Бастауыш сыныпқа арналған ұлттық ойындар жинағы

Қазақтың ұлттық ойындары

Ойын-сауық, тұрмыс-салт ойындары

Жануарлар дүниесіне байланысты ойындар

Дене шынықтыру, спорт ойындары

Тоқым қағар, Жаржар, Қыз кәде, Сиқырлы таяқ, Инемді тап, Алтыбақан, Көрші, Белбеу таста, Айдап сал, Қарамырза, Күзем алу, Тоғыз таяқ-тоғыз табақ, т.б.

Аңшылар, Тұзақ құру, Ақ байлақ, көк сиыр, Түйе-түйе, Жануарлар қалай үндейді, Қой бағу, т.б.

Айгөлек, Соқыртеке, Орамал тастау, Бәйге, Көкпар, Қыз қуу, Ақ сандық-көк сандық, Арқан тартыс, Күрес, Теңге алу, Ортаға түспек, Ақ сүйек, Орда, Таяқ ойнау, Алдарыспақ, Бес тас, Асық, т.б.

Бұл ойын адамның денесін ширатып , бұлшық еттерді қатайтады, төзімділікке, батылдылыққа, ептілікке , керек кезінде тез ойланып , әдіс таба білуге машықтандырады .

Ережесі : Оның тәсілдері сан алуан . Жекпе-жек барысында бір қолмен белдіктен немесе күрте жағасынан, жеңінен ұстап шалу, үйіріп, сүріндіре, жұлқу, тізеден қағу, іліп немесе кеудеден асыра лақтыру, т.б. көптеген тәсілдер қолданылды.

Қазақша күрес

Ережесі : Бұл ойынды жастар қыста ойнайды . Ойын алаңды жерде өтеді. Ойынға ұзындығы 1,5—2 метр үшкір таяқ қажет . Ойынға қатынасушылар қардан қалыңдығы 0,5 метр қабырға қалайды .

Ойынға қатынасушылар орталарынан біреуін басқарушы етіп белгілейді . Ол бақылаушы, төреші рөлін де қоса атқарады .

Ойын басталғанда әр ойыншы , қолындағы таяқты белгіленген жерден қардан қаланған қабырғаға қарай бар пәрменімен лақтырады . Таяқ қабырғаға бойлай кіреді . Егер таяқ қатты ұрылатын болса , таяқтың ұшы қабырғаның екінші жағынан шығады. Кімнің ұрған таяғы қабырғаның екінші жағынан көбірек шығып тұрса, сол жеңген болып табылады .

«Таяқ ойнау »

Жеңілгендер алдын ала белгіленгендей ұпайларын орындайды — өлең , тақпақ , жаңылтпаш айтады . Ойын қол күшін дамытып , денені шынықтырады. Таза ауада дем алып , денсаулықты шыңдай түсуге мүмкіншілік береді .

Көкпар

Көкпар – Орталық Азия халықтары арасында кең тараған ойын түрі . Ол қырғыз тілінде "көк бөрү", “ улак тартыш ( тартуу )”, тәжік тілінде “ бузкаши ” деп аталады . Көкпар тарту сияқты ұлттық ат спорты ойындары басқа да Шығыс елдерінде де бар. Ауғанстанда кең тараған бузавиш ойыны Көкпарға өте ұқсас. Сондай-ақ, Аргентина халқының да Көкпарға ұқсас ат спорты ойыны болған .

Көкпар жігіттердің күш-жігерін, төзімділігін, батылдығы мен ептілігін , ат үстінде мығым отыруын қалыптастырады . Сонымен қатар Көкпар – аттың қалай бапталып үйретілгенін, жүйріктігін де сынайтын спорт.

Ережесі : Көкпарға жасқа толған серкенің семізі таңдалған. Орташа салмағы 20-30кг-дай келеді . Алаң көлемі қатысушылар санына байланысты . Егер әр команда 5 адамнан болса , ұзындығы 300 м, ені 100 м, 10 адам болса – 500х200 м, 15 адамнан болса – 700х300 м, 20 адамнан болса – 1000х500 м болады . Алаңның әр бұрышына қызыл жалаушалар ілініп , ал оның екі жағында диаметрі 10 м-лік шеңбер (“ отау ”) сызылады . Алаң ортасында диаметрі 6 м-лік шеңбердің дәл ортасына Көкпар қойылады . Жарыс басталар сәтте командалар орталық шеңбердің сыртында тұрады. Жарыс алаңындағы төрешінің хабары бойынша басталады . Көкпар тарту қатысушылардың санына байланысты 8 – 15 мин аралығында өтеді .

