Білім мен тәрбиедегі үндестік туралы материал

БІЛІМ МЕН ТӘРБИЕДЕГІ ҮНДЕСТІК

Қазіргі таңда қоғамда орын алған ірі экономикалық және технологиялық жетістіктер әлемдік қауымдастықтың біртұтас білім жүйесінің кеңістігін қалыптастыруғабағытталған жалпыадамзаттық, ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген саналы тұлғаны қалыптастыру қажеттігін алға тартып отыр. Қазақстан халқы үшін ұрпағына жақсы тәлім-тәрбие мен оған сапалы білім беріп, өсірудің, өрбітудің жаңа дәуірі келіп, бұл тұрғыда кең көлемде келелі мәселелер ту- ындауда. Жасыратыны жоқ, бұл күнге дейін қазақ халқының ұрпақ тәрбиесіне мән беруі қазіргі алмағайып аласапыран кезеңге қарағанда аса жауапкершілікпен қараған. Бұл жайында хазіреті Әлидің:«Балаларыңды өздерің болмайтын уақыт үшін тәрбиелеңдер. Өйткені, олар сен- дер болмайтын уақыт үшін жаралған» де- ген сөзін басшылыққа ала отырып, ұрпақ жалғастығының үзілмеуін қадағалаған. Қазіргі жаһандану жағдайында біз жер асты- нан қазба байлықтар, кен іздегеніміз сияқты жас ұрпақтың бойынан тек білім нәрі арқылы келетін іскерлік, білгірлік, қабілеттілік, жауапкершілік сияқты артықшылықтарды ғана емес, ұлттық құнды қасиеттерді да- рытып, іздестіруіміз қажет. Өйткені, кен байлығы тәрізді ұлттық құндылықтар да Қазақстанның болашағын алға сүйрер, өркендеу дәуіріне

кірігуі жергілікті ұйымдастыру шарала- ры негізінде мүмкін болады, бірақ бұл іс- қимылдар үйлестіріліп, өзара келісімді бо- луы, қазіргі қоғамның даму қисынына сәйкес келуі тиіс. Мұндай жағдайда қоғамның жан- жақты негізделген білім беру және ғылыми саясаты болуының үлкен маңызы бар. Қазіргі жаһандану жағдайында ол тұрақты даму мақсаттарына сәйкестендіріліп, оны жүзеге асырудың тетіктері мен мүмкіндіктерін ескеруі қажет. Бұл ретте, әлбетте, ұлттық мүдделер мен қажеттіліктерді ескерген жөн. Ақиық ақын Мағжан Жұмабаевтың:

«Қазақтың тағдыры да, келешек ел болуы да мектебінің қандай негізде құрылуына барып тіреледі. Мектебімізді таза, берік, жанымызға қабысатын, үйлесетін негізде құра білсек, келешегіміз үшін тайынбай-ақ серттесуге болады», - деген сөзімен айтсақ, қазіргі жаһандану дәуірінде маңызы ерекше. Бұл біздің шынайы, әрі тәуелсіз ұлттық білім жүйесін құруымызды талап етеді. Білім беру жүйесі – бұл ұлттық мәдениеттің, ұлттық сана-сезімнің даму көрсеткіші, ал оның ба- сты нысаны – қазақ жастары. Ол экономика, саясат, мәдениет саласындағы өзгерістерді бейнелеп қана қоймайды, сонымен қатар осы түбегейлі өзгерістерге белсенді ықпал етеді. Оқу-білім беру – жеке адамның әлеуметтік-экономикалық процестерге пәрменді қосылуын қамтамасыз ететін ба- сты жағдайлардың бірі. Қазақстандық жаңа, ұлттық негізге құрылған білім үлгісі жас жеткіншектердіотаншылдық,ұлтжандылық рухта тәрбиелеуге негізделе отырып, білімді де, білгір, білікті маман етіп өсірумен қатар, оның азаматтық тұлғасын, адамгершілік, ру- хани жан дүниесін ұлттық құндылықтарға негіздеу. Қазір елімізде белең алып отырған прагматикалық жағдаяттарға негізделген әр түрлі ұлт тағдырына нұқсан келтіретін жағдаяттар баршамызды толғандыруда. Мұның шешім

Себебі, тәрбие мәселесін төрге қоятын тәрбие мен білім жүйесін қатар қойып, іске қосу бүгінгі күннің басты талабы.

Жас буын өкілдерінің бойында құндылық бағдарларын, қоғамда үстемдік ететін нұсқауларды, өмірлік мұраттарды қалыптастыру нәтижесінде жастар қоғам өміріне тартылып, әлеуметтеніп, әлеуметтік жүйеге қосылады. Тілді, әдебиетті, Отан та- рихын, адамгершілік-ізгілік қағидаларын (осы күндері қолға алынып жатқан «Ұлттық тәрбие» пәнінің түп мақсат-мүддесі) оқып- үйрену жастардың бойында біртұтас құндылықтар жүйесінің қалыптасуына алғышарт болады да, сол арқылы бұл жастар өзін және басқаларды танып-білу арқылы еліміздің саналы азаматына айналады.

