Ана тілі дана тілі тәрбие сағаты, бастауыш сынып

Тақырыбы: «Тіл өнерін меңгере біл, ойыңды әсем көмкерек біл»

Мақсаты: Оқушылардың ой-өрісін кеңейту, білімін жетілдіру, мәнерлі

сөйлеу, әдемі оқуды үйретіп, сөздік қорларын молайту.

Тілді аялап, құрметтеуге тәрбиелеу, тілге деген дұрыс көзқарасты қалыптастыру. Көрнекіліктер: Көрме, плакаттар, сыныптың ішін әсемдеу.

Барысы:

Мұғалім: «Өнер алды – қызыл тіл» деген қазақ мақалы бар. Мұны қазақ сөз қадірін білгендіктен айтқан.

Сөз өнері, ақылға, қиялға, көңілге байланысты болады. Ақыл ісі – аңдау. Қиял ісі – меңзеу. Көңіл ісі – түю.

Тілдің міндеті – ақылдың аңдауын, қиялдың меңзеуін айтуға жарау. Оны тілмен айтып, білдіруге көп шеберлік керек...

Ендеше, құрметті оқушылар, бүгінгі сабағымыз ерекше сабақ, өйткені бәріміздің ана тіліміз – қазақ тіліне арналады.

Жүргізуші: Қазақ тілі – қазақ халқының ана тілі. Ол өзінің сан ғасырлық даму барысында рулық тіл дәуірін де, тайпалық тіл дәуірін де, халықтық тіл дәуірін де басынан кешірді.

Қазақ тілі - өркендеген мәдениеттің тілі, көсем сөздік, ресми іс- қағаздарының тілі, грамматикалық құрылысы барынша дамыған оралымды тіл.

Қазақстан Республикасының ата заңы – Конституциясында «Қазақ тілі – мемлекеттік тіл» деп жазылған.

1-оқушы: Туған тілім – бабам тілі, өз тілім, Туған тілім – анам тілі, өз тілім. Туған тілім – далам тілі, өз тілім, Туған тілім – адам тілі, өз тілім.

Жүргізуші: Қазақ халқы сөз бастаған шешенді қол бастаған батырмен қатар қойған. Тапқыр ойлы шешендерге үлкен құрмет көрсетілген. Қазақ халқынан шыққан атақты Әнет, Әйтеке би, Төле би, Қазыбек би, Сырым т.б шешендер бар. Бұлар өздерінің шешендік сөздерімен дұшпандық әрекетін, хандардың әділетсіздігін әшкерелеп, елді бірлікке, күреске шақырған.

Ресей мен қазақ елі өзара мәмілеге келіп, арада елші жүре бастаған кезде бір ханның ордасына келген Ресейдің елшісін қайырмау керек деген сөз болады. Сонда бүкіл қазақ халқының атынан белгілі үш би:

Ұлы жүзден – Төле Әлібекұлы, Орта жүзден – Қазыбек Келдібекұлы, Кіші жүзден - Әитеке Байбекұлы төбенің басына шығып кеңеседі. Кеңесті бірінші бастаған Төле би көлге қарап:

Төле би: Алар ма еді мына көлдің қуын атып? – дейді. Әйтеке би:Оғың шығын болмасын суын атып! – дейді.

Қазыбек би: Құтылмастай пәлеге қап жүрмейік, құс екен деп, перінің қызын атып, - дейді.

Жүргізуші: Осы үш ауыз сөзбен бұл мәселе шешілген көршілес орыс елінің елшісіне тимейік деп ұйғарысқан.

Айқындық пен шешендік егіз өнер. Қазақтың ақыны – шешен, шешені – ақын болған екен.

Құрметті оқушылар, біздің сыныбымыздың тапқыр, ойлы шешенін анықтайық. Ол үшін мақал-мәтел сайысын өткізейік. Мақал-мәтел сайысы.

Жүргізуші: Баяғыда бір бай үйіне қонақ шақырайын деп, өзінің аспазшысына:

«Бүгін үйге өте сыйлы қонақтар келеді, асты дәмді қып даярла» деп бұйырады. Кешкісін қонақтар жиналған кезде, аспазшысы тек қана тілден әзірленген тағамдар әкеліп қояды.

Келесі күні бай аспазшысына: «Бүгін үйге дұшпандарым келеді, ең дәмсіз тағамдар дайында» - дейді.

Қонақтар дастарханға отырған кезде, аспазшы тағы да тек қана тілден даярланған тағамдар әкеледі.

Бай аспазшысының қылығына таң қалып: «Сен екі әртүрлі жағдайда да тек тілден жасалған тағамдар даярлағаныңа жол болсын. Мен саған жағдайды толық түсіндіріп едім ғой» - деп өкпесін білдіреді.

Астына иесіне аспазшы қонақтарының көзінше толық жауап береді. Бұл жауабына өте қатты ренжіп қайтады. Байдың өзі аспазшысының тапқырлығына риза болып қалады.

Сұрақ: аспазшы не деп жауап береді? 2-оқушы: Жөргегімене жыр болып енген қазақ тілін айналдым, Қазақтардың нұр боп өрген азат күнін айналдым. Кең далада кер жусанның жұпар иісін айналдым, Кербез қыздың бұлғаң қаққан ғажап биін айналдым.

3-оқушы: Ең бірінші бақытым – Халқым менің, Соған берем ойымның алтын кенін. Ол бар болса, мен бармын,қорболмаймын, Қымбаттырақалыннан нарқым менің. Ал екінші бақытым – тілім менің, Жас жүректі тіліммен тілімдедім. Кей-кейде де дүниеден түңілсем де, Қасиетті тіліммен түңілмедім. Бақытым бар үшінші – Отан деген, «Кім мықты?» десе біреу – «Отан» дер ем. Оты сөнген жалғанда жан барсың ба? Ойланбай-ақ кел дағы от алменен.

Жүргізуші: Ана тілі- бұл әкенің, анаңның тілі, туған халқыңның тілі. Ана тілін біз кішкентай кезімізде әке-шешемізге, әжеміз бен ағамызға еліктеп жүріп біле бастаймыз.

4-оқушы: