Бордың пайдасы мен зияны туралы ғылыми жұмыс

«Жаңақорған ауданының білім бөлімінің №221 негізгі орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Бордың пайдасы мен зияны

(ғылыми жоба)

Орындаған: Әліпбай Намазхан

Сыныбы: 3

Жетекшісі: Үсенова Баян. Бастауыш сынып мұғалімі

2019-2020 оқу жылы

Мазмұны

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім:

Бордың пайда болу тарихы

Бордың табиғи құрамы

Адамның борды пайдалануы

3. Практикалық бөлім:

Бор құрамы мен қасиеттерін зерттеу

Мектеп борының адам денсаулығына әсерін зерттеу

Адамның күнделікті өмірінде борды қолдану мүмкіндігін зерттеу

4. Қорытынды

5. Ұсыныстар

Аннотация

Мақсаты: Бордың құрылымын зерттеу және оның адам өміріндегі пайдасы мен зияны бар екенін дәлелдеу.

Міндеттер:

бордың пайда болу тарихымен, оның құрамымен танысу;

бордың қасиеттерін зерттеу;

бор оқушылар мен педагогтардың денсаулығына қалай әсер ететінін анықтау;

сыныптастарға зерттеу нәтижелерін ұсыну.

Зерттеу нысаны: Бор

Гипотеза:

бор өте пайдалы және күнделікті өмірде қажет;

бор адам үшін қауіпті болуы мүмкін.

Зерттеу әдістері:

1. Әдебиетті оқу;

2. Тәжірибе өткізу;

3. Фотоматериалдарды жинау;

4. Алынған нәтижелерді талдау.

Кіріспе

Тәуелсіз еліміздің намысын қорғайтын, бүгінімізді ертеңіне жалғайтын, қазақ елінің ертеңі, болашағы үшін жауап беретін бүгінгі ұрпақ-біз.

Мен еліміз мықты, әрі жауапкершілігі жоғары біртұтас ұлт болу үшін болашаққа қалай қадам басатынымыз туралы ойды ортаға салуды жөн көрдім.

Алда үлкен асулар бар. Сол асулар мен қиындықты жеңу үшін бізге сапалы білім мен мықты денсаулық қажет.

Сапалы білім алу үшін бүгінгі мектепте барлық жағдай жасалған, ал біз салауатты өмір салтын ұстанып, күнделікте мектеп жағдайында көзге көрінбейтін, денсаулыққа зиянын келтіретін заттар бар екенін аңғарсақ, соның біреуі кішкентай ғана бор. Борсыз мектептің тіршілігін елестетуге болмайды. Бор-сабаққа қажетті ең негізгі құрал. Мен осы зерттеу жұмысымда бордың пайдасы мен зиянын қарастыруды жөн көрдім.

Әр адам әдеттегі мектептің борын жақсы біледі және тек қана біле қоймай оны бір рет емес сабақ уақыты біткенше өз қолымен ұстайды. Ал осы бір түйір бордың көмегімен қаншама ақиқат ашылған. Әлі күнге дейін мұғалімдер баға жетпес борды қолына ұстап, көптеген ғажап нәрселерді істеуде. Ал мектеп боры соншалықты таптырмас құрал ма? Соңғы жылдары көбінесе интерактивті, маркермен жазатын тақталардың артықшылығы айтылуда. Әрине, біздің ауылымызға да мұндай жаңалық жетті, бірақ біз әлі де бормен жұмыс істеуді жалғастырудамыз.

Сондықтан да бордың сапасы бізге өте қажет. Неге дейсіз бе? Біз байқадық, қазіргі кезде тақтада бормен жазу қиынға соғады. Тіпті, жаңа тақталарда да. Біреуі үгітіліп, шаң болып кетсе, екіншісі-тақтаны сырады, ал үшіншісі- тақтада көрінбей қалады. Енді не істеу керек? Мүмкін бұл біздің мектеп мұғалімдерінің пайдаланатын бордың сапасы төмен болуынан? Сондықтан да мектеп борының құрамын, сапасын және оның адам денсаулығына әсерін зерттеу өзекті деп ойлаймыз.

Бор-бұл өте қызықты зат, ол пайдалы қазбалар, химиялық шикізат, дәрі-дәрмек және сенімді үй көмекшісі. Әр сабақта мектеп тақтасына шыға отырып, біз қолымызға борды аламыз. Әйтпесе, жаңа нәрсені қалай үйренуге болады? Неге бор жазу және сурет салуға ыңғайлы? Ол қайдан пайда болды? Ол неден тұрады? Неге мұғалімдер борға шағымданады, ал балалар оған қуанады? Маған қызықты болды, мен «Бор деген не?» және «Оның құпиялары қандай?» деген сұрақтардың жауабын білу үшін зерттеу жүргізуді шештім.

