Асыл қазына интеллектуалдық ойыны, 2-сынып

Тәрбие сағатының тақырыбы: «Асыл қазына» интеллектуалды ойыны

Тәрбие сағатының мақсаты: Ұлттық салт-рәстүрді насихаттау, ұрпақ жадында жаңғырту. Тәрбие сағатының әдіс-тәсілдері: Сұрақ-жауап, пікір- талас шығармашылық т.б. Тәрбие сағатының көрнекілігі: Қазақы безендірілген сахна, техникалық құралдар, қабырға газеттері, бүктемелер. Тәрбие сағатының барысы: Жағымды ахуал Ән: Тәуелсіз ел ұланы айтып тұрады. Жүргізуші: Қайырлы күн, құрметті қонақтар!

- Ұлттық салт-дәстүрді насихаттау, ұрпақ жадында қайта жаңғырту мақсатында ұйымдастырып отырған «Асыл қазына» атты интеллектуалды ойынымызға қош келіпсіздер!

- Халқымыздың ғажап, орасан бай салт-дәстүрлері соңғы біршама жылдардың ішінде адам санасынан еріксіз өшіріліп, біржола ұмыт басып кете жаздады.

Егемендікке қолымыз жетіп, тәуелсіз ұлттық мемлекетіміз уығын шаншып, іргесін көтергелі ғана есімізді жинап, етек- жеңімізді қолға алдық. Ғасырлар бойы қалыптасып халқымызбен бірге жасасқан ұлттық салт-дәстүріміз- азаматтарды, әсересе, жас ұрпақты имандылыққа, инабаттылыққа, адамгершілікке тәрбиелеудің баға жетпес құралы. Ойынымыздың нысанасына ұлттық салт-дәстүрді алып отырғанымыздың бірден-бір себебі-осы десе де болады.

Сайысты бастамас бұрын талапкерлердің ойынына әділ бағасын беретін сарапшылар сайлап алайық.

Сарапшылар сайланады.

- Ұлтымыздың ұлылығын ұлықтаушы топтарымыз өздерін таныстырып өтсін.

Екі топ өздерін таныстырады.

1-топ: Біз тобымызды «Аманат» деп атадық. Себебі ғасырдан ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа қаймағы бұзылмай келе жатқан салт-дәстүрімізді бабаларымыз бірге аманат етіп қалдырған. Аманатқа қиянат жасамай, келер ұрпаққа жеткізу-біздің

басты парызымыз.

2-топ: Ал біздің тобымызға «Шаңырақ» деп ат қойдық. Өйткені шаңырақ-қазақ ұғымындағы қасиетті дүние. Егеменді еліміздің шыңарағы биік болған жағдайда ғана салт- дәстүрімізде жаңғыра бермек. Жүргізуші: Сайысты келе бірінші болып бастайтынын анықтау үшін асық иіреміз. Кімнің асығы алшысынан түссе, ойынды сол бастайды. Ол үшін әр топтың жетекшілері асықтың түсін таңдаңыздар.

Асықты иірмес бұрын, қысқаша асық туралы мағлұмат береміз.

Асық иіреді. Жүргізуші: Қазақ халқы – салт-дәстүрге бай, тілге шешен, тапқыр халық. Олар өздерінің дәстүрлеріне деген құрметті тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні – мақал-мәтелге сыйғызған. Ойынымыздың алғашқы кезеңі «Сөз мәйегі» бөлімін бастаймыз. Ән - әуен ойнауы Тақтада тақырып шығады. 1-бөлім: «Сөз мәйегі» бөлімі Жүргізуші: Бұл бөлім 1-топ өздерінің дайындап келген салт- дәстүрге арналған нақыл сөздер айтылады, 2-топ сол сөздердің мәнін ашады. 1. Салтын, тілін, дінін ұмыту-мәңгүрттікке бастар жол. 2. Алты жыл аш болсаң да, ата салтыңды ұмытпа. Жүргізуші: Имандылық, инабаттылықтың көзі болып табылатын ұлттық дәстүрге деген құрметтің қазіргі таңдағы халі кімді болмасын алаңдатары сөзсіз. Ұлттық рухани дүниеміздің жанашырлары – мұғалімдердің ойыншыларға қояр сұрақтары бар екен. Ендеше келесі бөліміміз «Бейне сұраққа» көшелік. Ән-әуен ойнайды. Тақтада тақырып шығады. 2-бөлім «Бейне сұрақ» Қонақтар сұрағы Жүргізуші: Бұл бөлімде арнайы дайындалған ауыл тұрғындарының сұрақтары бар. Бірінші сұрақ бірінші болып бастайтын топқа арналады. Ал сұрақтарға құлақ түрейік.

