Бала тәрбиесінің әлеуметтік-психологиялық дамуы баяндамасы

Бала тәрбиесінің әлеуметтік психологиялық дамуы мен өркендеуі

Тал бесіктен жер бесікке дейінгі адам өміріндегі тәрбиенің ұйтқысы – ата-ана мен мектеп. Болашақ десек те, келешек десек те, бала «ұрпақ» деген мағынаны білдіреді. Жас ұрпақ біздің өміріміздің жалғастырушысы ғана емес, еліміздің тірегі, мызғымас болашағы. Адамзаттың өміріндегі ең қымбаттысы, көз қуанышы – бала. Оның бойындағы табиғи қасиеттер, адамгершілік құндылықтар отбасында, мектепте, әлеуметтік ортада нәрленеді. Баланың бас ұстазы – ата-анасы. Баланы тәрбиелеу үшін ата-ана өзіміз тәрбиелі болуымыз керек. Тәрбие беру – ақыл айту емес. Бала тәрбиесіндегі маңызды нәрсе – бала сеніміне ие болу. Бала тәрбиесінің негізгі қағидасын бабаларымыз «Бес жасқа шейін жақсы мен жаманды ажыратуды үйрете отырып, еркелетіп патшаңдай төбеңе көтер, он үш жасқа шейін еңбегін әділ бағалап, құлыңдай жұмса, одан әрі дұрыс пен бұрысты шынайы көрсетіп, досыңдай сырлас» деп айтып кетті емес пе!

Халықта «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады. Ал үлкен ағаш болғанда, оны түзете алмайсың» деп бекер айтылмаған. Жас нәрестенің дүниеге келуі ата-анаға зор қуаныш әкелуімен бірге, өз міндетін де жүктей келеді. Баланы тәрбиелеу есігі сәбидің алғаш дүниеге келген күнінен бастап айқара ашылады. Қай кезде де іргетасы мықты дүниенің сапасы мықты болары сөзсіз.

Шығыста «Бір күндігіңді ойласаң – күріш ек, он жылдығыңды ойласаң – ағаш ек, жүз жылдығыңды ойласаң – ұрпағыңа өнегелі тәлім-тәрбие бер» деген жақсы қағида бар. Баланың жан-дүниесі тек айналасындағылармен қарым-қатынас жасау үстінде, тәлім-тәрбие, оқу, іздену, іске талаптану арқылы әркез белгілі мазмұнға ие болып отырады. Оның айналысатын іс-әрекеті мен бүкіл тыныс-тіршілігіне , ұстанған бағытына әсер ететін түрткілер көп. Олар: қажет пен қызығу, таным мен сенім, мұрат пен талғам, мақсат пен мүдде.

Бала тәрбиесі - ана сүтінен басталып, өмір бойы қалыптасатын күрделі құбылыс. Тәрбиенің алғашқы негізі отбасында қаланып, балабақшада жалғасады. «Адамның адамшылығы ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады»,-деп Абай атамыз айтқандай, жеке тұлғаның бойындағы адамдық қасиеттерді тәрбиелеуде отбасының алатын орны ерекше.

Қазіргі ұрпақ тәрбиелеудегі басты мәселе - тұлғаның рухани дамуы. Ата-ана қанша мейірімі шексіз десек те, бірақ бала тәрбиесінде бәрінің өз шегі болу керек. Қалыпты адам табиғатынан өзінің ақылы мен танымдық күштерін дамыту мүмкіндігіне, сонымен бірге шексіз рухани дамуға қабілетті. Бұл ерекшелікті үш жасар баланың қылығынан байқауға болады. Бұл жастағы баланың сұрамайтыны жоқ. Күні бойы ойнайды. Ойын – оның шынайы тіршілігі. Тағы бір мінезі – сөйлеуден жалықпайды. Ойын сияқты сөздің де шегі жоқ. Басқалардың әңгімесін, әсіресе ертегі тыңдауға тым ықыласты. Сурет те салады. Айналасындағы танып-білгендерін осы әрекеттер арқылы сыртқа шығарады. Бала еркіндікті жақсы көреді. Жаратылысынан ойнап-күліп, жүгіріп, айналасын қызықтап…