Денсаулық психологиясы тақырыбындағы мақала

Денсаулық психологиясы

Психикалық деңгейдегі денсаулық – жеке тұлғалық көрсеткіш, жеке тұлғаның ерік-жігеріне, қажеттілік талабын және тұтыну сұранысын негіздеуіне, ақыл-ойының даму деңгейіне, қара басының қамы үшін өз денсаулығының құндылығын және СӨС мәні мен маңызын түсіне білуіне байланысты.

Психикалық және әлеуметтік денсаулық деңгейлері адам қоғамында ғана қалыптасқандықтан өзара тығыз байланыста. Ауру-сырқау көп қоғамда толық дені сау адам болуы мүмкін емес. Қоршаған сыртқы табиғи орта мен әлеуметтік ортаның қолайсыз жағдайларын жеңе білген, өмір үшін арпалыста қиындықтарға төзіп, мақсатына жете білу үшін жеке тұлғаның саулығы жақсы болуы керек.

Денсаулықтың жеке тұлғалық (психологиялық) компоненті адамның ілгерілей дамуына, өзінің биігірек қажеттіліктерін қанағаттандыруға ұмтылысы психикалық денсаулық белгісі ретінде қарастырылады. Психикалық денсаулық белгілерінің бірі – адамның өз міндетін біліктілігіне, қабілеттілігіне деген сеніммен тиімді әрі жоғары деңгейде орындау үрдісін толық қадағалай алуы болса, екіншісі – өзінің шиеленісу, зорлану деңгейін қалыпты күйде ұстау, тәуелсіз тіршілік ету мүмкіндігін сақтау үшін ақпаратты жедел өңдеп, шешім қабылдай алуы, қиын жағдайлардан тез шыға алуы.

Эмоция (латынның Emovere – қоздыру, толқыту) сезім қуанышты немесе ашулы күй, адамның миында әлдебір қажеттілікпен оны қанағаттандыру мүмкіндігінің бейне кескіні қалыптасуы. Эмоциялық күй мен эмоция түрлерін топтауға болады. Жан толқынысы эмоциялары қуатына қарай екі түрде байқалады:

Көңіл-күй

Аффект, стресс

Көңіл-күй – эмоционалдық көрініс ұзаққа созылатын жағдай. Дені сау адамда әдетте көңіл-күй көтеріңкі, ашық болады.

Аффект (латынның Affectus – жан толқынысы) айқай, жылау, ретсіз қатты қимылдармен араласа жүретін қысқа мерзімді, өте күшті жан күйзелісі, көңіл-күй толқынысы: Қатты шошыну, сабасынан шыға ашулану, қатты күйзелу. Аффект ерікке толық бағына бермейтін, әдеттен тыс жағдайларда пайда болатын адам өзіне иелік ете алмаған жағдайда пайда болатын күйзеліс күйі.

Эмоциялық толық денсаулыққа жету шарттары. Эмоциялық дені сау күйге адам туғанда ие болып туылады, өмір бойы сол күйді сақтауға үйренеді.

А) Өзін-өзі тану, даму мен өсу барысында жетіледі. Адамның қайталанбас ерекшеліктері: жасы, жынысы, тегі, діні, мамандығы, қабілеті. Қызыға орындайтын ісі, адамдармен қарым-қатынас ерекшеліктері өмір бойы жетіледі. Дегенмен, қарқынды қалыптасу уақыты – жастық шақ.

Б) Эмоциялық оң күй – адамдардың өзара сұхбаттасуы. Сұхбат кезінде, біріншіден, ұстаған жақ өз ойы мен сезімін анық, тура, түсінікті етіп жеткізе алуы қажет. Екіншіден, қарсы жақтың ойы мен сезімін түсіне, сыйлай білуі қажет. Айта білу мен тыңдай білу қатар жүрсе ғана тіл табысу жүзеге асады. «Өнер алды – қызыл тіл», «Жылы-жылы сөйлесең жылан інінен шығады», «Айтылмаған сөз жетім», «Басқа пәле тілден» деген аталы сөздер өзара адами түсіністіктің бастауы. Жарасымды әзіл, орамды ой, мақал-мәтелмен, ырғақты ұйқаспен тұздықталған жалынды сөз. Тіл табысу – түсіністік пен бейбітшілік негізі.

Жанға жайлы адами қарым-қатынастар жасай білу психикалық денсаулықтың басты оң көрінісі. «Жақсыда жаттық жоқ», «Ақырет күні көмек көршіден» деген нақыл сөздер де текке айтылмаған. Әуелі туған-туысқаныңа, достарыңа жан жылуын бере біл. Содан соң барлық адамға жылы жүзбен амандасу, қал-жағдайын сұрау, қолдан келер көмегіңді аямау адамдар арасындағы сыйластық пен сауап негізі. Сырлас дос, сыйлас жолдас, сенімді серік таба білу үшін ішкі ойларың мен жан сырыңды тілдесіп отырған жанға ол түсінеді немесе түсінбей қалады-ау деп бүкпесіз айта білу, тілегіңді ашық…