Ауыспалы осы шақ тақырыбына қазақ тілі таныстырылымы

Ауыспалы осы ша қ

Ана тілің-арың бұл,

Ұятың боп тұр бетте .

Өзге тілдің бәрін біл ,

Өз тіліңді құрметте.

Жұмбақтар шешу

Білімнен мол сый-асы ,

Балғындардың ұясы.

Шәкіртке жанашыр ,

Мейірман кім жаны асыл .

Біз тәуелсіз мемлекетте өмір сүріп жатырмыз .

Мен достарыммен тәуелсіздік монументінің қасында тұрмын .

Біз , қазақ жастары , өміріміздің жақсы болатынына сенеміз .

Ауыспалы осы шақ қимыл , іс-әрекеттің дағдылы қалыпта болып тұруын білдіреді . Ауыспалы осы шақ -а, -е, - й (+ жіктік жалғау ) тұлғалы көсемшенің жіктелуі арқылы жасалады . Мысалы : Мен келе-мін , Сен ойна-й-сың . Ол бар-а-ды .

айтамын , келемін , сөйлеймін айтасың, келесің, сөйлейсің айтасыз , келесіз , сөйлейсіз айтады , келеді , сөйлейді айтамыз , келеміз , сөйлесеміз айтасыңдар, келесіңдер, сөйлейсіңдер айтасыздар , келесіздер , сөйлейсіздер айтады , келеді , сөйлейді.

Ауыспалы осы шақ тұлғасы ( яғни көсемше түрінің жіктелген түрі ) сөйлемде екі түрлі мәнде қолданылады : бірде дағдылы қимылды білдіріп , осы шақ мағынасын берсе, енді бірде келер шақ мағынасын береді . Сондықтан да осы шақтың бұл тұлғасы ауыспалы деп аталады

Нақ осы шақ I Мен жатыр .... Біз жатыр ... II Сен жатыр .... Сендер жатыр ..... Сіз жатыр .... Сіздер жатыр .... III Ол жатыр Олар жатыр I жақ Мен емде - отыр - II жақ Сен оқы - тұр - Сіз пісір - жатыр - III жақ Ол қи - жүр- Ауыспалы осы шақ I Мен емде -.....-..... Біз емде -.....-........ II Сен оқыт -.....-.... Сендер оқыт -......-....... Сіз пісір -......-.... Сіздер пісір -........-.... III Ол жүргіз -.....-... Олар жүргіз -......-..

тест

1.Етістіктің неше шағы бар?

а)2 в)3 с)4

2.Нақ осы шақ қандай етістердің жіктелуі арқылы жасалады ?

а)кел,бар,айт, сөйле в) оқы ,жаз,кір, жүр с)отыр, тұр ,жатыр, жүр

3.Мен тәуелсіз мемлекетте өмір сүріп жатырмын . Қай шақта тұр?