Балаларды қарым-қатынас арқылы әлеуметтік бейімдеу мақала

Мүмкіндігі шектеулі балаларды қарым-қатынас арқылы әлеуметтік өмірге бейімдеу

Айтқалиева Б.Е..

Ақтөбе облыстық арнайы (түзетім) есту қабілеті бұзылған балалар

мектеп- интернат- колледжінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Бүгінгі күн талабы бойынша жан-жақты,білімді,білікті ұрпақ тәрбиелеу қажет екендігі белгілі болып отыр.Сондықтан да қазіргі кезде білімге жаңалық енгізу мақсатында түрлі ізденіс жұмыстары жүргізілуде.Біздің есту мүмкіндігі шектелген мектеп-интернатында да биылдан бастап зерттеу жұмыстары жүргізіле бастады.Ол оқушылардың қызығушылықтарына байланысты таңдалынып алынды. «Қазіргі білім беру қауымдастығындағы әлеуметтік коммуникациялар: психологиялық аспект» жалпы тақырып бойынша жұмыс жоспары жасалып,эксперементтік үш топ құрылды.Біздің ортаңғы буын топ мүшелері «Арттерапия-балалардың шығармашылық терапия арқылы коммуникативтік қарым-қатынасқа түсуі»тақырыбы бойынша зерттеу ізденіс жұмыстарын жүргізді.Топ мүшелері алға қойған мақсат,міндеттерін жан-жақты талдап,оқушылардың танымдық қабілеттерін арттерапия арқылы арттыруға мүмкіндік жасады.

Жалпы арттерапия дегеніміз-өнер арқылы емдеу болып табылады.Бұл жаңа технологияның бір тармағы болып есептелінеді.Мүмкіндігі шектелген оқушыларды оқытып-тәрбиелеуде,түзетуде арттерапияның алатын орны ерекше.Қазіргі таңдағы арнайы психология мен педагогика түзету құралдарының ең тиімді жолдарын іздестіре келіп,проблемалы (мәселелі) балаларды оқыту мен тәрбиелеу үрдісінде өнерді қолдануға бағыт береді.Ауытқушылығы бар балаларды оқыту мен тәрбиелеуін дамытуда шетелдік арнайы педагогтарының өкілдері Э.Сеген,Ж.Демор,сонымен бірге ресейлік психологтар мен дәрігерлері Л.С.Выготский,В.П.Кащенко және тағы басқалары өнердің маңызды рөлін атап көрсетеді.Ғалымдардың бәрі баланың психикалық процестерін өнер арқылы түзетуге мүмкін болатынын ерекше айтады. «Өнер арқылы тәрбиелеу» идеясы XX ғасырдың басында жариялана бастады.Э.Сурно деген ғалым эстетикалық тәрбие жұмыстарымен белгілі болған,оның айтуынша өнер тәрбиелеудің маңызды құралы екенін айта келіп,баланы адамгершілік қасиеттерге тәрбиеленуімен қатар,оның ойлау,елестету,көңіл-күй және сезімдерін де қалыптастыруға әсері мол дейді.Ресейлік ғалымдар,көркемдік педагогика мамандары атап айтқанда, Н.И.Сакулина,Т.С.Комарова және тағы басқалары.Бала

Қазіргі таңдағы зерттеулер арнайы психология мен педагогикада өнердің түрлі ауытқушылығы бар балаларды дамытуға оң әсері бар екендігін дәлелдеп көрсетіп отыр.Бейнелеу өнері естімейтін және нашар еститін балалардың танымдық қабілеттерін дамытуға,атап айтқанда,олардың сөйлеу тілін,көру-есту арқылы қабылдауына үлкен мүмкіндіктер жасайтынын М.Ю.Рау,Е.А.Сошина өз жұмыстарында дәлелдеп көрсеткен.

