ДЖТ пәнінен 8 сынып бойынша концептуалды кесте

Ежелгі дүние жүзі тарихы

Мазмұны

1)Египет мемлекеті

2)Ежелгі Қосөзен мемлекеттері

3)Ассирия державасы

4)Парсы державасы

5)Финикия мен Палестина

6)Ежелгі Үндістан

7)Ежелгі Қытай

8)Ежелгі Грекия

9)Ежелгі Рим

Ауыл шаруашылықтың дамуына қолайлы болған жағдайлар

Ауыл шаруашылықтың дамуына жайсыз болған жағдайлар

Ш ұрайлы жер;

Ылғалдылықтың жоғары болуы;

Бір жылдың ішінде ыстық күндердің көп болуы;

1. Саздардың көптігі;

2. Жауын – шашындардың көп болуы (су тасқыны);

3. құрылыс орманның жоқтығы.

Египет Африканың солтүстік – шығысында орналасқан.

Бұл елді Ніл өзені басып өтеді. Оның ұзындығы 5589 км.

Ежелгі замандағы табиғаты адамдардың өмір сүруіне өте қолайсыз болған.

Бірақ соның өзінде б.з.б. IV мыңжылдықта халық тығыз орналасқан елге айналды.

Егін шаруашылығының ерекшеліктері:

Алаңды суландыру жүйесі – жасанды арықтар, бөгеттер, су құбырларын жасап, бау – бақшаларды арнайы шадуфтардың көмегімен суарған.

Пер ғауын (фараон)

Ел билеуші, патша, әскери, соттық және абыздық билікті өз қолына шоғырландырды. Күн құдайы Раға теңелді.

Шонжарлар аппараты бүкіл елді қамтыған.

Жоғарғы атақты топтар: абыздар, ру және әскери ақсүйектер.

Ерекше дәрежедегі халық

көпестер

әскерилер

қолөнершілер

Егіншілер (еркін шаруалар )

Қоғамдық құрылысы

Ерекшелігі: иерархияның қатаң түрі.

Иерархия: қоғамдық топтардың орналасу жүйесі немесе қызметтік атағына

байланысты, төменнен жоғарыға қарай бағыну сатысы бойынша

орналасу тәртібі.

IV мыңжылдықтың ІІ жартысында

Ніл бойында қырыққа жуық мемлекеттер пайда болды.

Б.з.б. ІІІ мыңжылдық

Египеттің бірігуі. Астанасы – Мемфис қаласы.

Б.з.б. ІІ мыңжыл -

дықта

Египетте құлиеленушілік құрылыс бір жола орнады.

Б.з.б. ІІ мыңжыл

дықтың ортасы

Египет ежелдегі күшті мемлекет. Астанасы Фивы.

Б.з.б. Х V ғ.

Египет Сирия, Палестина және Нубия жерлерін бағындырды.

Б.з.б. 1085 жылдан бастап.

Египет үш рет басқыншыларға (Ливия, Нубия, Ассирия)бағынды.

Б.з.б. 525 ж.

Египет Персияны басып алды.

Б.з.б. 332 жылдан бастап.

Грек македонның билігінің қол астында.

Б.з.б. 30 жылдан бастап

Египет Рим повинциясы.

Ежелгі Египет тарихының негізгі кезеңдері

Ежелгі Қосөзен мемлекеттері

Аккад: Орталық Месопотамияның жартысы. Аккад атауы “Агада” қаласының атынан шыққан.

Шумер: Қосөзеннің оңтүстігі. Б.з.б. 3000 ғ. Тигр мен Ефраттың арасындағы құнарлы жазықтықта Урук, Эриду, Ур және т.б. қала – мемлекеттер пайда болды.

Осы екі мемлкетті Шаруккин патша біріктіріп Шумер – Аккад мемлекетің құрды.

Мемлекеттің қоғамдық құрылысы

Нубанда

щумерліктердің басшысы

Макши

салық жинаушы

Дуггур

қоймашылар

Галуку

әскербасы

Дамкар

Сауда – саттық басшысы

Географиялық орналасуы

Жерорта теңізінің шығысында орналасқан. Хананей көпестері Леванта жағалауына Тир, Библ, Сидон қалаларының негізін қалаған.

Географиялық орналасқан жері өте қолайлы.

Негізгі кәсіптері

Теңіз және құрылықта белсенді түрде сауда жүргізді. Жер жетіспеді. Финикиялықтардың ежелгі заманнан бастап жүн бояйтын қарақошқыл бояу дайындаған, металл қорыту одан бұйымар жасау, шыны өндірісі, кеме жасау жоғары дамыған.

Басқа жерлерді отарлаумен (Жерорта теңізінің аралдарын және Солтүстік Африка) айналысты. Басып алған жерлере отарларды құру, ең әйгілісі Карфаген қаласы болды (б.з.б.IX – VIII ғғ).

Жетістіктері

Б.з.б. ІІ мыңжыл. соңы мен І мыңжыл. басында ің күшті теңізшілер мен кеме жасаушылар болды. Тарихта тұңғыш рет 22 дауыссыз дыбыстан тұратын әліпби жасаған. Ежелгі дыбыс жазуы б.з.б.13ғ – б.з.3ғ аралығында Финикия, Сирия, Киликия, Палестина тәрізді елдеріне қоланылған.

Финикия

Б.з.б. ХІІІ ғасырда – Иордан өзенінің бойына еврей (көшпелі малшылар) тайпаларының көшіп келуі.

Еврейлер мен хананейлер арасында жер үшін соғыс. Филистимерге қарсы хананейлер мен еврейлер бір халыққа бірігіп күресті.

Б.з.б. Х ғасырда Израиль мемлекеті құрылды.

Палестина

Израиль – Иудей патшалы - ғының патшалары

Саул – ал ғашқы патша. Филистимдері бірнеше рет жеңген. Солармен соғыста қайтыс болған.

Давид патша – израйль ақсақалдарымен б.з.б. ХІ ғасырдың соңында сайланған.

Соломон – соңғы патша, Давидтың баласы (б.з.б. 965 – 928 жж .). Өзінің ақылдығымен әйгілі болған.

Соломон-ны ң өлімінен кейінгі Израиль патшалығы

Б.з.б. 722 жылға дейін Солтүстік патшалық өмір сүрді. Ассирия әскерлері талқандады.

Б.з.б. 586 жылы Оңтүстік патшалық вавилон патшасы Навуходоносормен басып алынған. Иерусалим қаласынағы Яхве құдайына арнап салынған ғибадатхананы бұзып, еврейлерді Вавилонға көшірді.

Ежелгі қалары

Б.з.Б. ІІІ – і мыңжылдықта Инд өзенінің аңғарында пайда болған (Хараппа және Мохенджо-Даро т.б.).

Археологиялық қазба жұмыстары олардың қамалдарды қоршап туындағаның,ішінде бөлек аймақ билеушілері өмір сүргенін көрсетті. Әдетте қамал төбеде орналастырылған, ал оны қоршап тұрғындардың күйдірілген жалпақ кірпішті үйлері, қолөнер шеберханалары тұрғызылды. Қала көшелері тік бұрыш арқылы қиылысқан. Бұл қалалар 4 мың жыл бұрын босады.

Шаруашылығы: темір мен мыс өңдеу; беріктілігінен темірден де кем түспейтін мыс пен басқа металдардың құймаларын жасау (еңбек құралы және қару). Кең көлемдегі мемлекеттер арасындағы сауда, өздері шығаратын бұйым түрімен, сәндік бұйымдар, тағам түрлерімен айырбасқан.

Ежелгі Үдістан

Б . з. б. II мыңжылдық

Үндістанның солтүстік-батысынан арий көшпе-лілері (мал өсірушілер) келіп кірді. Біртіндеп арийлер негізгі тұрғын-дармен араласып, егіншілікпен айналыса бастады. Олар темірді өндіру мен өңдеу тәсілін білген. Ганг өзенінің жоғарғы және орта ағысының бойында шаруашылық дами түсті.

Б.з.б. VII-VI ғасырлар

Ганг өзенің бойында көптеген ұсақ мемлекеттер қалып-тасты, билік басында «раджа» деп аталатындар болды (негізінде – тайпа көсемдері билеушілері, кейін әміршілер).

Б.з.б. IV ғасыр

Солтүстік-батыс Үндістанға Александр Македонский әскерінің басып кіруі. Македон әскерлерінің кеткенінен кейін Үндістанның бүкіл дерлік бөлігі Маурия әулетінен шыққан Ганга әміршілерінің қолында болды.

Б.з.б. IV ғ . басы - II ғ.

Маурийлер әулетінің билігі

Б.з. IV ғасыр басы

Үндістанда қайтадан бір орталыққа бағынған мемлекет пайда болды – Гупта мемлекеті

Б.з. IV ғасыр

Ғұндардың басып кіруі, Гупта мемлекетінің әлсіреуі

Ежелгі Үндістан тарихының кезеңдері

Ежелгі үнділіктердің негізгі шаруашылық және

мәдени-тарихи жетістіктері

Алғаш өндіре бастады: қантты (қант құрағы шырынынан), маталарды мақтадан.

Ондық- (десятирично-позиционной) жүйесі қалыптасуы.

Дүрбілердің(шахмат) пайда болуы.

Аса бай әдебиет («Рамаяна», «Махабхарата» дастандары мен т.б.).

Буддизм – ең ежелгі дүниежүзілік дін.

Үндістанның ежелгі діни сенімдерінің ерекшелігі жанның басқа түрге еніп, қайта тірілуі туралы көрініс тапқандығы.

Қытайдағы бірінші мемлекеттер

Б.з.б. ІІ мың жылдық

Хуанхэ өзенінің бойында ежелгі қытай мемлекеті пайда болды.

Б.з.б. VI – V ғасыр

Темірді алу мен иегерудің басталуы.

Батыстан шығысқа қарай ағып жатқан Хуанхэ мен Янцзы өзендерінің төменгі ағысы бойында қытай тайпалары бірте – бірте қоныстана бастады.

Б.з.б. V ғасыр

Бұл жерде бір – бірлерімен жауласып жатқан жеті мемлекет өмір сүрді.

Б.з.б. ІІ мыңжыл -дықтың ортасында

Хуанхэ өзенінің төменгі ағысы бойында Шан – Инь мемлекеті пайда болды.

Б.з.б. ІІІ ғасырға дейін

Хуанхэнің орта және төменгі ағысы бойында Чжоу мемлекеті өмір сүрген.

Ежелгі Қытай

Б.з.б. ІІІ ғасырда

Мемлекеттердің ішіндегі ең мықтысы болып Цинь патшалығы болды.

Б.з.б. 221 ж.

Цинь патшалығының билеушісі Ин Чжен бүкіл Қытайды өзінің қол астына біріктіріп Цинь Ши Хуанди – «тұңғыш цинь патшасы» деп аталды. Басқыншылық саясатын жүргізді. Ұлы Қытай қорғанысын салғызды. Оның биіктігі 10 метр және ұзындығы 4000 км болды.

Б.з.б. ІІІ ғ. соныңда

Цинь патшалығы құлады да, орнына Хань әулеті келді.

Қытайдың бір мемлекетке бірігуі

Б.з.б. ІІІ мыңжылдық

Қытайда жібек мталары жасала бастады.

Б.з.б. VI – V ғғ.

Италия мен Грекиядадағы жерлеу орындарында жібек мталар мен шашақтар табылған.

Қазақ даласына

Жібек маталары ғұн және сақ тайпалары арқылы жетіп, Каспий және Қара теңіздердің солтүстігіндегі скифтерге дейін жеткен.

«Ұлы Жібек жолы» Батыс пен Шығысты байланыстарған, сауда жолы болды.

Ұлы Жібек жолы

Хань әулетінің билеушілері

У Ди басқаншылық соғысты батыл жүргізді. Көрші мемлекеттерді басып алу мақсатында, барлау елші керуенің жіберді. Ол керуенді Чжан Цянь басқарды. Бұл елшілік Үндістан мен Парфия патшалығы туралы құнды мәліметтер жинап 13 жылдан кейін оралады.

