Ата-аналардың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігі тренингі

Ата-аналардың бала тәрбиесіндегі жауапкершілігін арттырудағы жаңа технологиялар

Сакипкалиева Рита Алибековна

Теректі ауданы

Подстепный ҚЖОББМ педагог-психологы

Отбасылық тәрбие жауапкершілігінің деңгейі жайында жаңашыл педагог А.С.Макаренко былай деп жазған: «Балаларды тәрбиелей отырып, қазіргі ата-аналар елдің келешек тарихын, демек – әлем тарихын тәрбиелейді».

Ата-аналар жауапкершілігі туралы мәселе көкейкесті болғандығы соншалық, ол халықаралық деңгейге көтеріліп отыр, ол туралы 1989 жылғы БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылданған бала құқығы туралы Конвенция дәлелдейді.

Жақсы ата-аналар отбасылық тәрбие міндеттерін орындаудағы өздерінің жауапкершіліктерін сезінуі керек. Олардың ең бастысы:

- баланың үйлесімді дамуын қамтамасыз ету: оның дене дамуы, зияткерлік, рухани – адамгершілік және жалпы мәдениеттік дамуына қамқорлық жасау;

- оның талабын, мүддесін және икемділігін дамыту;

- оқу үрдісі кезінде көмек көрсету;

- әлеуметтенуіне көмектесу – қоғамда өмір сүріп, еңбектенуіне;

- еңбек тәрбиесі;

- мамандық таңдауға көмектесу,

- бала тұлғасында шығармашылық потенциалды дамыту;

- айналасындағы адамдармен адамгершіліктік, эмоционалдық, толеранттық қарым-қатынасын орнықтыру және қолдау көрсету;

- жыныстық тәрбие; болашақ отбасылық өмірге дайындық;

- жауапкершілікті қалыптастыру, елжандылық пен ауызбіршілік құндылықтарына, отан үшін белсенді жұмысқа дайындығына бағыттау;

- өзін-өзі тәрбиелеу мен есейген кезінде өзін-өзі дамытуға дайындығы.

Барлық отбасылық ішкі қарым-қатынас кешені баланың жеке менін қалыптастыруға, оның денелік, рухани, әлеуметтік, психикалық және зияткерлік қасиеттерінің толыққанды дамуы үшін жақсы жағдай құруға ықпал ететіндей болуы керек. Бұл жағдайда әрбір жақсы ата-ана отбасылық тәрбиенің басты тәрбиелеуші факторлары ретінде ата-аналардың өздерінің тұлғалары, олардың өмір сүру ықпалы, еңбекке көзқарасы, олардың өмірлік басымдықтары мен құндылықтарының жүйесі, жауапкершілік, бірізділік, мақсатқа жетудегі тұрақтылық, бір-біріне, басқа ұлтқа, дінге деген сыйластығы саналатынын есте сақтау керек.

Отбасылық тәрбие проблемалары барлығымызға келешекте өмір сүретін қоғамның глобальды мәселелері болуы да мүмкін: ата-аналардың педагогикалық біліксіздігі, отбасындағы психологиялық бейжайлық пен тұрақсыз ахуал азаматтарымыздың жаңа ұрпағының бойында еліміздің өміріне теріс әсер беретін барабар емес, деструктивті өмірлік ұстанымдарды қалыптастыру мүмкін.

Ата-аналарға өздерінің ата-аналық қызметін орындауда көмек көрсету халықаралық терминмен «ата-ананы тәрбиелеу» деп аталады. Көмек әр түрлі үлгіде болуы мүмкін, бірақ ең бастысы, баланың қалыптасуы мен дамуына отбасының ықпалы мәселесі бойынша ата-аналарға қажетті білім беру.

Ата-аналарды тәрбиелеудің стратегиялық міндеті – әрқайсысына сауатты, өзінің құндылық бағыттарын, ұстанымдары мен күтулерін, өзінің ата-аналық сезімдерін және мақсаттарын сезінетін және балаға үйлесімді тұлға ретінде дамуына кері әсер тигізетіндерін түзете білетін ата-ана болуына көмектесу.

Мектеп пен отбасының ынтымақтастығындағы басты рөлді сынып жетекшілер мен мектеп психологтары атқарады. Олардың жұмысынан отбасының мектеп тарапынан бала тәрбиесі мен тұлғаның дамуына қатысты саясатты түсінетіндігі, оны жүзеге асыруда қаншалықты белсенді қатысатындығы байланысты болады. Оның үстіне отбасы балаларды тәрбиелеудегі басты тапсырыс беруші мен одақтас ретінде көрінуі керек, ал ата-аналар мен педагогтардың талпыныстарын біріктіру бала үшін қолайлы жағдайды жасау ретінде танылуы қажет.

Отбасы мен білім мекемелері мамандарының бірлесіп әрекеттесу негізінде өзара мүдделік, бір-біріне сенімділік, қолдау мен көмек көрсету, шыдамдылық пен бір-біріне төзе білу принципі болу керек. Қарым-қатынас, ынтымақтастық тепе-тең болып жүзеге асырылуы керек – педагогтар мен ата-аналардың мұндай бірлесіп қызмет атқаруында ешбір жағы басқару немесе бақылау құқығына ие бола алмайды.

Ата-аналармен конструктивті өзара әрекетте болуға педагогтардың ата-аналармен қарым-қатынасындағы келесі ережелерді сақтауы ықпалын тигізеді:

- Ата-аналарға түсінікті тілде сөйлеу – арнайы терминологияны қолданбау арқылы;

- Нақты болу, қойылған сұрақтарға толыққанды жауап беру;

- Белсенді болу, ата-ананың бастауынсыз - ақ онымен диалогты өзі бастау: ата-аналар педагогтан интервью алмауы тиіс;

- Ата-ананың эмоционалдық жай-күйін есепке алу;

- Үйретуден, ақыл айтушылықтан, өр көкіректіктен бас тарту;

- Серіктестік тұрғысында сөйлесу;

- Ата-анамен сөйлесу мазмұнын алдын-ала дайындау;

- Қайырымды болу;

- Ата-анадан мүддесін қорғап, әкімшілік тарапынан ата-анаға басымдылық танытатын құралға айналмау;

- Ата-анадан немесе басқа туыстардан алынған ақпаратты құпия түрде сақтау

Ата-аналардың мұғалімдермен қарым-қатынасы тәжірибесінде мектепке келуші ата-аналардың балаларын үлгілі деп атауға болмайтынын көрсетеді. Тіпті, қарым-қатынас сипаты қатысушылардың жеке қасиеттеріне байланысты болса да, педагогтардың жіберетін бірқатар ортақ типтік қателерін атауға…