Биологияда экологиялық тәрбие беру жолдары

Шағын жинақты мектеп жағдайында балаларға

экологиялықбілім мен тәрбие беру.

Шопанов А. Ж.,

Ш.Шаяхметов атындағы Сұлукөл орта мектебінің

биология және химия пәндерінің мұғалімі

«2030 жылы Қазақстан мөлдір сулы, жасыл желекті, ауасы таза аймаққа айналады. Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан былай біздің үйіміз бен бақтарымызға енбейтін болады. Біздің балалар кінаратсыз толыққанды өмір сүретін болады»

Н.Ә. Назарбаев.

«Қазақстан -2030» Бағдарламасы

Қазірі заманның экологиялық өзгеріс масштабының кеңейгені соншалық, тіпті адамзатқа қауіп төндіруде. Сондықтан, адамның табиғатқа деген көзқарасын өзгерту өзекті мәселе болып отыр. Эколоиялық тәрбие осы мақсатқа қызмет етеді.

Экологиялық тәрбие оқушылардың бойында экологиялық мәдениеттілікті қалыптастыруға бағытталған жүйелі түрде жүргізілетін педагогикалық әрекет.

Экологиялық тәрбие балаларды табиғатпен таныстыру жұмысының үлкен бір бөлігі және педагогиканың жаңа бағыты. Бұл жұмыстың міндеті балаларға адам мен табиғат арасындағы күрделі байланысты экологиялық тәрбие беру арқылы түсіндіру. Олардың бойында сезімталдық пен жауапкершілікті қалыптастыру, Жер планетасындағы барлық тіршілік дүниесін қорғауға әзір болуға тәрбиелеу. Баланы экологиялық мәдениетті етіп тәрбиелеу өте ерте жастан басталады. Айналасындағы жәндіктерді алғаш көрген бала олармен қалай қарым-қатынас жасау керектігін білмейді. Сондықтан құмырсқаның илеуін немесе құстың ұясын зақымдауы мүмкін. Баланың іс-әрекетіне ата-ананың жауап ретіндегі іс-әрекеті осы жерде қандай болса (күле ме, өкініш білдіре ме немесе немқұрайдылық таныта ма), баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасы сондай болып қалыптасады.

Экологиялық тәрбиенің әдістері.

Мектепке дейінгі балаларға табиғат жөнінде алғашқы болып білім беретін ол ата-аналары. Балалар өз ата-аналарына еліктеп өседі, олардан үлгі алады.

Жалпы экологиялық білім мен тәрбие берудің әдістері алуан түрлі. Мектеп жағдайында қолдануға болатын келесі әдістерді ұсынамын:

1. Өсімдіктер мен жануарлар түрлері мен олардың іс-әрекеттерін, табиғат құбылыстарын, қоршаған орта жағдайлары мен климатты және т.б. бақылау.

2. Қарапайым эксперименттер жүргізу. Мысалы: алақанда қардың еруін, жаңбырдың жауғанын бақылау. Өсімдік гүл бүрлерінің жарылуы мен өркендердің өсуін, жәндіктердің тіршілік әрекеттерін бақылау.

3. Еңбек әрекеттері. Мектеп ауласында, гүлдер, көкөністер өсіріп, оларды күтіп баптауға үйрену. Бөлме өсімдіктерін өсірумен айналысу. Құстарға ұялар жасау, оларды тамақтандыруға арналған қорапшалар әзірлеу.

4. Табиғатты бақылау күнделіктерін жүргізу. Табиғи құбылыстарды суреттеу және т.б.

5. Мектеп ауласы мен елді мекендер маңайына экскурсиялар жасау.

6. Табиғат туралы әдебиеттер оқу. Балалармен табиғат пен табиғи құбылыстар жөнінде, жануарлар мен өсімдіктер әлеміндегі жыл мезгіліне байланысты жүріп жатқан маусымдық құбылыстар жөнінде сұхбаттасу.

Жер Ананың берген байлығын тиімді және қоршаған ортаға зиян келмейтіндей етіп пайдалануға бола ма?Оқушылардың осы сияқты күрделі мәселелер бойынша қойылған сұрақтарғапікір алмаса отырыпжауап берулері өте маңызды. Бүгінгі таңда экологиялық зардаптар бүкіл адамзат қауымын алаңдатып отыр. Қазақстандағы Арал, Балқаш мәселелерін, Семей полигонының зардабын адамның қолымен жасалған залалдар деп түсіну керек. Табиғаттағы күрделі өзгерістерді болдырмау үшін адамның психологиясын…