І. Негізгі бөлім:

1. Бордың пайда болу тарихы

Бор туралы бәрін білу үшін мен әртүрлі танымдық әдебиетті оқып, интернет желісінен алынған материалдарды талдап көрдім. Жер бетінде Бор кезеңі болды, сол кезде бор пайда болды.

1 сурет– Бор кезеңі

Бор мезо-кайнозой шөгінділерінде кең тараған. Ол қағаз, шыны, цемент, парфюмерия өндірісінде, косметикада, медицинада қолданылады.

Әктас-Австралиядан басқа, барлық материктерде кездеседі. Олар әр түрлі геологиялық дәуірлерге қалыптасқан. Жазықтың қуаты бірнеше сантиметрден жүздік метрлерге дейін түрлендіреді. Бүгінгі күні бор өндірісі ТМД аумағының ішінде Қазақстанда, Ресейде, Беларуссияда жане Украинада бар.

Бор өсімдіктердің және жануарлардың тіршілігінен пайда болған екен. Ол әк балдырларынан, сондай-ақ шаяндар мен ұлулардан тұрады, олар теңіз суынан кальций алып, өз раковинкалар мен қанқаларын салды. Өліп, бұл өсімдіктер мен жануарлар түбіне түсіп, сонда жиналды. Уақыт өте келе осы сүйектерден қалың қабат пайда болды. Әрине, бұл миллиондаған жыл болды. Бірте-бірте бұл қабат мұхит түбіне цементтеліп, бор деп аталатын жұмсақ әктасқа айналды. 200000 жыл бұрын мұздық мұхиттан бор бар түбінің кесектерін жұлып алып, оларды құрлыққа созды.

Мұз қатқан кезде су ағыны шөгінді жыныстар мен құмның тоннасын көшірді. Осылайша Мел шоғыры Беларусь аумағында пайда болды.

2 сурет– табиғи бор карьерде өндіріледі

Менің интернет көзінен іздеген ақпарым бойынша қазіргі таңда Қазақстанның Ақтөбе өңірінде бор өңдеу өндірісін дамыту қолға алынып жатыр. Ол үшін шикізат көзі жеткілікті. Тек жергілікті ғалымдардың жобасына қолдау қажет. Бүгін Сақтаған Бәйішев университетінің «Зерек» технопаркіне барған «Нұр Отан» партиясының «Жоғары технологияны дамыту» комиссиясының өкілдері осындай ұйғарымға келді. Топ мүшелеріне технопарктің жұмысы мен алдағы жоспарлары да айтылды.

Сақтаған Бәйішев атындағы университте 2016 жылы «Зерек» технопаркі салынды. Технопарк зертханаларының бірінде Мұғалжар ауданында мол қоры бар диатомитті қайта өңдеу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Минералдық зат құрылыс материалы, ауыл шаруашылығында тыңайтқыш есебінде пайдаға асады. Бұдан өзге, диатомитті қосу арқылы мектеп тақтасына пайдаланылатын бор өндіріледі. Технопарк зерттеушілері аздаған мөлшерде «Мектеп боры» атты өнімді патенттеп, шығаруда. Ғалымдарға заманауи жоғары технологиялық құрылғы қажет.

2. Бордың табиғи құрамы

Бор-басқа да пайдалы қазбалар сияқты өндіретін табиғи материал. Бор толығымен кальцийден тұрады және ежелгі организмдердің қалдықтары болып табылады, оның құрамында тас пен құмдар кездеседі.

3- сурет Бордың бөлшектері

Табиғатта бұл химиялық зат әр түрлі нысандарда кездеседі — одан ұлулар мен маржан, інжу және жұмыртқа қабығы бар. Кальций кәдімгі су құбырында да бар, оған қаттылық береді. Айтпақшы, шәйнек қабырғаларында пайда болатын қақ негізінен кальций карбонатынан тұрады. Мектеп бор өндіру үшін пайдаланылатын табиғи бор карьерлерде өндіріледі. Ол мүлдем қауіпсіз және бөгде қоспалар жоқ. Жақсы мектеп борын өндіру үшін табиғи ақ бор арнайы дайындалады. Алдымен оны ұсақ тілімдерге бөледі, сұрыптайды, барлық қоспаларды жинайды және су қосып, жертөлелерде жуады. Алынған массаны құм мен тастар сияқты ауыр қоспалардыыдыстың түбіне отырғызады.