Биологиядағы биоалуантүрлілік туралы білімді қалыптастыру

Биология курсында биоалуантүрлілік туралы білімді қалыптастыру

Қазіргі кезде орта білім жүйесінде, оның ішінде биологияда бірінші орынға жалпы білім берудің құрылымын және мазмұнын өзгерту проблемасы бірінші орында тұр. Бұл биологиялық білімді жаңа мақсатқа сәйкес, әлемдік дамуға қарқынына қарай жаңашалау қажеттілігінің туындағанын көрсетеді.

Қазірге кезде биоалуантүрлілік ғылыми әдебиеттерде кең қолданылып жүрген ұғым, халықаралық байланыс және табиғатты қорғау қозғалыстарына байланысты. Біздің планетамызда табиғатты қорғау жоғары деңгейде жүруі үшін биосфера мен экожүйе қалыпты жағдайда болу керектігін дәлелденген. Биологиялық алуантүрлілігін органикалық дүниенің негізгі параметрі ретінде қаралады.

Бірқатар мемлекеттер биологиялық алуантүрлілікті мемлекеттің экологиялық саясаты негізінде қарастырады, экономикалық дамуы түрақтылығын сақтау үшін өзінің биологиялық ресурсын сақтауға ұмтылады. «Биологиялық алуантүрлілік» термині жарты ғасырдан бүрын қолданысқа енген.

Қазіргі кезде мектеп практикасында биоалуантүрлілік проблемасы толық жан-жақты талқыланбайды. Мектеп бітірушілер жер шарымыздың және Қазақстанның биоалуантүрлілігі жөнінде, тірі организмдердің биосфералық функциясы, олардың қоршаған ортаға және экожүйедегі маңызын, биоалуантүрлілік табиғаттық керемет құбылысы, тіршіліктің тұрақтылығына тәуелділігі жөнінде түсініктері ендірілген. Өсімдіктер әлемі-биосфераның негізгі компаненттері, күн энергиясын қабылдап, жер бетінде биоорганикалық заттарды синтездейді. Жеке аймақтағы және жер шарындағы өсімдіктер жамылғысының жағдай тұтастай биосферадағы зат және энергия балансына тәуелді. Мұнан биоалуантүрлілік ғаламдық экологиялық және қоршаған орта мәдениеті жөнінде түсінікті қалыптастыру мен негізгі мектептерді биология курсында биоалуантүрлілік жөнінде алғашғы ұғымды қалыптастырудың әдістерінің жоқтығы арасында ғылыми-педагогикалық қарама-қайшылық туындайды.

Биологиялық алуантүрлілік проблемасы құндылығымен соңғы жылдары өзіне ғалымдардың назарын аударуда. Биологиялық алуантүрлілік термині ХХ ғасырдың екінші жартысында ЮНЕП басқару кеңесінің шешңмңн 1992 жылы биоалуантүрлілікті сақтау біртұтас құқықтық міндет ретіндегі халықаралық келісім жеңберінде қабылданды.

Одан бұрын 1986жылы АҚШ-та аталған проблема бойынша форум өтілген, ал 1989 жылы Ресей мен АҚШ-тың Ұлттық академиясы арасында «Биологиялық алуантүрлілік» бағдарламасы жасалынып, бірлесіп зерттеу жөнінде келісім шартқа қол қойылды.

Қазіргі кезде «Биологиялық алуантүрлілік жөніндегі конвенцияға» 180 мемлекет қол қойған, оның ішінде Қазақстан да бар.

Терминге бірнеше түсініктеме берілген, бірақ олардың көпшілігі ұғымның нақты мағынасын ашып көрсете алмайды. Негізінде биоалуантүрлілік ғылыми анықтама емес, сондықтан нақты жағдайға қарай түсініктеме беруге болады.

Биоалуантүрлілік деңгейінің толық классификациясының Б.А. Юрцев берді. Оның түсінігі бойынша биологиялық алуантүрлілік эволюция нәтижесін және бірнеше деңгейге бөлінеді

а) популяциялық-генетикалық (популяция гені және генофонды;

б)түр (әртүрлі түрлер)

в) биоценотикалық (түрлердің популяциясы)

г) биохорологиялық (экожүйенің иәртүрлілігі)

Биологиялық алуантүрліліктің қазіргі теориясын зерттеуші американдық ғалымдар Э.Уилсон, Р. Носе, Уитэккер, Б. Марко биоалуантүрлілікті төрт деңгейге бөлді: генетикалық, популяциялық (түр қауымдастық) экожүйе және ландшафтылы (аймақтық).

В.Н. Сукачевтың түсінігі бойынша биологиялық алуантүрлілік экожүйенің энергия және зат алмасуында процесінде маңызды рөль атқарады: энергия және затты тасымалдау қызметін атқарады.

Жер бетінде биологиялық әралуандықты сақтаудың ғаламдық мақсаты зерттеушілердің алдына оны жан-жақты бағалауды міндеттейді, осыған байланысты сирек және жойылып бара жатқан өсімдіктердің зерттеу өзекті мәселе, түрдің биологиясын, популяция тіршілігін, өмір сүру ерекшелігін жан-жақты зерттегенде ғана сирек өсімдіктердің ценопопуляциясын…