Ауаның ластануы және ұлт денсаулығына төнген қауіп

ҰЛТ ДЕНСАУЛЫҒЫНА ТӨНГЕН ҚАУІП

Соңғы жылдары Қазақстанда ауа сапасының нашарлауы қоғамның алаңдатарлық мәселесіне айналып отыр. Әсіресе ірі қалаларда тұратын халық күнделікті тыныс алатын ауасының ластығынан зардап шегуде. Бұл жағдай тек экологиялық емес, медициналық, әлеуметтік, демографиялық қауіптерді туындатуда.

Жағдайдың жалпы көрінісі «Қазгидромет» мекемесінің 2023 жылғы есебіне сәйкес, Алматы қаласында 120 күн бойы ауаның ластану деңгейі «жоғары» және «өте жоғары» деп бағаланған. Ауаның құрамындағы PM2.5 бөлшектерінің мөлшері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) белгілеген қауіпсіз шектен бірнеше есе жоғары. Осындай жағдай Астана, Өскемен, Теміртау және Қарағанды қалаларында да тіркелуде.

Ауаның ластануына ықпал ететін бірнеше фактор бар. Біріншіден, қала көшелеріндегі автокөліктердің саны жылдан-жылға артып келеді. Олардың көпшілігі ескі және экологиялық талаптарға сай келмейді. Екіншіден, ЖЭО (жылу электр орталықтары) көмірмен жұмыс істейді. Бұл атмосфераға зиянды газдардың көп мөлшерде бөлінуіне әкеледі. Үшіншіден, өндірістік зауыттар мен құрылыстар да зиянды қалдықтарды ауаға таратады. Осы себептерге байланысты, ауа ластануы мәселесі жылдан-жылға өзектілігін арттыруда.

Ауаның ластануы тыныс алу жолдары, жүрек-қан тамырлары ауруларына, аллергия мен онкологиялық ауруларға себеп болады. ДДҰ мәліметінше, жыл сайын әлем бойынша 7 миллионға жуық адам лас ауаның салдарынан қайтыс болады. Қазақстанда нақты статистика көп жарияланбайды, алайда дәрігерлер мен экологтар ауруханаға жүгінетін азаматтар санының артқанын айтып дабыл қағуда.

Мәселені тек мемлекетке артып қою жеткіліксіз. Бұл ортақ жауапкершілік. Әрбір адамның таңдауы мен үнсіздігінің бәрі табиғатқа тікелей әсер етеді. Егер шын мәнінде еркін тыныс алғымыз келсе әрекет етуіміз керек. ЖЭО-ларды көмірден газға көшіру, электромобильдерге жағдай жасау, қоғамдық көлікті дамытып, тиімді ету - болашаққа бағытталған стратегиялық таңдау.

Ең басты өзгеріс - санада. Ағашты кесуге рұқсат берген адам да, жас көшетті отырғызған жас та бір қоғамның мүшесі. Таңдау өз қолымызда: өкінішке толы болашақ па, әлде тынысы кең, жасыл келешек пе? Келер ұрпақ аспанға қарап, көк емес, күңгірт түтін көрмеуі үшін бүгіннен бастау қажет. Әрбір дем – жауапкершілік. Әрбір үнсіздік – келісім. Ендеше, үн қосайық: табиғаттың үніне, болашақтың тынысына.