Теледидардан сұрақ қойылады Тобымызға келген қонақтарға сөз берейік

1-сұрақ Ерулік дегеніміз не?

Жауабы: Ерулік (салт)

Ауыл ортасына жаңа үй көшіп келсе, қоныстанса, сол ауылдың адамдары жаңа үйге «ерулік» деп ас пісіріп табақ тартады. Бұл-жаңа адамдарды бөтенсіретпей өз ортасына тартудың, сыйласудың үлкен белгісі. Мұның әлеуметтік, қоғамдық мәніде бар. Мысалы жаңа көшіп келген үйді отын, су әкеліп береді. Оны әкелуге біраз уақыт керек. Міне, кең ойлап, терең ойлайтын қазақ салты мұны да ұмытпаған.

2-сұрақ. Тұсаукесер дегеніміз не?

Жауабы: Тұсаукесер (дәстүр) Тұсаукесер – сәби қаз тұрғаннан кейін тез жүріп кетсін деген тілекпен жасалатын ғұрып, ырым. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл ала жіп аттамасын деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын тұсап, оны жүріс-тұрысы ширақ әйелге қидырады. Сүріншек, жайбасар адамдарға баланың тұсауын кестірмейді. Тұсауы кесілген баланы қолынан ұстап жүгіртеді, шашу шашылады. Баланың ата- анасы тұсау кесушіге кәдесін береді. Тұсау кесу тойының негізгі жабдықтары 1,5 м ала жіп, өткір қайшы немесе пышақ.

Тұсаукесердің жібін дайындаудың бірнеше түрлері, жолдары, сенімдері де бар. Көбейіп, көгере берсін деп көк шөптен есіп жасайды. Бай болсын деп малдың тоқ ішегінен де өреді. Адал болсын деп ала жіптен де жасайды.

Тұсау кесу тойына ауылдың қыз-келіншектері, әжелер шақырылады. Ет асылып, шай қайнатылады. Тойға келгендер шашуға құрт, май, тәтті тағамдар, балаға ойыншық, асық, сылдырмақ, т.б. әкеледі. Бұдан кейін 2 – 3 жасар балаларды жарыстырып, озғандарына бәйге береді. Балаларға өлең, жыр, тақпақ, жаңылтпаш айтқызады. Той тарқарда әжелер тойдан немерелеріне сарқыт деп қалталарына тәтті, бауырсақ, құрт-ірімшік салып алады. Тұсау кескен әйелге көйлек немесе аяқ киім сыйлайды. 2) Жүргізуші: «Мың рет естігенше, бір рет көзбен көрген артық» дейді дана халқымыз. Осы аталы сөзден негізге ала отырып, келесі бөліміміз «Жоралғыға» көшеміз. Ән-әуен ойнайды. Тақтада тақырып шығады. 3 Бөлім: Жоралғы. Жүргізуші: Бұл бөлімде екі топ бір-біріне көрініс арқылы сұрақ қояды. Топ мүшелерінің бейнелеп көрсеткен салт- дәстүр көріністерін келесі топ қалай аталатындығы оның мән

мағынасын түсіндіруі қажет. 1-топтың көрінісі Қақпанда түлкі жатады. Тымақ киген екі адам келе жатып қақпандағы түлкіні көреді.

Дамир- Мынау түлкі ғой.

Дәулен- Ия, қақпанға түсіп қалыпты. Осы маңдағы аңшылардың қойған қақпаны ғой.

Дамир- Алсақ қалай болады?

Дәулен- Алсақ алайық. Бірақ ырымын жасап, қақпанға ақша салып кетейік.

Жауабы: Бұл-баутағар деп аталады. Қақпандағы олжаны немесе аңнан келе жатқан аңшы байлаған олжаны, яғни аңды алған адам аңшыға алғыс ретінде ақша немесе бір затты ұсынуы керек «Баутағар» бермеген адамның малы шығынға ұшырайды деген сенім болған.

2-топтың көрінісі

Кілем үстінде тымақ киген ақсақал отыр. Бір кезде жанына жас жігіт келеді.

Жас жігіт:-Ассалаумағалейкум?

Ақсақал:-Уағалекум Оу, жиен келіп қалдың ба? Мал басы, ошақ қасы аман ба?

Жас жігіт: Аманбыз, нағашы

Ақсақал: - иә, әңгімеңді айта отыр. Ел аман, жұрт тынышта не жүріс?

Жас жігіт: - баяғы сол қырық серкештің жыры ғой бітпей жүрген.

Ақсақал: - Жиеннің қырық серкешін бермеске болмас. Әуелі төргі үйге барып, тынығып ал, қырық серкеш мәселесін содан соң жайластырамыз.

Жас жігіт: Жақсы, нағашы. Өзімнің айтпағым да осы еді. Жүріңіз.