Елім деп өткен есіл ер тәрбие сағаты 11-сыныпқа

Тақырыбы: «Елім деп өткен есіл ер ... »

Мақсаты: Студенттерге Н.Оңдасыновтың өмір жолы мен қызметін, қазақ халқы үшін жасаған ерен еңбегімен таныстыру, отансүйгіштік қасиеттерін дамыту, өз елінің тарихына деген қызығушылығын арттыру

Көрнекілігі: суреттер, бейнебаян, нақыл сөздер

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі

Нұртас Оңдасынов деген кім? Біз, өскелең ұрпақ ол кісі жайында не білеміз?.

«Жәдігер » бейнебаяны

«Адал адам- Адал еібек- Адал табыс» деген ұстанымен дүниеден өткен, өмірбаяны өнегеге толы Нұртас Оңдасынов еліне өлшеусіз еңбек етіп, артына өшпестей із қалдырды.

Нұртас Оңдасынов (1904-1989) – қоғам қайраткері, тілші- ғалым. Ол кісі заманның ауыр кезеңінде 13 жыл бойы Қазақстан Халық Комиссарлар Кеңесінің төреғасы болды. Келешек ұрпақ біліп жүрсін деген ниетпен Оңдасыновтың ерліктерін еске түсірейік!.

Орманшы мамандығын бітірген Нұртас ағамыз жастайынан басшылардың назарына ілікті. Ұлт үшін толағай теңіз еңбек сіңірді. Республикада бірнші болып суармалы жер көлемін көбейтуді көтерді. Осы мақсатта, Қызылқұм өңірін суландыруды мәселе қылып көтерді. Шардара су қоймасын салуды бастады.

Үкімет басқарған тұста да, қазақ үшін жанын салды. Хрущевтің Қазақстанда мұнай іздеуге тыйым салғанына қарамастан, Маңғыстау мұнайын ашты. Ұлутасты алғаш рет құрылыс материалы ретінде қолданысқа ендірген де Нұртас ағамыз екенін біреу білсе, біреу білмейді.

Мәскеу Қазақстанның темір жолдары үшін қаражат бөлмей қойған кез. Соған қарамастан, «бізге тек рұқсат беріңдер, шойын жолды өзіміз-ақ саламыз» деп «Орталықтан» рұқсат алып, талай жолдың салынуына ықпал етті.

Оңдасыновтың тікелей бұйрығымен Мойынты – Шу, Қандағаш – Ор, Ақмола – Павлодар, Өскемен – Зырян темір жолдары салынды. Жол құрылысына тек қазақ жігіттерін ғана қатыстырып 16 мың адамды жұмыспен қамтыған.

Қазақстан Үкіметін Нұртас Оңдасынов басқарған тұс. Қарағандының шетіндегі кішкентай Самарқан қалашығында соғыстан кейінгі жылдары жаңа құрылыстар, өндіріс орындары салынып қала кеңейе түсті.

Ыбырай Жақаев, Шығанақ Берсиевтердің аты шығуына тікелей Нұртас ағамыздың ықпалы болды. Үкімет басқарған кезде негізгі күшті егін шаруашылығына бағыттады. Сөйтіп, тарышы Шығанақ Берсиев, күрішші Ыбырай Жақаевтардың мемлекет жоспарын артығымен орындауына әсер етті.

Жеміс түгіл шөп шықпайтын,Батыс аймақтарға алғаш рет көкөніс ектірген осы Оңдасынов. Мал басын сегіз жылда төрт есеге дейін өсіргені тағы бар.

Үкіметті он үш жылдай басқарды. Осы тұста Ғылым академиясының жеке шаңырақ болып ашылуына тікелей әсер етті. Тұңғыш президенті болып Қаныш Сәтпаевтың тағайындалуын да өзі қолдады. Нұртас ағамыз Сәтбаевты бір мақаласын оқып, ұнатып, басшылық қызметке шақырған екен. Сәтбаев та Оңдаыновтың үмітін ақтады. Қазақ даласындағы темір, мыс, қорғасын, мыс, боксид секілді қазба байлықтарды кеңінен зерттеп, қара металлургия индустриясын дамытуды ұсынған. Сөйтіп, атақты Теміртау металлургия зауытының негізін қалаған болатын. Мұны да қазір ешкім білмейді.

