Аутодеструктивті мінез-құлық: мұғалімдерге әдістемелік көмек

Аутодеструктивті мінез – құлық

Қазіргі таңда отбасындағы күрделі әлеуметтік – экономикалық күйзелістің дағдарыстық ахуалдың артуын елдің ертеңі саналатын жастар көтере алмауда. Аутодеструктивті әрекеттер, яғни бұл адамның өз –өзіне қол жұмсауы немесе алкоголь, темекі мен есірткі заттарын қабылдап денсаулығына және психикасына зиян келтіреді.

Аутодеструктивті мінез – құлық (суицид алды және парасуицид алды). Суицид аутодеструктивті мінез – құлықтың ең қауіпті түрі болып саналады.

Аутодеструктивті мінездің ерекше себептері мыналар:

Сүйікті адамынан айырлу немесе махаббатта жолы болмаушылық.

Сенімнің аяққа тапталуы.

Ішімдік ішу салдарынан өз – өзіне қол салу.

Өз – өзіне қол салу негізгі үш топқа бөлінеді:

Нағыз демонстарвтивтік және жасырын суицид.

Нағыз суицид қашанда жабырқау, өмір сүрудің мәні жоқтығын ойлап күйзелу жатады.

Демонстративтік суицид өлуге деген ниетпен байланысты емес керісінше басқаларды өзінің проблемасына назар аударту үшін жасалатын әдіс болып табылады.

Жасырын суицид өзіне – өзі қол салу әрекетінің бір түрі.

Аутодеструктивті мінез – құлықтың қалыптасуына уайым мен депрессиялық жағдай себеп болады.

Депсрессияның белгілеріне мұңайю, әлсіздік ұйқымен тәбеттің бұзылуы, салмақтың төмендеуі, сәтсіздікпен қорқыныш, кемшілік, тастандылық сезімі, оқуға қызығушылықтың төмендеуі. Суицидке жақын адамдар ыза, кінә мен ашуға беріліп олардан қорғана отырып, өздерінің аутодеструктивті мінез құлқын танытады.

Шұғыл көмек қадамдары:

Бірінші маңызды шешуші қадам әңгімелесу (1 – 2 сағат).

Басты міндет қарым – қатынас орнату мен сенімге жету. Ол үшін адамды эмоциялық қабылдаушылыққа сендіру керек.

Екінші қадам іске асырлу мүмкін жағдайда ақыл оймен игеру. Арнайы сұрақтар мен пікірлер арқылы жағдайдың ерекше еместігін көрсету керек.

Үшінші қадам науқас үшін ең тиімді және қиын жағдайды жеңуге керекті іс – әрекеттерді жоспарлау. Мысалы: жақын адамдарынан айырылған жағдайда жақын адамдарын іздестіруге болады.

Төртінші қадам белсенді психологиялық қолдау мен өз күшіне сенімділікті арттыру. Бұл кездегі жетекші тәсілдер түсіндіру, сендіру.

Кеше ғана жарқын күн күлімдеп, бау – бақшада құстар сайрап, өмір маған қызықты да әсем ертегідей еді. Кенеттен көңіліме бұлт торлап, қандайда бір көңіл толмаушылық, реніш, себепсіз ашу кернеп, көңіл – күйім түсінкі, өзімнің ешкімге керек еместігімді сезіндім.

Міне осылай адам бойындағы депрессия кенеттен пайда болып, кейде өте ұзақ жалғасуыда мүмкін. Ол бірден тез өтіп кетеді, не болмаса терең де созылмалы түрде болады. Қандай жағдайда депрессия – түрлі эмоциялар, елестетулер,…