Елтану қолданбалы курсының авторлық бағдарламасы, 11-сынып

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Ашенова Күлаш Жұмабекқызы

«Елтану» тақырыбы бойынша 11-сыныптың қолданбалы курсына арнап жазылған

АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА

УДК 911.5/9

ББК 26.2

Рецензент:

Экономика ғылымдарының магистрі, оқытушы, ҚР «Инновация» Оқу-әдістемелік Орталығының ғылыми қызметкері А.Д. Шагирбаева.

Елтану // құрастырушы автор: К.Ж. Ашенова. – Түркістан облысы, география пәнінің мұғалімі, 2021. – 72 б.

ISBN 978-601-2014-06-4

Құрастырушы автор жоғары сыныптарға арналған «Елтану» қолданбалы курсының бағдарламасын оқушылардың жас ерекшелігін ескере отырып жасаған. Бағдарлама 34 сағатқа негізделген және мемлекеттік білім беру стандартына сай жазылған.

УДК 911.5/9

ББК 26.2

«Инновация» Оқу-әдістемелік Орталығының 2021 жылғы «2» сәуірдегі №2 хаттамасына сәйкес сараптау комиссиясының шешімімен баспаға ұсынылды.

© «Инновация» баспа үйі, 2021

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ «ИННОВАЦИЯ» ОҚУ- ӘДІСТЕМЕЛІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ БАСПАСЫНА ҰСЫНЫЛДЫ

Рецензент:«Инновация» Оқу-әдістемелік Орталығының ғылыми қызметкері, оқытушы А.Д. Шагирбаева

Құрастырушы автор:

Ашенова Күлаш Жұмабекқызы

Түркістан облысы Жетісай ауданы «Аманкелді атындағы №19 жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің география пәнінің мұғалімі

© «Инновация» баспа үйі, 2021 жыл

Түсінік хат

Дүниежүзі мемлекеттерін топтастыру барысында дамыған, дамушы және артта қалған мемлекеттердің географиялық және геосаяси ерекшеліктерін, табиғат жағдайлары мен табиғи ресурстарын, тарихи-географиялық дамуы, халқы, шаруашылығы және сыртқы байланыстарын ескере отырып жеке аймақтарға бөліп қарастырады.

Тарихи-географиялық аймақ дегеніміз – белгілі бір тарихи дамуда табиғи, әлеуметтік-экономикалық және ұлттық-мәдени жағдайлары ортақ әрі басқалардан өзіндік айырмашылығы бар материк не оның бөлігі.

Дүниежүзінің қазіргі саяси картасының обьектілері қатарына мемлекеттік мәртебесі жарияланған және жарияланбаған 267 ел мен аумақ жатады. Оларды басты екі топқа бөледі:

1. Мемлекет мәртебесін жариялаған, халықаралық деңгейде танылған тәуелсіз мемлекеттер;

2. Дербес басқару мәртебесіне ие болмаған тәуелді аумақтар.

Дүниежүзінің ірі аймақтары ретінде Еуропаны, Азияны, Африканы, Солтүстік Американы, Латын Америкасын, Аустралия және Мұхиттық аралдарды бөліп көрсетуге болады. Еуропаның өзін Батыс және Шығыс аймақтарға, ал Азияны Оңтүстік-Батыс, Оңтүстік, Оңтүстік-Шығыс және Шығыс-Азия деп дербес аймақтарға бөледі.

Курсты оқытудың өзектілігі. Негізгі курсты оқыту барысында болашақ география мамандықтарының географияның өзара әрекеттес байланысты қоғамдық пәндер жүйесі ретінде түсініктердің, географиялық идеялардың дамуы қарастырылады. Бұл курс географиялық ұғымдармен қатар экономикалық географияның негізгі ұғымдарын түсінуге, қолданылу аясын меңгеруге пәннің мазмұнын, түрі мен әдістерін, міндеттерін игеруге бағыт береді.

Курсқа өткізілуі әртүрлі формадан тұратын – еркін пікірлесу, пікірталас, тренинг, іскерлік ойын, әдебиеттерге шолу, конспект жазу, сондай-ақ оқушылардың өзіндік жұмысы сыныптарда және сыныптан тыс 34 сағат кіреді.

