Чарльз Дарвиннің қолдан сұрыптау туралы ілімі, 11 сынып

Биология Бекітілді:

11 «А»-класс _________________

№ сабақ

Сабақтың жоспары:

Сабақтың тақырыбы: Ч. Дарвиннің қолдан сұрыптау туралы ілімі

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Қолдан сұрыптау ілімі жайлы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушылардың қолдан сұрыптау ілімінің маңызы туралы білімдерін жетілду.

Тәрбиелік:Жаңа тақырыпты бере отырып, тапсырмаларға талдау жасай отырып, жеке дара жұмыс жасауға, бір – бірінің ойын сыйлауға, тыңдауға үйрету.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сызба-нұсқа, сұрақ-жауап

Сабақтың көрнекілігі: слайдтар

Пәнаралық байланыстар: тарих

Сабақтың барысы:

I Ұйымдастыру

- Сәлеметсіздер ме?

- Сабақта кім жоқ?

II Үй тапсырмасын сұрау

Үйге берілген тапсырма Ч. Дарвин ілімінің негізгі қағидалары болатын, ауызша және сұрақтар қою арқылы сұралады. Тапсырмалар берілген карточкалар таратылады.

1. «Эволюция» деген терминге анықтама бер?

2. Эволюцияның Ч. Дарвинге дамуында еңбек сіңірген ғалымдарды.

3. Ч. Дарвиннің ең басты еңбегін ата және маңызы неде?

Сонымен, оқушылар өткен тақырыпқа тағы бір шолу жасайықшы. Ең бірінші біз «Эволюция» терминінің мағынасын ұқтық, Ч. Дарвиннің эволюциялық іліміне дейін еңбек еткен ғалымдармен және олардың еңбектерімен таныстық.

IIIЖаңа сабақ

Енді, оқушылар, бүгін біз эволюцияның дамуындағы Чарлз Дарвиннің ең басты еңбектерінің бірін қарастыратын боламыз.

Оқушылар, Ч. Дарвиннің қандай еңбектерін білеміз? ...............................

Осы еңбектерінің ішінен қолдан сұрыптау туралы ілімін талқылаймыз.

Ч. Дарвин сұрыптауға ерекше көңіл бөліп, оның түрлері мен себептерін толық зерттеді. Жануарлардың қолтұқымдары мен өсімдіктердің іріктемелерін шығаруда, олардың ерекше бір қасиетімен өзгеріс белгілеріне қарайды. Мысалы, қауын мен қарбызды зерттеуде тек жеміс сапасын арттыру мақсаты көзделеді. Сәбіз бен қызылша өсімдіктерінің тек тәтті жемтамыры бағаланады. Ч. Дарвин қолдан сұрыптау деп атаған.Табиғаттағы өзгергіштік өсімдіктер мен жануарлардың барлық мүшелерін өзгеріске ұшыратады. Ал қолдан сұрыптауда шығарылған іріктемелер мен қолтұқымдардың адамға пайдалы, тиімді мүшелері ғана өзгертіледі. Ч. Дарвин ауыл шаруашылығы практикасында организмдердің жаңа формалары (жануарлардың қолтұқымдары мен есімдіктердің іріктемелері) қалай шығарылатынын зерттеді. Содан соң табиғатта қандай себеп шарттардың әсерінен жаңа түрлердің пайда болатынын талдауға кірісті. Адамның қолдан сұрыптауы мен табиғатта болатын табиғи сұрыпталудың арасында үлкен айырмашылық бар екендігін ажырата білді.

Ч. Дарвин қолдан сұрыптау және табиғи сұрыпталу ілімінің негізін салды. Дарвин 1868 жылы шыққан "Үй хайуанаттары және мәдени өсімдіктердің өзгеруі» деген еңбегінде қолтұқымдардың шығуын және көптүрлілігін толық сипаттады. ірі қаранын 400 - ге жуық қолтұқымдарын зерттеді. қолтұқымдар бір - бірінен бас сүйегі дене пішіні, реңі, қаңқасы мен бұлшық еттерінің дамуы, мүйіздерінің пішіндері арқылы ажыратылады. Осындай көп айырмашылықтарына қарамастан қолдан сұрыптау арқылы шығарылған қолтұқымдар мен іріктемелердің жабайы тегі болатынын атап көрсетті.

"Түр тұрақты, өзгермейді" деп санағандар "әрбір іріктеме мен қолтұқымның өзіне тән жабайы тегі болады" деп есептеді. Мұндай теріс көзқарасқа Дарвин қарсы шығып, көптеген мысалдар келтірді. Мысалы,…