Қазіргі таңда арнаулы білім жүйесіндегі тәжірибеде «артерапия» және «артпедагогика» терминдері кеңінен қолданылуда.Мемлекеттік білім стандарты бойынша арнаулы білім беру жүйесінде «Арнайы білім берудегі артпедагогика және арттерапия негіздері» атты курс енгізілген.Бұл екі терминнің ұқсастығы мен айырмашылығы қандай? Бұлардың ұқсастығы сөздің бірінші бөлігі- арт-«бейнелеу көркем» синонимі өнер дегенді білдірсе, сөздің екінші бөлігі былай ажыратылады: терапия медициналық бағыт,емдеу әрекеті ; педагогика-ғылыми білім,оқыту,тәрбиелеу,дамыту дегенді білдірсе, ал арнайы білім беруде - түзету дегенді білдіреді.Сөздің екінші бөлігі түрлі бағыттар,мақсат,міндеттер,технологиялар мен мазмұнымен ажыратылады.«Арттерапия» ұғымы (өнер арқылы емдеу,түзету) З.Фрейд және К.Юнг идеясынан туындаған.Бұл тәжірибедегі психологиялық терапияда маңызды әдіс болып табылады.Яғни,көркемдік бейнелеу шығармашылығы көмегімен психикалық ауруы бар балалар өз картиналарында ішкі жан дүниелерін көрсете алады,сыртқа шығарады.

Қазіргі уақытта «арттерапия» ұғымы бірнеше мағынада қолданылады: түзету және емдеу барысында қолданылатын өнер түрлерінің тұтастығы; арттерапевтикалық әдістер жүйесі; психотерапевтикалық және психокоррекциялық бағыттар;тәсілдер ретінде қарастырылады.Ол медицинада (психиатрия,терапия,хирургия т.б) және психологияда (жалпы, медициналық,арнайы) қолданылады.

Соңғы уақытта арттерапия арнайы білім беру мекемелерінде түзете-дамыту жұмыстарында көп пайдаланылады және нәтижелері де жоқ емес.Көптеген ғылыми еңбектер өнер көмегімен оқыту,тәрбиелеу жұмыстарының жемісті екенін көрсетуде.Сонымен қатар,медицинадағы жалпы,арнайы психология салаларындағы жетістіктер оған ғылымилық бағытқа лайықты дәрежеде екенін білдіреді.

Қазіргі таңда арттерапия ұғымы мынадай ұғымдарды түсіндіреді:изотерапия (бейнелеу өнері құралдары арқылы емделуге әсер ету:сурет салу,жапсыру, қолөнер т.б);библиотерапия (оқу арқылы емдеу);имаготерапия (образ, театрландыру арқылы емдеу),музыкатерапия (әуенді қабылдау арқылы емдеу);вокалотерапия (әнмен емдеу);кинезитерапия (би,хор,түзету ырғағы- қимыл-қозғалыс арқылы емдеу) т.б

Арттерапияның негізгі қызметтері мыналар:

Катарсистикалық (жағымсыз күйден арылу,тазарыну);реттеушілік (ашушаңдықты болдырмау,жағымды психологиялық көңіл-күйге бейімделу); коммуникативтік - рефлексивтік (шарттылық),(қарым-қатынасты түзету,тіл табыса білу,өзіндік пікірлер қалыптастыру)

Арттерапияның міндеттері:

дамуы бұзылған балаларға психологиялық түзетуге көмек жүйесінде (есту,көру,сөйлеу,қимыл-қозғалыс аппараты,психикасы тежелген,ақыл-есі кем) қолдану.

арнайы білім мекемелеріндегі балаларды психологиялық түзету жұмысында арттерапиясын тиімді қолдану және оның ерекшелігін анықтау.

дамуы бұзылған балалардың түзетуін қамтамасыз ететін арттерапиялық технологияларды тиімді пайдалану.

коррекциялық-жекелік және дамытудағы әрекеттер негізіне сүйене отырып,артпедагогика және арттерапия тұтас мақсатқа бағытталады- кемшілігі бар баланың үндестікте дамуына;оның әлеуметтік ортаға бейімделу мүмкіндігінің кеңеюіне,қоғам мен…