Бұл курста өзіндік түсініктерді қалыптастыру бағытындағы өзіндік жобаларды жасауда қолданбалы әдістер қарастырылады. Бұл бағыт дәстүрлі лекциялар мен практикалық сабақтарын толықтырады. Олар ауызша пікір алмасу, жазбаша жұмыс түрлерінде өткізіледі. Оқушылар міндетті түрде экономикалық, географиялық сөздіктермен жұмыс жасап, қажетті жағдайда кейбір ұғымдарды орысшадан аударуға тура келеді.

Курстың мақсаты:

География саласын оқушыларға оқыту барысында жеке елдер мен ел топтары жайлы жан-жақты білім беру және дүниежүзі елдері туралы физикалық-экономикалық кешенді сипаттама беруді үйрете отырып, «табиғат-адам», «табиғат-шаруашылық», «табиғи орта- тіршілік», «табиғи орта-мәдениет, салт-дәстүр» және т.б. ұғымдарды қалыптастыру болып табылады. Аймақтық, әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктері мен орналасу принциптеріне қарай топтастырылатын ғаламдық географиялық мәселелерді қамти отырып, дүние жүзіндегі елдерді тарихи-географиялық аудандарға бөліп, физикалық-экономикалық география мәселелерін біріктіріп қарастыру, жеке елдерге елтану бағытында сипаттама беру.

Таңдаулы курстың міндеттері:

дүние жүзінің саяси картасы және оның тарихи өзгерістеріне;

аймақтардың табиғат жағдайлары мен ресурстарына;

жекелеген территориялардың ашылу және игерілу тарихына;

жеке елдер мен аймақтардағы халықтың құрамы, мәдениеті мен тұрмыс-салтына;

аймақтардың географиялық дамуы мен елдердің шаруашылық құрылымына;

адамзаттың ғаламдық проблемаларына талдау жасау.

Күтілетін нәтиже:

өз Отанын ғана емес, басқа елдердің де тарихын, тілін, әдет-ғұрпын құрметтейтін тұлға тәрбиеленеді;

оқушылардың туған өлкеге деген қадір-құрметін оята отырып, сол арқылы туып-өскен өлкеге, Отанға деген сүйіспеншілік қалыптастырады;

оқушылар мүмкін болғанша зерттеу жұмыстарына қатысады;

оқушыларда қоршаған ортаны бақылай алу білігі қалыптасады, олардың күнделікті қажетті істерге қатысу қабілеті дамиды.

отанымыздың тарихына жаңа беттер қосылады.

Оқушылардың пәнді меңгеру деңгейіне қойылатын талаптар:

Оқушыларға елтану бағытында білім бере отырып, дүние жүзі елдерінің саяси картадағы орны және олардың даму мәселелерін сипаттай алуға көмектеседі.

Оқушылардың білім, білік дағдыларына қойылатын талаптар:

пәннің негізгі оқытылу жүйесінің мақсаттары мен міндеттерін және оқу бағдарламасы мен керекті әдебиеттер, көрнекі құрал- жабдықтардың мазмұны мен мәтінін;

курстың оқу кешен бағдарламалары мен керекті әдебиеттер тізімдерінің басқа пәндермен байланысын;

пән бойынша оқылған лекциялардың, сарамандық жұмыстардың тапсырмаларының, СӨЖ, т.б. мазмұндары мен мәтіндеріне баға бере отырып, орындалуына талдау жасай білулері қажет.

Үйренуге тиіс:

табиғат жағдайы мен табиғат ресурстарына шаруашылық тұрғысынан жалпы баға беруді;

халықтарды демографиялық-географиялық тұрғыдан зерттеуді;

салааралық, аймақаралық және мемлекетаралық экономикалық байланыстарға талдауды;

дүниежүзі мен аймақтарға, елдер мен аумақтарға экономикалық географиялық сипаттама беруді;

саяси географияның теориялық ережелері негізінде дүние жүзінің саяси картасындағы өзгерістерді сипаттауды;

бір елдің мысалында немесе кейбір аймақтардың дамуындағы саяси географиялық немесе геосаяси факторлардың арақатынасына талдау жасауды;

географиялық карталармен және атластармен, қосымша анықтамалықтар және әдебиеттермен жұмыс істей білуді;

қазіргі саяси үрдістер мен әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға баға бере және талдай білуді.

Пәнаралық байланыстар: Физикалық география, дүние жүзінің экономикалық географиясы, картография және топография негіздері.

