматы қаласы) – қазақ халқының 20 ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, мемлекет қайраткері, ақын, публицист, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы ғалым, ұлттық жазудың реформаторы, ағартушы. Атасы Шошақ немересі Ахмет өмірге келгенде ауыл ақсақалдарынан бата алып, азан шақырып атын қойған. Әкесінің інісі Ерғазы Ахметті Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебіне береді. Оны 1891 жылы бітіріп, Орынбордағы 4 жылдық мектепке оқуға түседі. 1895–1909 жылы Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездеріндегі орыс- қазақ мектептерінде оқытушы, Қарқаралы қ-лық училищесінде меңгеруші қызметін атқарады. Байтұрсыновтың саяси қызмет жолына түсуі 1905 жылға тұс келеді. 1905 жылы Қоянды жәрмеңкесінде жазылып, 14500 адам қол қойған Қарқаралы петициясы (арыз-тілегі) авторларының бірі Байтұрсынұлы болды. Қарқаралы петициясында жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру істеріне қазақ елінің мүддесіне сәйкес өзгерістер енгізу, ар-ождан бостандығы, дін ұстану еркіндігі, цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға рұқсат беру, күні өткен Дала ережесін қазақ елінің

1919 жылы наурызға дейін Алашорда үкіметінің Торғай облысы бөлімінің мүшесі болды. Байтұрсынұлы 1919 жылы наурызда Алашорда үкіметі атынан Мәскеуге Кеңес үкіметімен келіссөзге аттанды, осы жылғы шілдеде РКФСР Халық Комиссарлар Кеңесі мен Қазақ әскери-рев. к-ті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Байтұрсыновтың ықпалымен сәуірде Алашорда басшылары мен мүшелеріне Кеңес үкіметінің кешірімі жарияланды. Байтұрсынұлы бұл тарихи кезеңде «патшалардың төрінде отырғаннан, социалистердің босағасында өлгенім артық» деген пікірде болды (ҚР ҰҚК архиві, 78754-іс, 6-т., 44-п). 1920 жылы В.И.Ленинге үкіметінің Қазақстанды басқару ісіндегі алғашқы қадамын қатал сынға алған хатын жолдады. Қазревком мүшесі ретінде Қазақстанның Ресеймен шекарасының қалыптасу ісіне белсенді түрде араласты. Бүкілресейлік ОАК-нің 1919 ж. 27 тамызда Қостанай уезін Челябинск облысына қосу туралы шешіміне қарсы Б-тың жазған саяси наразылығы Қостанай уезін Қазақстан құрамына қайтаруға негіз болды. Ол 1920 ж. тамызда құрылған Қазақ АКСР-і үкіметінің құрамына еніп, 1920–1921 жылы Қазақ АКСР-і халық ағарту комиссары қызметінде болды. 1922 жылы Өлкелік халық комиссариаты жанындағы Академиялық орталықтың, 1922–1925 жылы Хал

ХРОНОЛОГИЯ

Туған жері — бұрынғы Торғай уезінің Тосын болысы(қазіргі Қостанай облысының Жангелдин ауданындағы Ақкөл ауылы). 1882—84 жж. ауылмектебіндеоқыды. 1890 ж. Торғайдағы екікластық, орыс-қазақ училищесін, 1895 ж. Орынбордағы мұғалімдер мектебін бітірген. 1895—1909 ж. Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездеріндегі мектептер мен орыс-қазақ училищелерінде мұғалімдік қызмет атқарады. 1909 ж. патшаүкіметінің саясатына наразылық білдіргені үшін Семей түрмесіне жабылып, 1910 ж. жераударылды. 1913 ж. Орынборда«Қазақ» газетін ұйымдастырып, 1917 жылдың аяғына дейін оның редакторы болды. Патшаүкіметі құлатылғаннан кейін ұлт-азаттық қозғалыс күшейеді. 1918-19 жж. Алашордақатарында болады

1919 Ж. МАУСЫМНЫҢ 24 ҚАЗАҚ ӨЛКЕСІН БАСҚАРАТЫН ӘСКЕРИ-РЕВОЛЮЦИЯЛЫҚ КОМИТЕТТІҢ МҮШЕЛІГІНЕ ТАҒАЙЫНДАЛАДЫ. 1922-25 ЖЖ. ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ АҒАРТУ КОМИССАРИАТЫ ЖАНЫНДАҒЫ ҒЫЛЫМИ-ӘДЕБИ КОМИССИЯНЫҢ ТӨРАҒАСЫ, ХАЛЫҚ АҒАРТУ КОМИССАРЫ, БҮКІЛРЕСЕЙЛІК ОАК-НЫҢ, ҚР ОАК-НІҢ МҮШЕСІ, ТҮРКІСТАН КОМПАРТИЯСЫ ОК-НІҢ ОРГАНЫ «АҚ ЖОЛ» ГАЗЕТІНДЕ ҚЫЗМЕТКЕР. 1925-29 Ж ҚАЗАҚ ХАЛЫҚ АҒАРТУ ИНСТИТУТЫНДА (ТАШКЕНТ) ЖӘНЕ ҚАЗПИ-ДЕ ОҚЫТУШЫ БОЛДЫ. 1929 Ж. МАУСЫМЫНДА ҚАМАУҒА АЛЫНЫП ӨЗІ АРХАНГЕЛЬСК ОБЛЫСЫНА ЖЕР АУДАРЫЛҒАН, АЛ ЖҰБАЙЫ МЕН ҚЫЗЫ ТОМСКІГЕ ЖІБЕРІЛГЕН. 1934 Ж. ҚЫЗЫЛ КРЕСТ КОМИССИЯСЫНДА ҚЫЗМЕТ ЕТКЕН Е. ПЕШКОВАНЫҢ (МАКСИМ ГОРЬКИЙДІҢ ЗАЙЫБЫ) ҚОЛДАУХАТЫМЕН АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ БОСАТЫЛҒАН. СОЛ КЕЗДЕ ОЛ ЖАНҰЯСЫМЕН БІРГЕ АЛМАТЫҒА ҚАЙТА ОРАЛҒАН. 1937 Ж. ҚАЗАН АЙЫНДА АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ ТАҒЫ ДА ҚАМАУҒА АЛЫНҒАН, ЕКІ АЙДАН СОҢ, ЖЕЛТОҚСАННЫҢ 8 «ХАЛЫҚ ЖАУЫ» ЕСЕБІНДЕ АТЫЛҒАН.