Ұлттық консерваторияны ашқан адам осы Оңдасынов. Консерватория ашу үшін КСРО Наркомының алдына бірнеше рет кіріп, ақыры дегеніне жеткен.

Шымкенттегі Технологиялық институт жабылып қалғанда Сталинге кіріп, қайта аштырған. Оңдасынов КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің басшысы Вознесенскийге хат жазып, Қыздар педагогикалық институтының (ЖенПИ) ашылуына мұрындық болған.

Кино өнеріне де Нұртас ағамыздың еңбегі сіңудей-ақ сіңді. Соғыс кезінде Өзбекстанға көшкелі тұрған «Мосфильм» мен «Ленфильмді», Қазақстанға алып қалған. Үкімет тарапынан қолдау білдірген. Міне, соның арқасында бүгінгі «Қазақфильмнің» негізі қаланған.

Оңдасынов ұлттық өнердің де қамқоршысы болды. 1943 жылы ұмытылып кеткен ақындар айтысын тірілтті. Алматыда айтыс ұйымдастырып, ақындардың елінің мұңын мұңдап, жоғын жоқтауына мүмкіндік берді. Сөйтіп, соғыс зардабын тартқан елге демеу болды. Бұдан кейін бәйге, көкпар, қыз қуу секілді ұлттық ойындарды қайта жаңғыртты.

Келесі кезекте Нұртас Оңдасыновтың қазақ тілі туралы айтқан дана сөзін тыңдалық.

1 студент:

«Қазақ тілі – аса бай тіл, икемді тіл. Қалай исең, солай иіле береді. Орамын, бұрамын тауып, қисынын, орайын келтіріп пайдалансаң, бұл тілмен сурет салуға, тас қашап, ағаш, текемет оюға болады-ау. Бұл тілден май тамады десе де сияр. Халықтың тіліне, жырына құлақ салсаң, небір алуа шекер балдай татитын нәріне, әріне әсте тоймайсың. Ғашықпын қазақ тіліне. Осындай майда, сұлу тілді қалай өгейсітуге болады».

Атамыз еліне қалтқысыз қызмет жасап, қандай марапаттар алды екен?

2 студент:

Нұртас Оңдасынов үш рет Ленин орденімен, екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, көптеген медальдармен, Құрмет грамоталарымен наградталды.Енді Нұртас Оңдасыновтың қазақ елі үшін жасаған ерен еңбектеріне тоқт ала кетсек:

Сауатсыздықты жою,кино және білім саласына қосқан үлесі туралы не айтар едіңдер?

3- студент:

Н.Оңдасынов – елімізде білімнің де дамуына ерекше назар аударған азамат. Әсіресе, оның қазақ қыздарының білім алуына айрықша ден қоюы, қазақтың қыздар институтының ашылуына жасаған еңбегі зор еді..

Ол Мәскеу, Ленинград қалаларының киноөнер мамандарымен, басшыларымен келісе отырып, М.Левиннің режиссерлығымен «Амангелді» фильмін тұңғыш рет жарыққа шығарды. Сосын М.Әуезовтың сценарииі бойынша түсірілген «Райхан» фильмі жарық көреді. Соғыс жылдары «Мосфильм», «Ленфильмдер» Қазақстанға үкімет шақыруымен келеді. Оларға жағдай жасаудың нәтижесінде елімізде кино саласы дамып, қазақтың өз «Қазақфильмі» ашылды.

Дана Абайдың мерейтойларын өткізуге кім бастама көтерді?

4- студент:

Хакім Абайдың 95 жылдық және 100 жылдық мерейтойларын ұйымдастыруға қолғабыс жасауы да Оңдасыновтың ұлылығын меңзейді.. Ақыры ұлы ақынның 100 жылдығы Ұлы Отан соғысының жеңісіне тұспа-тұс келіп, жоғары деңгейде аталып өтті.

5 студент:

Тарихи жазба деректерге сүйенсек, Нұртас Оңдасынов туралы тілшілердің, замандастарының естеліктері тек жағымды жақтарын бейнелейді, Оңдасыновтың өмірінен кішкене бір үзіндіге көз салсақ, оның қандай адамгершілігі мол, қазақ деп соққан жүрегінің бір үнін естігендей боларымыз анық

Ел басқарған адам қандай болу керек? Нұртас Оңдасыновтың қандай армандары болды?

6- студент: