Ел иесі, жер киесі тәрбиелік шарасы, 9 сынып

Бекмурзина Жаңыл Сүндетқызы

Тәрбие сағаты

«Ел иесі, Жер киесі»

«Мединеде –Мұхаммед,

Түркістанда-Қожа Ахмет,

Маңғыстауда – Пір Бекет»!

Мақсаты:

1.Елбасымыздың «Рухани жаңғыру» мақаласында баса айтылған жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беру аясында жұртшылықты киелі Маңғыстау жерінде өмір сүрген қасиетті Бекет Ата өмірімен таныстыру.

2. Оқушыларды елін, жерін сүюге тәрбиелеу, патриоттық тәрбие беру.

3. Ұлттық құндылықтарымызды дәріптеуге,сақтауға, құрметтеуге шақыру.

Көрнекілігі: кітаптар,слайдтар,Бекет Ата кесенесі суреті,Қазақстанның киелі жерлерінің суреттері.

Жоспары: 1.Өмір-дастан.

2.Бекет Ата туралы аңыздар.

3.Ата өсиеті.

1- жүргізуші:Маңғыстау десе аузымызға бірден Бекет –ата мен 362 әулие түседі. Маңғыстаудағы әулиелер саны-360, қырда-Бекет,ойда-Саназармен 362 деген қағиданың қатесіздігін айғақтай түседі.

2-жүргізуші:Иә,киелі Маңғыстау жері – әулиелерге бай.Әрқайсысының өзіне тән қайталанбас қасиет ерекшелігі болғандығы аян.

1-бөлім. «Өмір-баян»

Бекет Мырзағұлұлы –Қазақстанның Батыс өлкесіндегі Маңғыстау түбегінде 17-18 ғасырларда өмір сүрген Адай руынан шыққан табиғат ерекше жомарттықпен жаратқан жан.Ол- қол бастаған баһадүр,ежелгі өнерді жаңғыртқан сәулетші-шебер,алдағыны болжап,қысылғанды жебеген сәуегей абыз,ұлағатты ұстаз, аузы дуалы,қара қылды қақ жарған әділ де шешен би.Бекет Атаның болмысындағы осы қасиеттері өз дәуірінде айрықша танылған. Ел ішіндегі атадан балаға жеткен «Мединеде –Мұхаммед, Түркістанда-Қожа Ахмет, Маңғыстауда – Пір Бекет»! , «Ердің соңы –Есет, Пірдің соңы-Бекет», «Адай қазақ қорықса Бекет дейді, Бекет те айтқандарын екі етпейді» деген мәтелге айналған қанатты сөздердің өзінен Атаның тұлғасын анық аңғаруға болады. Бекет Ата Мырзағұлұлы (1750-1813) –туып – өскен жері Жем өзені бойындағы Ақмешіт-Құлжан,Маңғыстау өңірі.Тегі Адайдың Келімберді-Мұңал-Жаулы-Қосқұлақ-Жаналы-Мырзағұл деген әулеттері.Өз әкесі инабатты,момын,шаруа адам болған.Бекет жастайынан оқу-білімге құмартып,білім іздеген,өз еңбегімен күнелткен, жігерлі,қайсар,ерекше дарынды,көріпкел болған.Ел тәуелсіздігі үшін басқыншыларға қарсы талай соғыстарға қатысып,ақыл-кеңес айтып,қол бастаған. Бекет ата жасынан білімге аса құштар болып өседі.

Атаның бес баласы болған: Бәйтелі,Жайлау,Тоғай,Байнияз,Қодар, Маңдайлы, Ақмаңдай деген екі қызы дүниеге келген. Ата ұрпақтары Маңғыстау,Оңтүстік Қазақстан,Алматы облыстарында, Түрікменстан, Қарақалпақстан елдерінде тұрады. Олардың ішінде көріпкел әулиелігі, зайырлығы, діни біліктілігі, емшілік қасиеттерімен ел құрметіне бөленіп, атағы шыққан Атаның ұрпақтары көп. Ел аузындағы әңгімелерде Маңғыстау,Үстірт,Жем бойындағы жер асты ғимараттарының бірқатары Бекет Ата есімімен байланыстырылады.Бұл деректерді өткен ғасырда Маңғыстау,Үстіртті зерттеген ғалымдар қағазға түсірген.Мәселен,1821 жылдары Үстіртте болған Э.Эверсман деген ғалым былай деп жазған: «Үстіртте таудан қашап жасалған мешіттер парсы,араб,татар жазуларымен безендірілген.Мұндай ескерткіш-зиратты Бекет Ата төрт жерден қашап салған.Оның бірі-Маңғыстаудан қашық емес,Оғыландыда.Екіншісі –Бейнуде (Ескі Бейнеуде), үшіншісі –Жем өзені бойында,төртіншісі-Арал теңізі жағасында,Баялыда.Оның бірінде-қыста ,екіншісінде - күзде, үшіншісінде-жазда болады екен». («Первые русские научные исследования Устюрта».Мәскеу,1963,145-бет.) Ата өмірінің соңғы көп жылдарын Оғыландыда өткізген көрінеді.Хиуа,Үргеніш жеріндегі Бақыржан қажыдан білім алға

