Драматизациялық ойынға арналған балабақша таныстырылымы

ДРАМАТИЗАЦИЯЛЫҚ ОЙЫН

Театр туралы түсінік

Драмалық театр түрлері.

Қойылыммен жұмыс.

Театрландырылған ойынның жіктелуі.

Драматизация түрлері.

Қуыршақ бибабомен ойын.

Режиссерлік ойын.

Саусақ театры.

Үстел үстіндегі театры.

Суреттер (картиналар) театры.

Мектепке дейінгі жасөспірім баланы тәрбиелеу мен дамыту ісіне байланысты мақсаттарды шешуде театр ерекше рөл атқарады. Театр әр балаға қуаныш ұмтылмас әсер сыйлайды, оның көркемдік талғамын, еліктеуі мен қиялын дамытады. Әдетте адамның жеке басының қасиеттері бес жасқа дейін қалыптасады екен. Сондықтанда да баланың жан-жақты қалыптасуы үшін мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің бойына жақсы, жағымды қасиеттерді сіңіре білу керек. Бала әр нәрсеге құмар, қызыққыш, ол өзінің айналасында болып жатқан өзгерісті, тамаша құбылыстарды сезінуге тырысады. Оның жан-жақты дамып, жеке тұлға болып тәрбиеленуіне, тілінің дамуын театрландырылған ойындар арқылы жетілдіруге болады. Ал, театрландырылған ойындарды балалар қызықтап ойнайды. Театрландырылған ойындар желелі рөлдік ойындардан тек желісі ғана емес, сондай-ақ ойнау іс-әрекетінің сипатымен ерекшеленетіні айқындалған .

Театрландырылған ойындар ойын – қойылымдары болып саналады, бұл жерде балаларға арналған көркемдік шығармаларды сахналық қойылымдарға айналдырып, оларды кейіпкер ретінде қатыстырудың маңызы зор.

Баланы сахнада кейіпкер ретінде ойната отырып, оның жеке тұлғасын жан-жақты дамыту . Оның бойында әдебиетке, мәдениетке, өнерге деген құштарлықты ояту. Бүлдіршіндер сахнада шағын рөлдерде ойнау арқылы байланыстыра сөйлеуге, әдемі киініп, жинақы жүруге, үлкендермен және өзге де балалармен тіл табыса білуге үйренеді. Жетілген диалог балалардың өз пікірін жеткізе білуге жетелейді.

Ойын барысында ойын ситуациясына бейімделу, алғашқы да жекелеген элементерді, кейінен рөлді толығымен ойнау арқылы баланың ой-өрісі,қиялы дамиды. Рөлді ойнау арқылы өз кейіпкерін алдына елестетіп қана қоймай, бала оның әрекеттерін, сезімдерін сезінеді .

Театр (грек. theatron – ойын-сауық орны; ойын-сауық) – сахналық өнердің өмір көріністерін драмалық әрекет арқылы көрермендердің көз алдында актерлер күшімен бейнелейтін бір түрі; ойын-сауық немесе спектакль; түрлі сахналық ойын-сауықтар, сонымен қатар жалпы мәдени шаралар өткізілетін орын-жай .

Мақсаты: - Мектеп жасына дейінгі баланың шығармашылығын театр түрлері арқылы дамытып, сөйлеу қабілеттерін жан - жақты жетілдіру; -Қазақ тіліне деген құрмет сезімдеріне тәрбиелеу.

Міндеттері: • Балалардың тілін, сөйлеу мәдениеті мен дүниетанымын дамыту. •Балаларды адамгершілікке баулу. • Баланың қиялын есте сақтауын шығармашылық қабілетін дамыту, ойдан әңгіме, ертегі шығарып айтуға дағдыландыру. Театрлық іс - әрекетті ертегілерді пайдалана отырып ойын дамыту. • Баланың әлеуметтік және эмоционалдық дамуына жағдай жасап, әр баланың жеке дара әртістік, шығармашылық қасиеттерін ескере отырып, өзін қоршаған ортаға, адамдарға, құрбыларына, өзіне деген қарым - қатынас мәдениетін қалыптастыру.

