Бастауыш сыныпқа арналған жылқы туралы көрнекілік, 4 сынып

Қазақ халқы жылқыны, ең алдымен, ел қорғаны ердің жан серігі деп дәріптеген. Ұлттық мифологиядағы иесі қысылғанда тіл бітіп, ақыл айтатын тұлпарлар (мыс., “Ер Төстік”, “Алтын сақа”, т.б. ертегілерде), батырлық жырлардағы Қобыландының Тайбуырылы, Алпамыстың Байшұбары, Қамбардың Қарақасқа аты, бергі заман батырлары Исатайдың Ақтабаны, Амангелдінің Шалқасқасы иелерімен бірге жыр-аңызға айналып, ел құрметіне бөленген

Қазір Қазақстанда жылқының 16 тұқымы өсіріледі.

Құлын — Биенің жас төлі. Өте сұлу келеді. Сондықтан тілімізде «құлын мүше» деген сөз қалыптасқан. Жаңа туған құлынды «құлан мүшелі құлын», «арғымақ денелі құлын», «қаз мойын құлын» деп те атаймыз.

Жабағы — Жас құлынды 6 айға толған соң, күзе жабағы деп атайды. Мұның былай аталуы құлын кезіндегі түгі күзге қарай өсіп, тығызданып, жабысу (ұйысу) салдарынан жабағыланды.

Түсініксіз болса дөнежін мен құнажын ол дөнен мен құнанның ұрғашы атаулары.

Жылқының жасы туралы айтатын болсақ, негізінде жылқылар орташа 25-30 жас жасайды. 40 жасқа келуі сирек

Байтал - үш жасқа толған ұрғашы жылқы малы.

Жалпы төрт жасқа шыққан жылқының еркегі дөнен, ал ұрғашысы дөнежін, дөнежін бие немесе дөнежін байтал аталады. Дәстүрлі ортада жыныстық жағынан толық жетіліп, әбден толысқан соң байталды айғырға қосады немесе таңдаулыларынан қысырақ матайды. Қазақ ұрғашы жылқыны бәйгеге қоспаған, «Байтал шауып бәйге алмас, құнан шауып құр қалмас» деген мәтел осыдан қалса керек

Түсі

Сипаттайтын белгілері

Ақжол сары

Жылқының бүкіл денесі ақшыл, сары,құйрығымен жалы-сары немесе ақ түсті.

Ала

Денесі , жалы, құйрығы мен аяғының едәуір бөлігі ала-ала болып келеді.

Боз

Қартая келе,түгі ағарудан барып жылқы бозғылт тартады. Туылғанда жирен,торы,қара болады.

Қара

Бүкіл денесі,жалы,құйрығы мен аяқтары-қара

Қара күрең

Денесі, жалы,құйрығымен аяқтары қара күрең. Жалы мен құйрығы қарақошқыл болып келеді.

Сұры

Денесі сұры түсті, басы,жалы, құйрығы мен аяғының төменгі жағы қара.

Шұбар

Денесінің өң бойында қара немесе қара күрең теңбілдер болады.

Торы

Басы мен денесі құбылып тұратын қызыл қоңыр, жалы,құйрығы мен аяқтары қара

Ажырғы

Атжабу

Атдорба

Аткөрпе

Аттарақ

Бұғалық

Ер-тұрман

Жамшы

Желі

Кежім

Күзеужіп

Күрде

Кісен

Қамыт

Құрттауыш