Әлеуметтік педагогтің оқушылармен жұмыс материалдары

Аудандық семинар:

« Әлеуметтік педагогтің тәртібінде

ауытқушылығы бар оқушарымен

жұмысы»

5 наурыз 2016 жылы

«Адамның баласын заман өсіреді. Кімде-кім жаман болса,

оның замандасының бәрі кінәлі» деп Абай атамыз айтқандай,

бала тәрбиесіне бәріміз де: мектеп, ұстаз, ата-ана, қоршаған

орта, қоғам жауаптымыз. Ата-бабаларымыз бізден бұрын бала

психологиясын танып, адамның жан дүниесіне үңіле білген.

Ал, бұл қасиет дәл қазіргі уақытта бізге өте қажет: баланың

ішкі дүниесіне үңіле білу, жан-сезімін түсініп, ұғыну, оған

көмектесу. Мысалы, «Балаңды 5-7 жасқа дейін патшадай

сыйла, 10-15-ке дейін құлша жұмса, 15-17 жасынан ақылға-

ақыл қосар дос, жолдасыңдай сыйла»деген ғибаратты

баланың даму психологиясын жас ерекшеліктеріне қарап,

сипаттап, саптап бөліп қойғандай. Осы кезеңдердің бірінен

аттап кетсек тәрбиенің күрт бұзылуы даусыз.

Осынау өмірдегі әрбір жасөспірімге тән қасиет яғни,

көңілінің қамауы – ешкімге бағынышты болмай, қатар-

құрбыларымен бірге ойнап, бірге күліп, ішкі жан сырларын да

бірге бөлісіп, балалық бал дәуренін көңілді өткізу. Ол сондай-

ақ тіршілік көшіне үлескісі келіп, жеке басы үшін әрқандай

қам-қаракет жасайды, өзін болашаққа бағыттайды. Осындай

ұмтылыс әрбір жас жеткіншектен көрінгенімен, оның

сапалық дәрежесі әркімде әр түрлі болады. Мысалы, қиын

балалардың болашаққа ұстанған бағыты басқа

жасөспірімдерден өзгешелеу болып келеді. Тәрбиесі «қиын»

балалар әдетте өмір тәжірибесінің таяздығынан, көп ретте

ерік-күшінің аздығынан, берік қалыптаспауынан кездескен

қиыншылықты жеңе алмай, тағдырдың тәлкігіне түсіп кете

барады.

Тәрбиесі «қиын» балалардың пайда болуына бірден-бір

себепші болатын және жағымсыз жағдай туғызатын – отбасы

тәрбиесі. Оның бастылары: - біріншіден, баланың күнделікті

жүріс-туыстарын қадағаламау; оның көзінше арақ-шарап ішу,

дау-жанжал, ұрыс-керіс туғызу;

- екіншіден: тәрбиенің көзі - баланы киіндіру,

тамақтандыру, мұң-мұқтажын қамтамасыз ету деп

санаушылық;

- үшіншіден, жастайынан еңбектену әдет-дағдыларын

қалыптастырмау. Оқушының жан дүниесіне көңіл

аудармау, отбасындағы ажырасу және жаңа адамның

отбасы мүшесі болып енуі де себеп болады.

Отбасындағы тәрбиеден кеткен кемшіліктер мектеп

жағдайында одан да бетер шиеленсе түсетіндігі айқын.

Себебі мектепте де баланың жеке басын сыйламай, әкімшілік

көрсету баршылық. Мектеп мұғалімдері мен қиын

балалардың қарым-қатынастары «қиын» айтуымен, ұрысу ар-

ожданына тию тәрізді. Педагогикаға жат әрекеттермен

сипатталады.

Қоғамымызда жыл өткен сайын қылмыс жасаушылардың

жасы жасарып, нашақорлық, жезөкшелік, девиантты

тәртіптегі балалар саны өсіп отыр. Сондықтан қазір жалпы

білім беретін мектепте «қиын» баланы қайта тәрбиелеу

мәселесі – аса өзекті педагогикалық әрі әлеуметтік

проблемаға айналды.

«Қиын» бала ұғымын барлығымыз естіп жүрміз, бірақ

бұл терминнің артында не жатыр? Қоғамдық тәртіп

сақшылары үшін – ол тәртіп бұзушы, мұғалім үшін – ол басқа

оқушыларға жағымсыз әсер ететін «шартсыз көшбасшы»,

тәрбиеші үшін – ол белсенді, бағынбайтын сотқар бала. Бұл

баланы қалай түзетеміз? Бұл орайда еліміздің осы кезеңдегі

әлеуметтік педагогтары «қиын» бала тәрбиесі төңірегінде

мектептің тәрбие ісінде басшылыққа алуына болатындай

бірсыпыра оң ұсыныстар беруде.

Атап айтсақ, олар:

- оқушы баладағы құндылық бағдарының мазмұнын

анықтау;

-отбасы тұрмысындағы қарым –қатынастарды ,

сәтсіздіктерді, бала тәртібін қадағалаудағы ата-ананың іс-

әрекеттерін зерделеу;

- баланың сабақтан тысқары уақытын қадағалау;

- баланың шартсыз топтарға қатысуын, ондағы

көшбасшылық деңгейін зерттеу;

- баланың девиантты тәртібінің себептерін анықтау;

- «қиын» баланың пайда болу себебін әлеуметтік

педагогикалық тұрғыдан анықтап алу;

- «қиын» балаға көмек көрсету үшін мақсатты және

жүйелі түрде тәрбие жұмысын жүргізу және т.б

Аталған әдістемелік ұсыныстарды басшылыққа алып,

біз мектептегі «қиын» баланы қайта тәрбиелеу ісі бойынша

ұжымның алдында төмендегідей әлеуметтік педагогикалық

талаптар қойдық:

1. Әр «қиын» балаға арналған күнделік жүргізу.

Күнделікте «қиын» баланы қайта тәрбиелеуді қажет ететін

қылықтары есепке алынады: баланың әр сабақтағы

белсенділігі, себепсіз босатқан сабақтары, ата-анасының,

сынып жетекшісімен, пән мұғалімдерімен, сыныптағы

жолдастарымен қарым – қатынасы, пәндер бойынша

үлгерімі және сабақтан тыс уақытты пайдалануы, өз

қызығушылығы бойынша үйірмеге қатысуы.

2. Педагогикалық кеңесте және әдістемелік

бірлестіктер мәжілістерінде «қиын» бала мәселесін жүйелі

түрде қарастыру. Арнайы әлеуметтік педагогикалық шешім