Б.з.б. І ғасырдың соныңда

Қытайдың басқыншылық соғыстары күшейе бастады. Қытай қолбасшысы Бань Чао Шығыс Түркістан жеріне бірнеше рет жорық жасады.

Ван Ман

Жер мен құлдарды сатуға тиым салды және әрбір отбасының жері 2 гектардан аспасын деген заң шығарды.

Б.з 18 жылы

Шандун аймағында ірі көтеріліс басталды. Көтерілісті Фан Чун деген адам басқарды. Көтерілісшілердің саны 10 мыңға жетті. Бұл көтеріліс «Қызыл қастылар көтерілі» деп аталды. Б.з – дың 23 жылы көтеріліс басылды.

Б.з – дың ІІ ғасырының соныңда

«Сары оарамалдар» көтерілісі басталды. Көтерілісті Чжан Цзяо басқарды. Көтеріліс 20 жылға созылды.

Конфуций (Кун – Цю)

(шамамен б.з.б. 550 (551) – 479 жж)

Қытайдың ауыр соғыстары кездерінде өмір сүрген ежелгі қытай философы және мемлекет қайраткері. Адамдардың барлығы қатаң тәртіпке бой ұрғанда дүние жүзі қалыпқа келеді деп тұжырымдаған.

Конфуций неге үйретті?

Кішілерге үлкендерді сыйлауға, құрметтеуге ;

Бағыныштылар өздерінің басшыларын сыйлауға;

Үлкендер кішілерге ақ жарқындықпен қарауға, ал жоғарыдағылар бағыныштыларына;

Барлық халықты өздерін асқақтықпен, тұрпайылықпен қорламауға, аяншақтықты, қорқақтықты жеп көруге, бір – бірлеріне кішіпейілділікпен қарауға, өзіне тілемегенді басқаларға істемеу.

Сыма Цянь

Шамамен б.з.б. 151 дүниеге келген, қытай тарихының атасы.

Оның негізгі еңбегі «Тарихи жылнамалар» деп аталады. Бұл кітабы екі жарым мың жылдық оқиғаларды баяндайды.

Вавилон патшалығы

Қосөзен жеріндегі (Месопотомия) – ежелгі мемлекет, Тигр және Ефрат атты екі өзеннін арасында орналасқан. Ол жер мұз дәуірінде қоныстанылған.

Мемлекет 5 мыңнан астам жыл бұрын пайда болған.

Қалалар арасында үстемдік үшін күресте Вавилон жеңіске жетті. Себебі: географиялық орналасқан орны өте ыңғайлы болды. Вавилон арқылы Алдыңғы Азияға керуен және өзен жолдары өтті.

Вавилон – аккад тілінен аударғанда «бабилу» - «құдайға барар жол» деген ұғым білдіреді.

Хаммурапи (б.з.б. 1792 – 1750 жж.) Вавилон патшасының кезінде, патшалықтың гүлденген кезі.

1 . Патша билігінің шексіздігі ( облыстар мен қалалардың әміршілерін тағайындады және әскерді басқарды т.б.). Бірақ перғауындардан өзгешелігі вавилондықтар өз патшасын құдай ретінде санамады;

2. Мемлекеттік қызметшілердің көмегімен басқару .

Патша – ең ірі жер иесі (мемлекеттік қызметтер үшін жерлер таратты )

3. Қоғамдық жерлердің пайдаланылуы.

4. Көп құдайға табынушылық , бірақ бірте – бірте бүкіл құдайлардың арасында тек Вавилонның қамқоршы – құдайы Мардукты ғана дәріптеу басталды.

Мемлекеттік құрылымының сипаттамасы

Заңдар жинағы 282 баптан тұрады

Қылмыс

Кісі өлтіру, ұрлық, талан-тараж, қашқан құлды жасырушылығы және т.б. – өлім жазысы тағайындалған.

Дене зақымын келтіргені үшін – ғұрып бойынша айыпталушының да денесіне зақым келтіру керек.

Адамдар құлықсыз жұмыс істеп жауапкершілікке тартылды (шығынның өтеуі).

Қарапайым халықтың жағдайы

Құлдар зат ретінде қаралды. Оларды сатуға немесе сатып алуға болатын.