Көкпаршылардың мақсаты – орталық шеңберде жатқан Көкпарды өз командасының “ отауына ” жеткізу . Көкпар “отауға” жеткізілгеннен кейін , ойын алаң ортасынан қайта басталады . Белгіленген уақыт ішінде қай команда Көкпарды өз “ отауына ” көп жеткізсе , сол жеңіске жетеді .

Қыз қуу

Ережесі: Қыз бен жігіт арасында ойналатын ойын. Сөреге қыз бен жігіт шығады. Қыз бен жігіт ара-қашықтығы 10-15 метр болуы тиіс. Белгі берілгенде қызды жігіт қуып жетуі керек. Қуып жетсе жігіт қыздың бетінен сүйеді, ал қуып жетпесе қыз жігітті зуып жүріп, қамшылайды. Ойын ат үстінде орындалады.

Сонау ертеден келе жатқан спорт ойыны , ертеде « Қыз қашар », « Қыз қуалар » деп аталғаны болмаса , біздің заманымызға дейін оншама өзгеріссіз жеткенін атап өтуіміз керек . Бұл жарыс өзінің түрі жағынан біздің заманымыздан бұрын қандай болса , қазірде сол күйінде қалды.

Алтыбақан

Тымық кеште , айлы түнде, ауыл сыртында ойналады . Алтыбақан құру үшін 6 бақан немесе 6 сырық , үш арқан керек . Бақандарды үш-үштен бір басын буып , аралығын үш-төрт метр етіп , мосы тәріздендіріп орнатады да жоғары жағы сырықпен жалғастырылады . Бақандардың жоғарғы ашаларына екеуі жоғарырақ, бірі төмен етіліп үш арқан тартылады . Жоғарғы екеуі отыруға немесе бел сүйеуге арналады , төменгі арқанға табан тіреледі . Қыз бен жігіт қарама-қарсы орналасып , бел арқанның екі жақтауынан бекем ұстап , үшінші адамның демеуімен тербетіледі .

А қ серек , көк серек

Ережесі : Ойынға қатысушылар екі топқа бөлінеді. Көксеректі ұл-қыз аралас ашық алаңда ойнайды . 50–60 м қашықтықта екі топ қарама-қарсы тұрады . Екі жақта да “ тұтқындар ” үшін арнаулы шеңбер сызылады . Жеребе бойынша басталып , бастау еркі тиген топтың басшысы: “Ақ серек , көк серек , мұнан сізге кім керек ?” , – деп сұрайды. Оған қарсы жақтан: “Айгөлек, айгөлек, айдың жүзі дөңгелек. Ақ серек пен көк серек , сонау тұрған ... өзі керек ” , – деп , қарсы жақтың бір адамын атайды .

Есімі аталған ойыншы келгенде қарсы жақтың ойыншылары алақандарын жайып тұрады. Шақырылған ойыншы саптың алдын кесіп өтіп, өзін қуып жете алмайды-ау деген біреудің алақанын соғады да қашады ; қуған ойыншы жетсе , қашқан баланы өз тобына қосып алады , ал жете алмаса , өзі “ тұтқындалады ”. Көксерек жасөспірімдердің шынығуына жақсы әсер етеді .

Айлы кеште , далада өтеді.

Ойнаушылар екі топқа бөлінеді. Олардың сандары да, жас шамалары да бірдей болулары керек . Екі топтың екеуінің де бастаушысы болады . Аралары 10—15 метрдей жерде қол ұстасып қатарласа тұрған осы екі топ біріне-бірі сөз тастап , күш көрсетіп , өнер жарыстыра бастайды . Екі жақтың ойын бастаушылары орталарынан бір қыз бен бір жігітті шығарып, олардың қолына бір ақ тас , бір қара тас береді . Олар екі тасты ешкімге көрсетпей, уысына қысып тұрады да,…