Болашақ бастауыш мұғалімдерінің диагностикалық дағдылары

Алиева Залина Рамазановна

магистр

Ж.А.Ташенев атындағы университеті. Қазақстан.

БОЛАШАҚБОЛАШАҚ БАСТАУЫШ СЫНЫП МҰҒАЛІМДЕРІНІҢДИАГНОСТИКАЛЫҚ ДАҒДЫЛАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ЖОЛДАРЫ

Аңдатпа: Мақалада болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің диагностика-лық дағдыларын қалыптастыру негіздері қарастырылады.

Түйін сөздер: білім беру, даярлық, коғам, жан-жақты даму, тұлға

Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің диагностикалық дағдыларын қалыптастыру мәселесінің ғылыми-әдіснамалық мәнін түсіндіруді біздің зерттеу пәнімізге сәйкес тұғырларды анықтаудан бастаймыз.

Бұлбөлімдеталданатынболашақбастауыш сынып мұғалімдерінің диагностикалық дағдыларын қалыпастыру мәселесін зерттеу әдіснамасы зерттеу мақсатына жетуі және зерттеудің әдіснамалық және түсініктік-категориялықаппаратынжасауға мүмкіндік бередідепесептейміз. Зерттеу мәселесінің әдіснамасын анықтаудың мақсаты бар тұжырымдамаларды жалпылау және жүйелеу, педагогикалық теориялар мен тәжірибелерді зерттеу тәсілдері және соның негізінде болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің диагностикалықдағдыларын қалыптастыру мәселесін зерттеудің оңтайлы тәсілдері мен жолдарын айқындауды жүзеге асырады.

Зерттеу әдіснамасын анықтауда біз ғылымның дамуы тек оны жаңа білімдермен толықтырғанда ғана мүмкін екендігін және оның дұрыс таңдалуы алынған білімдердің объективтілігіне байланысты екендігі жайлы фактіні есепке алдық. Белгілі болғандай, әдіснама үдерістер мен құбылыстарды зерттеудің кең мүмкіндіктерін ұсынады, соған байланысты педагогикалық кадрларды даярлауға қатысты мәселелерді шешу біз зерттеп отырған таңдаған әдіснамалық тұғырларға тікелей байланысты.

Қазіргі заман ғылымында әдіснама деп ғылыми-танымдық іс-әрекеттердің түзілу принциптері, формалары мен тәсілдері жөніндегі білімді айтамыз. Ғылым әдіснамасы зерттеу жүйесіндегі құрылымдық бірліктердің – нысаны, талдау пәні, зерттеу міндеттері, зерттеу құралдар тобы т.б. сипаттамасын береді. Сонымен бірге зерттеу міндеттерінің шешімін табу үдерісіндегі әрекеттер бірізділігін белгілейді.

Философиялық энциклопедиялық сөздікте әдіснама (грек сөзінен methodos – зерттеу жолы, таным, ілім, білім; logos – сөз, түсінік) қағидалар жүйесі және тәжірибелік теориялық іс-әрекетті ұйымдастыру және құру тәсілдері, ғылыми таным әдістері туралы білім; қандай да бір ғылымда қолданатын әдістердің жиынтығы дегенді білдіреді делінген [2].

Ғылымтану әдебиеттерінде «әдіснама» үш аспектіде қарастырылады: әдістер жайлы ғылым, зерттеу жүргізудегі бірізділік, әдістер жиынтығы. Белгілі авторлардың бірнеше анықтамасын мысал ретінде келтіреміз.

М.А. Данилов педагогика әдіснамасы деп педагогикалық теорияның бастапқы жағдайлары, негізі мен құрылысы, дамымалы қоғам жағдайында үздіксіз өзгеріп тұратын педагогикалық ақиқатты дұрыс көрсететін көзқарастар ұстанымдары мен білімді табу тәсілдері туралы білім жүйесін атайды. Бұл түсіндірмеде ғылымның екі пәні аталған: 1) педагогикалық теория туралы білім жүйесі; 2) көзқарастар ұстанымдары мен білімді табу тәсілдері. Бұл ғалымның педагогиканың дамуына қосқан үлесі өте зор екенін атап өте отырып, оның педагогика әдіснамасы бойынша еңбектері алғашқылардың бірі болғандығына тоқталамыз [3].

Педагогика әдіснамасы туралы еңбектердің ішіндегі аса танымал авторлардың бірі В.В. Краевский. Ол жоғарыда айтылған М.А. Даниловтың әдіснамағабергенанықтамасына толықтай қосылып педагогика әдіснамасының пәні педагогикалық шынайылық пен оның педагогикалық ғылымдағы көрінісі арасындағы арақатынасы болып табылатындығына назар аударады. Оның құрамына: педагогикалық білім түрлері, оның басқа ғылымдармен байланысы, бірінші кезекте психологиямен байланысы туралы, дидактикалық білімді мектеп тәжірибесінде қолдану туралы педагогика теориясының мәселелерін де қосып, әдіснама пәнін бірнеше тармаққа таратады [4].

Педагогика ғылымының әдіснамасы – бұл танымның ұстанымдары, әдістері, формалары мен үдерістері және педагогикалық шынайылықты қайта құру жайлы ілім. Оны зерттеушілер В.И. Загвязинский, Р. Атаханов біріншіден, теориялық және тәжірибелік қызметті ұйымдастыру және құру әдістері мен принциптері жүйесі ретінде; екіншіден, танымның ғылыми әдісі ретінде; үшіншіден, ғылымда қолданылатын әдістер жиынтығы ретінде ұсынады [5].

Әдіснама бұл ғылыми зерттеуді ұйымдастыру принциптері мен әдістерінің жалпы жүйесі секілді теориялық білімнің құрылуы мен қол жеткізілу әдістерін, сонымен қатар тәжірибелік қызметті ұйымдастыру әдістерінде анықтайды. Бұл ғылымның пәніне орай ол нақты-ғылыми әдістемеге айналатындығын авторлар А.А. Реан, Н.В. Бордовская және С.М. Розум қарастырған [6].

Н.В.Бордовскаяұсынғанпедагогикалықзерттеу методологиясының анықтамасына тоқталамыз, автор педагогикалық зерттеу әдіснамасы деп педагогикалық зерттеу идеяларын, ұстанымдарын, әдістерін, логикасы мен ұйымдастыру және жүзеге асыру технологиясын, оның сапасын бағалау критерийлерінашатын педагогика әдістемесінің бағытын түсіндіреді [5].

ЗерттеушіШ.Т.Таубаеваатапөткендей,әдіснама объективті шынайылықты тану мен қайта құрудың жалпы принциптері, ғылыми үдеріс жолдары, әдістері жайлы ғылым деп анықтайды. Автор педагогикалық құбылыстарды диалектика тұрғысынан зерттеу оның сапалы ерекшелігін, басқа құбылыстармен және үдерістермен байланысын анықтауға мүмкіндік беретіндігін дәлелдейді және әдістеме дайын жауап бермейтінін, жаңа және іргелі білім алу әдістерімен қаруландыратынына басымдық береді. Өз кезегінде іргелі зерттеулер құбылыстың мәнін ашады, ал қолданбалы – нәтижелерді таным тәжірибесіне енгізу жолдарын ұсынады.

Сонымен қатар педагогикалық зерттеу моделі өзінде барлық осы қызметтерді қиыстырады [5].

Нақ осындай түсіндірме бізге келесідей қорытындыға келуге мүмкіндік береді, көптеген авторлардың пікірінше, әдіснама – сол немесе басқа ғылым мен тәжірибе саласында зерттеу жүргізу үшін ұсынылған әдістер, әдістемелер мен модельдер жиынтығы. Одан басқа, түрлі авторлардың әдістемеге берген анықтамасын талдай отырып, біз бұл түсінік «әдіс», «әдістеме» ұғымдарымен өзара терең байланысты екендігіне көз жеткіздік. «Әдіснама», «әдіс» және «әдістеме» ұғымдары біздің зерттеу үдерісімізде де өзара тығыз байланысты, сонымен қатар олар бүтін және бөліктер ретінде де арақатынаста болады, яғни әдіснама университеттікбілімберужүйесіндегіболашақ педагог-психологтардың диагностикалық дағдыларынқалыптастыру мәселесін зерттеудің негізін құрайды. Әдіснамалық тәсілдерді қолдану зерттелуші психологиялық-педагогикалық құбылыс пен үдерісті…