Ата мешіттері – Ақмешітте (Жем өзені бойында), Арал теңізі жағасындағы Баялыда, ескі Бейнеуде, Бозашы түбегінің Каспий жағалауындағы Тобықты деген жердің шығыс бетінде және Оғланды тауында бар. Бұл мешіттер Адай халқының сол кезеңдердегі көшіп-қону маршруттарын және олардың орналасу аймағын білдіреді. Оның Ақмешіттегі мешіті 18 ғасырдың бірінші жартысындағы адайлардың мекендеу орталығы болса, Оғыландыдағы бас мешіт Үстірт пен Маңғыстаудың, яғни жергілікті халықтың тілімен айтар болсақ жоғарғы Адай мен төменгі Адайлар мекенінің шектесер тұсында және бүкіл Арал-Каспий аралық аймағының орталығы болып табылады. Бекет-Ата ғұмыр бойы исламның жүрегі саналатын сұпылық жолын ұстанып, Оғыланды мешітінде Қазақстанның батыс өңіріне ортақ, сұпылар оқып тәрбиеленетін, ең үлкен орталық ұйымдастырған. Бекет – Атаның білімділігін, ерекше қасиетін, ұйымдастырушылық қабілетін, қиыншылықтарға төзімділігін, көптің тілін тауып көңілден шығуын айрықша бағалаған сұпылар қауымы оны өздеріне Пір сайлаған, оған діни қоғамның арнайы Көк Асасы берілген (Пірлердің ішінде діни қоғамның Асасын алғандар сирек). Түсініктеме: Пір – жақсылықты үйретуші бірінші ұстаз деген мағына береді. Пір менен бірді синоним десе

«Пір Атадан кейінгіге мұраға қалған екі аса таяқ бар, оның бірі өз кіндігінен тараған әулеттің Түрікменістанда тұратын Бердіхан атты азаматында, екіншісі – Шектібай атты шәкіртіне қалдырылған көк аса таяғының Ақтөбе облысындағы Тұрсынғали Нәкешов деген азаматта сақтаулы» (М.Қосымбай «Бекет Ата – 250. Ас шежіресі» Алматы-2001. 55 бет).

Бекет ата өз ғұмырында тарихат жолын ұстанып, соны уағыздады. Бекет-Ата сұпылық ілімді уағыздаушы ұлы тұлғалардың бірі. Сұпылық жол жаулаушыларға, ислам дініндегі реакциялық күштерге қарсы бірден-бір халықтық қозғалыс идеологиясы болды. Бекет-Атаның мектебі сұпы шәкірттер дайындауға арналған. Оғыландыдағы жерасты мешітінің маңында 1780-1810 жылдар арасында жерленген адамдарға қойылған құлпытастарда «Бекет сұпының шәкірті», «Бекет сұпының баласы», немесе «жиені» деген жазулар бар. Бұл - қарапайым халықтың тасқа жазып қалдырған айғақтары.

«Шын мұсылман деген – софы деген сөз. Исламнан софылықты бөліп алып қарау адамның кеудесінен жүрегін бөліп алып қараумен тең. «Барлық діннің тамыры бір, бірақ фурағасы (шариғаты) бөлек» деген. Софылық – пайғамбарлардан бері келе жатқан жүректің ілімі. Пайғамбарымыз айтыпты: «Ақырдың алдында менің дінім 73-ке бөлінеді, оның біреуі ғана хақиқат» деп. Қазір біз дәл сол кезеңге тап келіп тұрмыз. Көп ұзамай тұман айығады, күмән сейіледі. Дін қалпына, дүние орнына келеді. Діннің мақсаты – адамның жүрек көзін ашу» (Светқали Нұржан. Ақын, «Дарын» (1996), Қазақстан Жазушылар одағының Т.Айбергенов атындағы сыйлығының және әдебиет саласындағы Президенттік стипендияның иегері).

Бекет-Ата аса дарынды ғұлама, ұстаз. Ол өз шәкірттеріне ислам дінін, математика, физика, астрономия, алхимия пәндерінен дәріс берумен қатар, халықтық медицинаның қыруар салаларын үйреткен. «Таскирай Мухаммад Бахир» қолжазбасында «Бекет-Ата» өмірінде қиындықтарды көп көрген, ол – адам таңғаларлық кереметтер көрсете алатын үлкен қасиет иесі, сұпылықтағы ең жоғарғы мәртебесі – «машайық» дәрежесіне жеткен жан» деп жазылған. «Машайық» - абыз, терең білімді, өте ақылды адам, періштелер аян беретін сұпы» деген мағынаны білдіреді. Пір болу үшін сұпыларға қойылатын ең үлкен басты талап - әуелі машайық дәрежесіне көтерілу. Атамыз өмір сүрген дәуірде Алланың ұлық жолында құлшылық жасаушыларға үлкен құрмет көрсетілген. Бекет Мырзағұлұлы «Ұлы сұпы» атағына ие болған» (Базарбай Әбдірахманов «Бекет-Атаның сұпылық жолы» Алматы-2010 10-16 беттер).

Теолог ғалымдардың айтуынша, Тұран топырағында Қожа Ахмет Иассауидің ізгілік жолын жалғастырушылар – Бұхарадағы Бахауеддин Нақшпанд пен Маңғыстаудағы Пір Бекет - әулиеліктің ең биік жетінші сатысы – Гаус дәрежесіне көтеріліпті. Бекет Ата - Алла елшісі Мұхамбет (ғ.а.с.) пайғамбардың Хақ ілімін сақтаушы және оны таратушы.

«Ұлы баба есімі өз тұсында Бұхара, Хорезм мекендерінде жарық көрген энциклопедиялық ғылыми кітаптарға енген. Мысалы, «Рисолайи хилфат суфихо» кітабының 11-бетінде: «Бекет ата – пайғамбарымыздың сүннетін көзінің қарашығындай сақтаушы және оны таратушы, мұсылман қауымының ішіндегі ең ұлысы, әзизі…