Мектепке дейінгі жасөспірім баланы тәрбиелеу мен дамыту ісіне байланысты мақсаттарды шешуде театр ерекше рөл атқарады. Театр әр балаға қуаныш ұмтылмас әсер сыйлайды, оның көркемдік талғамын, еліктеуі мен қиялын дамытады. Әдетте адамның жеке басының қасиеттері бес жасқа дейін қалыптасады екен. Сондықтанда да баланың жан-жақты қалыптасуы үшін мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің бойына жақсы, жағымды қасиеттерді сіңіре білу керек. Бала әр нәрсеге құмар, қызыққыш, ол өзінің айналасында болып жатқан өзгерісті, тамаша құбылыстарды сезінуге тырысады. Театрландырылған ойындар желелі рөлдік ойындардан тек желісі ғана емес, сондай-ақ ойнау іс-әрекетінің сипатымен ерекшеленетіні айқындалған.

Театрландырылған ойындар ойын – қойылымдары болып саналады, бұл жерде балаларға арналған көркемдік шығармаларды сахналық қойылымдарға айналдырып, оларды кейіпкер ретінде қатыстырудың маңызы зор. Баланы сахнада кейіпкер ретінде ойната отырып, оның жеке тұлғасын жан-жақты дамыту. Оның бойында әдебиетке, мәдениетке, өнерге деген құштарлықты ояту. Бүлдіршіндер сахнада шағын рөлдерде ойнау арқылы байланыстыра сөйлеуге, әдемі киініп, жинақы жүруге, үлкендермен және өзге де балалармен тіл табыса білуге үйренеді. Жетілген диалог балалардың өз пікірін жеткізе білуге жетелейді.

Ойын барысында ойын ситуациясына бейімделу, алғашқы да жекелеген элементерді, кейінен рөлді толығымен ойнау арқылы баланың ой-өрісі,қиялы дамиды. Рөлді ойнау арқылы өз кейіпкерін көз алдына елестетіп қана қоймай, бала оның әрекеттерін, сезімдерін сезінеді.

Театрландырылған ойындар балалардың ой-өрісін кеңейтеді, және әңгімеге араласуға, көрніс туралы ата-аналарына, жолдастарына әңгімелеп беруге итермелейді. Бұның бәрі сөйлеу қабілетінің дамуына, диалог түрінде сөйлеуге өзі алған әсерін монолог түрінде сөйлеп жеткізуге септігін тигізеді .

Балабақшадағы театрландырылған іскерлік : 5 бөлімнен тұрады .

Театрландырылған ойын.

2. Ырғақтыиілгішті (ритмопластика)

3. Сөз мәдениеті және техникасы.

4. Театр мәдениеті

5. Саханалау .

Театрландырылған ойын. Кез келген өмірлік мән жайда өз құрбыластарымен және үлкендермен қарым-қатынас жасай білуге, кез-келген жұмысқа шығармашылық қабілетпен қарауға, эстетикалық сезіммен ойнау арқылы мінез құлқын дамыту.

Бұл бөлімдегі ойын 3-ке бөлінеді:

дамытушылық

әсемділік

театрлық .

Ырғақты иілгішті (ритмопластика) – бұған кешенді ( комплекст ) ырғақтылық , музыкалық , иілгіштік ойындар мен жаттығулар кіреді . Дене қозғалысының нақтылығымен еркіндігін дамытуда , өзінің денесінің сыртқы қоршаған ортамен байланысқан қарым-қатынасын сезінуге балаларды эстетикалық , психологиялық қабілетін дамытады .

Сөз мәдениеті және техникасы . Ойындар мен жаттығулар сөйлеу логикасы мен дикциясын дұрыс артикуляциясын меңгере білуге , сөйлеу құрылымын еркін айтуға , тыныс алуын дамытуға бағытталған . Бұл бөлімге сөздермен айтылатын ойындар кіргізілген .

Жаттығулар 3-ке бөлінеді :

- тынысалу және артикуляциялық ,

- дикциялық және интонациялық сөздер

- шығармашылық ойындар .

Театр мәдениеті : Балаларға театр өнерінің шынайы сезімдерін меңгерту . Бөлімнің негізгі тақырыптары : театр өнерінің ерекшеліктері , театр өнерінің түрлері , қойылымның жасалуы , сыртқы және ішкі театр, көрермендер мәдениеттілігі .

Қойылыммен жұмыс – жанама бөлім , авторлық саханалауға негізделген . Оған кіретін тақырыптар :

- қойылыммен таныстыру

- қойылымды мазмұндап , талдау , кейіпкерлендіру .

- Қойылымға қажетті құралдар дайындау .

- Көріністі безендіру .

- Дайындық .

- Қойылымды саханалау .

Театрландырылған ойынның жіктелуі .

1. Драматизация

2. Режиссерлық

Драматизациялық ойында бала – артист, интоноция , мимика, пантомима арқылы өз бетімен бейне жасайды , өзіндік әрекет етіп рөлді ойнайды . Бұрыннан жасалған саханалық қойылымда бала ойын – драматизациясында қандай бір сюжетте ойнайды . Ойын драматизациясы көрерменсіз музыкалы қсипаттағы орындау болады .

Ал драматизация ойынның екі түрін қарастыруға болады .

Саусақтар ойын драматизациясы . Балалар атрибуттарды саусақтарына киеді . Ертегінің мәтінін айта отырып саусақтарын қимылдатып сюжет жасайды . Көріністі ширманың сыртында тұрып , немесе топта еркін қозғала жүріп көрсетеді .

Қуыршақ бибабомен ойын – драматизациясы . Бұл ойында саусақтарға қуыршақ бибабаоны киеді . Ширмада ойнайды . Бұл қуыршақтарды ескі қуыршақтардан жасауға болады .

Режиссерлық ойын балалар әрекет етуші бейне болмайды , өзі режиссер және сахна қоюшы рөлінде ойнайды , ойыншықтардың орынында болады . Мұнда бала қозғалмайтын пішіндер және ойыншықтармен әрекет етеді , сондықтан ойында интонация мен мимика ерекше орын алады .

Театрландырылған ойын басқару негізіне әдеби шығармашылық мәтінмен жұмыс істеу жатады . Мәтінді оқығанда әдеби тілмен анық , мәнерлеп оқу керек.Балаларға арналған қөркем шығарманы оқыту неғұрлым дұрыс ұйымдастырылса , мектеп жасына дейінге балалардан эстетикалық талғамын дамыту соғұрлым табысты болады .

Балалар театрының бірнеше түрлері бар:

Ең көп тараған түрі : ойыншықтар театры - бұнда балалар қысқа тақпақтарды жаттап , оның өзіне тән орындау кезінен бастап-ақ кішкене көлемді спектакельдер ойнайды . Ондағы адамдар рөлін ойыншықтар орындайды . Жіптің көмегімен басқарылатын қуыршақтарды – маринеткалар дейді . Оларды әр түрлі материалдардан жасайды . Жұмсақ ойыншықтарды да қолдануға болады . Мұндай ойыншықтар қозғалысқа ағаш таяқшалар арқылы келтіріледі , яғни екі айқастырылған ағаш арқылы жіп өткізіліп ойыншыққа байланады . Қолмен қуыршақтарды басқарады . Театр қуыршағының биіктігі баланың биіктігігіндей болады . Бала өзіне кастюм , үлкен бетперде . Үлкен алақандар киеді , олар тірі қуыршаққа ұқсайды . Өздері қуыршақты жасауға болады . Оның негізі болып үш бұрышты орамалды алуға болады . Бір бұрышын қуыршақтың басына , екі бұрыштарын резинка арқылы баланың саусақтарына бекітіледі . Қуыршақтың басына тесмалар қосады , ол қуыршақ пен жүргізушінің мойынына ілінеді . Бұл қуыршақтар балаларға әнмен , бимен , ойынмен көрсету арқылы шығармашылықтарын дамытады . Бұл балалардың өздерін еркін сезінуіне , өз күшіне сене білуге көмектеседі .

Саусақ театрында – саусақтардың көмегімен қандайда болмасын ертегіні немесе өлең-тақпақ шумағын саханалау болып табылады . Саусақ театры арқылы баланың сөйлеуге деген талпынысы , қабілеті дамып , ынтасы артады және шығармашылық әрекетіне жол ашылады . Саусақ ойынын ойнай отырып , балалар қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстарды , жан-жануарларды , құстарды және ағаштарды бейнелей алады . Саусақтарының қозғалыс қимылына қарап , бала қуанады шаттанады , сөз айтуға тырысады және өлеңде үйренген сөз шумақтарын қайталап айта отырып , есінде сақтайтын болады . Сонымен қатар балалар екі қолын қимылдата отырып , оң , сол , жоғары , төмен т.б . түсініктерді бағдарлай алуда үйренеді .