Оқу-білім беру жүйесі жүзеге асы- рып жатқан балаларды тәрбиелеу мен әлеуметтендіру процесінің мазмұны едәуір дәрежеде қоғамда үстемдік ететін рухани- адамгершілік, ұлттық құндылықтарға тәуелді болады. Қазақ өнеркәсібі құлаштап дамыған қоғамда ұлттық тәрбие оқудың құрамдас бөлігі болып табылып, отбасы аясы мен мемлекеттік, арнайы оқу орында- рында жүзеге асырылатын болады.

Бала қайдан жарық көрінеді, соған қарай иіліп өсетін жас шыбық тәрізді. Баста берілмеген дұрыс тәрбие ол тек өзіне ғана нұқсан келтіріп қоймайды, сонымен бірге келешек ұрпағына да, қоғамға да әсерін тигізетіні анық. Сол себепті білім бере, жаңа тағылымдық-тәрбиелік негіздегі ма- териалдарды кірістіре отырып, толыққанды ұрпақты қалыптастырғанымыз. Біріншіден, оқулықтарда ұлттық тәрбие берудегі халықтық педагогиканың ғылыми- әдістемелік негіздері; оның психологиялық- педагогикалықнегіздері; дұрыс ұйымдастырудың үлгісі; халықтық педаго- гика құралдары арқылы тәрбиенің мазмұны, әдіс-амалдары, формалары анықталуы тиіс. Бұл – ең бірінші қолға алынатын шаруа. Екіншіден, барлық білім мекемелерінде тәрбиені біліммен қатар ала отырып, халықтық педагогика құралдары арқылы

ұлттық тәлім-тәрбие берудің бағдарламасы толығымен жасалуы; оқу процесі кезінде педагогика құралдары арқылы ұлттық тәлім-тәрбие беру бойынша мұғалімдерге арналған әдістемелік құралдар, нұсқаулар; мұғалімдердің ата-аналармен бірлесіп істейтін жұмыс бағдарламасы және т.б. осы тәріздес шаралар тез арада қолға алынып, нәтиже берілуі тиіс. Қазіргі таңда білім беру ісінде жеке тұлғаны ұлттық негізде қалыптастыру, өздеріңіз көріп отырғандай елімізде болып жатқан әлеуметтік, саяси, экономикалық және мәдени өзгерістерге байланысты туындаған өмір талабы. Сол себепті, біздің барлығымыздың көтеріп отырған біріншіден – ұлт, екіншіден – тәрбие мәселеміз осы оқу-тәрбие ісіне тікелей қатысты. Егер де ұлттық тәрбие беру мәселесі өз шешімін таппаса, білім беру аясында көтеріліп және жүргізіліп отырған мәселелер қандай да бір нәтижеге қол жеткізбесе ұлттың болашағы мүшкіл болғаны.

Сондықтан да, қоғамдық өмірдің әртүрлі жақтарының жаһандануы нәтижесінде шын мәнінде жаңа әлеуметтік, саяси, экономикалық, технологиялық, экологиялық факторлардың өзара байланысы мен өзара әрекеттестігі туралы жаңа сападағы ғылыми білімдер, анықтап айтар болсақ, тәрбиемен біте қайнасқан білімнің болуы қажет. Себебі, қазіргі жаппай жаһандану жағдайындағы адамзаттың өміршеңдігі, қоғамның тұрақты дамуы енді ғылымның даму денгейіне, ғылымға апарар жолдағы ұлттық тәрбиеге негізделген білім қорының молдығына, оның болжамдық қызметіне, табиғаттың, қоғамның, техносфераның жайы тура- лы, мәдениеттің, әлемдік экономиканың, қатынас құралдарының және қазіргі әлеуметтік тұрмыстың басқа да белгілерінің даму үрдістері туралы ақпараттың алдын ала алынуына тікелей байланысты болады.

Ғылыми білімділікті ұйымдастырудың жаңа түрлерін іздестіру – білім беру жүйесін қайта құрудың аса маңызды сара жолы. Бүгінгі таңда оқу-ағарту жүйесінде қалыптасқан қатаң тәртіптілік пен

бірыңғайлылыққа қарсы ғылымның жаңа бейнесі бой көтеріп келеді. Ол білім беру үрдісіне тәрбиенің, оның ішінде ұлттық мүддемізге негізделге тәрбиенің жаңа тұрғыдан қойылу талаптары. Сонымен бірге білімділік жайындағы түсінікке көзқарас та өзгеруүстінде. Бүгінгіпедагогикадаадаммен білімділік жайында…