Алашқа айбын болған арыстар туралы жұмыс 8 сынып

«Алашқа айбын болған арыстар»

Армысыздар құрметті дөңгелек үстел басына жиналған қауым! Қазақ елі мемлекетінің асыл арқауы, Алаш қозғалысының 100 жылдық мерейтойы баршамызға құтты болсын!

«Ұлы тұлғаларын білмейінше бірде-бір дәуірді дұрыстап тану мүмкін емес. Адам тарихының айнасынан біз тарих көшінің жүрісін ғана аңдап қоймаймыз, оның рухын, тынысын сезінеміз. Алаштың басты мақсаты қазақ қоғамын бірте-бірте өзгертіп, заманға бейімдеу еді. Алаш арыстары бізге мемлекеттік идеясын ту етіп көтеруді табыстап кетті.Тарихтың қай кезеңінде болсын,олар өз ұлтының бетке ұстар мақтанышы болып келген.»

Н.Ә.Назарбаев

1917 жылға тоқталсақ бұл жыл қазақ қоғамында аса күрделі саяси әлеуметтік жағдайды қазақ халқы басынан кешірген жыл. Міне осыдай жағдайда қозғалыстың басында ұлтымыздың қайраткерлері Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы, М.Шоқай, М.Тынышбаев, Ж.Ақбаев, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов сияқты алдыңғы қатарлы қазақ зиялылары болды.Олар Ресейдің Санк-Петербург, Мәскеу сияқты орталық қалаларында оқыған, өз заманына сәйкес жоғары білім алған, озық ойлы қайраткерлер еді.Олар өздерінің білім деңгейі мен саяси белсенділігі, ұлтшылдық қуаты мен халықшыл қасиеті, рухани парасаттылығы мен азаматтық пайымдылығы жағынан Қазақстандағы кеңес өкіметін құрушылардан әлдеқайда алда болды.Ұлттық автономия жариялаудан басқа жол жоқ, саяси тұрақсыздық жағдайында тек біртұтас ұлттық мемлекеттік құрылым ғана қазақ елін азаптан құтқарып, бостандық жолына алып-шығамыз деген тұжырымға келді. Осы кезеңде Ә.Бөкейханов бастаған бүкіл алаш зиялылары жиналып Алаш партиясын құрған болатын.

Алаш қозғалысы қайраткерлерінің барлығы дерлік шығармашыл тұлғалар еді. Айталық, Ә.Бөкейханның, Б.Қаратаевтың, А.Қалменовтің, М.Тынышпаевтың, М.Шоқайдың, Х.Досмұхамедұлының, А.Бірімжановтың, Ж.Ақпаевтың, Ә.Ермековтің бойында туабітті шешендік, ғылыми дарын бар болатын. Егер бұл азаматтар, мәселен, хандық дәуірде өмір сүрсе, әйгілі би, атақты шешен болар еді деп толық сеніммен айта аламыз. Егер саяси күресті емес, ғылым жолын таңдаса, онда олардан ірі ғалымдар шығары да сөзсіз еді. А.Байтұрсынұлының жан-жақты шығармашылық тұлға болғаны, Ғ.Қараштың, М.Дулатовтың және қозғалыстың кейінгі буын өкілдері Ж.Аймауытовтың, М.Жұмабаевтың, М.Әуезовтің ұлттық көркемсөзіміздің аса ірі шеберлері екендіктері мәлім. Алаш қозғалысы тұсында олардың қайраткерлігімен бірге шығармашылығы да сан қырынан ашылды. А.Байтұрсынұлының «Қырық мысалы», М.Дулатовтың «Оян, қазағы!», оларға қоса сол Ахаңның «Масасы», Шәкәрімнің «Қазақ айнасы», Мәшһүр-Жүсіптің «Хал-ахуалы» мен «Сарыарқаның кімдікі екендігі», Ғ.Қараштың «Бала тұлпары» мен «Аға тұлпары», М.Жұмабаевтың «Шолпаны» және «Айқап» журналында, «Қазақ», «Сарыарқа», «Бірлік туы» газеттерінде жарияланған сандаған әдеби туындылар қозғалыс идеяларының халық арасы

XIX ғасырдағы қазақ әдебиетінің басты нысанасы «зар заман» идеясы, XX ғасырдың бас кезіндегі көркемдік дамуда өзгеше сипатқа иеленді. Бұл ретте М. Әуезовтің 1925 жылы жазған «Әдебие тарихы» оқулығындағы ойларға тоқталсақ: «Жазба әдебиетте Абайдан соң аты аталатын – «Қазақ» газеті. «Қазақ» газетінің мезгілі әдебиетке ұлтшылдық туын көтерген мезгілімен тұстас. Ол уақыт қазақ жұрты 1905 жылдың өзгерісін өткізіп, ел дертінің себебін ұғып, енді қазақты оятып, күшін бір жерге жиып, патша саясатына қарсылық білдіруге жұмылған кезі…