Алтын Орда тақырыбы бойынша қысқаша конспект

Алтын орда (1242-1502 жж)

XIII ғ ортасы – XV ғ ортасы: ыдыраған уақыты.

Алтын Орда – Жошы ұлысының орынына құрылған мемлекет Аумағы – Алтай тауынан Дунай өзені аралығы

Астаналары

Сарай Бату

1243 ж Бату хан салдырған. Қазірігі Астрахань облысында(Ресей) орналасқан

Сарай Берке

1260 ж берке хан салдырған Валоград облысында(Ресей) орналасқан

Алтын Орда атауы орыс деректерінде XVI ғ соңында пайда болған.

Хандары

Билік еткен жылдары

Саясаты

Батый хан

Шыңғысханның немерсі, Жошының екінші ұлы.

Алтын Орданың негізін қалаушы

1227-1255 жж

- 1227 ж Жошы қайтыс болып, орынына батый отырды.

-Мұсылман деректерінде «Сайын хан»- қайрымды, әділетті аталған.

- 1235 ж империя астанасы Қарақорымда құрылтай өткізілді. Қаралған мәселелер: Еуропаға жорық.

Еуропаға жорық.

- Әскербасы болып Батый тағайындалды.

Осы кезден бастап Батый есімі тарихи деректерде айтыла бастайды. Батый әскерінің негізін қыпшақтар құрады.

1236-1242 жж – Еуропаға(Батысқа) жеті жылдық жорық жасалды. Қолбасшысы Сүбедей баһадүр болды.

1236 ж – Еділ Бұлғарларды, Мардоваларды талқандады.

1237-1240 жж – орыс жеріне келеді. Рязань, Мәскеу, Владимир түбінде күшті шайқастар болды.

1240 ж – күзде Киев алынды. Моңғолдар Польша,Венгрия,Чехияны алды.

Қырым, Солтүстік Кавказ, Орыс княздіктері, Шығыс Еуропа бағындырылды.

- Мұсылман елдеріне мешіт салдырды.

- Парсы таришысы Жувейни: «оның ордасына суадагерлер барлық жерлерден келіп жатты. Батый хан тауарлардың барлығын алғызып, бағаны артығымен төлетіп отырған.»-деп жазған.

Сартақ хан

Батудың баласы

1256 ж

- Жас кезінде әкесінің ықпалымен белгілі Ресей князі Александр Невскиймен дос болған.

- Еділ өзенінің төменгі ағысының батыс жағалауынан бастап, Каспий теңізінің солтүстік жағалауы мен Қырым аралығында билік құрды.

- 1256 ж француз королінің Қарақорымға жіберген елшісі Рубрук ең алдымен Сартақтың сарайына аялдап, оған королдің түркі және араб тілдеріне аударылған грамотасын табыс еткен.

Берке хан

Жошының үшінші ұлы

1257-1266 жж

- моңғолдың билеушілері арасында алғашқы болып Исламды қабылдаған.

- Моңғол империяясына тәуелділігін мойындамай, бүкіл моңғолдық құрылтайға қатысудан бас тартты.

- 1259 ж Мөңке қайтыс болғаннан кейін Алтын Орда тәуелсіз мемлекет болды.

- 1260 ж Сарай Берке қаласын салдырды.

Парсы мен Мысыран ғалымдар, ақындарды, Хорезмнен қолөнершілер мен көпестері алдырды.

- 1262 ж Египет сұлтаны бейбарыс өзара достық қарым-қатынас орнату үшін өз елшілігін жіберді.

- Әзербайжан жеірнде мешіт салғызған.

- Орта Азиядағы мұсылман дінінің орталығы Үргеніш, Бұхарамен байланысты күшейткен.

- Алтын Орда саяси-эконмикалық жағынан жақсы дамыған.

- 1266 ж Кавказ жеріне жорықта қайтыс болды.

Меңгу-Темір

Батыйдың немересі

1266-1280 жж

- өз атынан теңге шығарды

- 1271 ж Египетпен байланысына кедергі жасауға тырысқан Византияға жорық жасайд. Оныммен бейбіт келісімге келеді.

- Жерорта теңізі елдірмен сауда байланысын жасайды.

- Ноғай сияқты қолбасшылардың беделі көтеріледі.

Тохты хан

Меңгу-Темірдің ұлы

1280-1312 жж

- мемлекттің саяси беделінің өсуіне зор үлес қосты

- Иран, Кавказ елдерімен сауда байланыстарын жақсартты.

- Египет мәмлүктермен тығыз қарым-қатынас жасады.

Өзбек хан

Меңгу Темірдің немересі

1312-1342 жж

- мемлекет гүлденді

- қалалық өмірдің дамуына көңіл бөлді.

- Сарай-Беркеде жаңа ғимараттар мен мешіттер салдырып, қаланы көркейтті. Медресе салдырып, Ислам дінінің дамуна үлес қосты.

- 1312 ж Исламды мемлекеттік дін деп жариялады.

- өз елінде дінсіздердің азайғаны туралы Египет сұлтаны жазған.

Жәнібек хан