«Елтану» қолданбалы курсының күнтізбелік-тақырыптық жоспары

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың түрі

Сағат саны

Мерзімі

I тарау. Кіріспе

Дүние жүзі аймақтарының географиясы

Дәріс сабақ

II тарау. Еуропа елдеріне жалпы шолу

Солтүстік Еуропа елдері

Дәріс сабақ

Оңтүстік Еуропа елдері

Дәріс сабақ

Орта Еуропа елдері

Дәріс сабақ

Шығыс Еуропа елдері

Дәріс сабақ

Батыс Еуропа елдері

Дәріс сабақ

«Кім көп біледі?» интеллектулдық ойын сабағы

Интеллек-туалдық ойын сабағы

III тарау. Азия елдеріне жалпы шолу

Азияның жетекші елдері

Дәріс сабақ

Азияның жетекші дамушы елдері

Дәріс сабақ

Азиядағы жаңа индустриялды елдері

Дәріс сабақ

Азиядағы мұнай экспорттаушы елдері

Дәріс сабақ

«Азия алпауыттары» сайыс сабағы

Сайыс сабақ

IV тарау. Америка елдеріне жалпы шолу

Солтүстік Америка елдері

Дәріс сабақ

Оңтүстік Америка елдері

Дәріс сабақ

Латын Америкасына жалпы шолу

Дәріс сабақ

«Білгір географ» сайыс сабағы

Сайыс сабақ

V тарау. Африка елдеріне жалпы шолу

Солтүстік Африка аймағындағы дамыған және дамушы елдер

Дәріс сабақ

Оңтүстік Африка елдерінің орналасу ерекшеліктері

Дәріс сабақ

Тропиктік Африка елдерінің орналасу ерекшеліктері

Дәріс сабақ

Шығыс Африка елдерінің орналасу ерекшеліктері

Дәріс сабақ

Батыс Африка елдерінің орналасу ерекшеліктері

Дәріс сабақ

«ХХІ ғасыр көпбасшысы» интеллектуалдық ойыны

Ойын сабағы

VI тарау. Аустралия және мұхиттық аралдары елдері

Аустралия Одағы

Дәріс сабақ

Мұхиттық аралдары елдерінің орналасу ерекшеліктері

Дәріс сабақ

VII тарау. ТМД елдеріне жалпы шолу

ТМД елдеріне жалпы шолу

Дәріс сабақ

Ресей Федерациясы

Дәріс сабақ

Беларусия және Украина Республикасы

Дәріс сабақ

Молдова Республикасы

Саяхат сабағы

Кавказ елдері

Саяхат сабағы

Орта Азия елдері

Саяхат сабағы

VIII тарау. Халықаралық экономикалық байланыстар

Қазіргі заманғы шаруашылық байланыстары

Дәріс сабақ

Дүние жүзі мемлекеттерінің геоэкономикалық интеграциялық процесстері

Дәріс сабақ

Қазіргі дүниежүзінің географиясындағы халықаралық ұйымдардың рөлі.

Дәріс сабақ

Европалық Одақ, Солтүстік американдық еркін сауда зонасы НАФТА, АСЕАН, ОПЕК.

Дәріс сабақ

Барлығы: 34 сағат

Қысқа мерзімді сабақ жоспары

Сыныбы: 11

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Дүние жүзі аймақтарының географиясы.

Сабақтың мақсаты:

Білімдік мақсаты: дүние жүзінің аймақтарының географиясы туралы жалпы білім беру.

Дамытушылық мақсаты: оқушының шығармашылық қиялы мен ой-өрісін, ұғымдар арасындағы байланысты айқындай білу машығын,өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру, ой тұжырымдау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік мақсаты: жан-жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру.

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту.

Сабақтың түрі: дәріс сабақ.

Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап.

Көрнекі құралдар: оқулық, картографиялық құралдар, қосымша деректер.

Сабақ жоспары:

Ұйымдастыру кезеңі.

Үй тапсырмасын сұрау.

Жаңа сабақ.

Жаңа сабақты бекіту.

Үйге тапсырма.

Бағалау.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру.

Сәлемдесу.

Жоқ оқушыларды белгілеу.

Оқушылар назарын сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

Өткен жылдағы тақырыптарға шолу жасау, қайталау.

III. Жаңа сабақ

Дүние жүзі аймақтары.

Бүгінгі күнгі әлемнің геосаяси моделі.

Ғаламшардың экономикалық аймақтары.

Халықаралық инфрақұрылымның теориялық негіздеріне аймақтардың экономикалық және географиялық жағдайын, сондай-ақ халықаралық инфрақұрылымды сипаттайтын негізгі қағидалары жатқызылады.

Ғаламшарды географиялық ортаға бөлуде: физикалық-географиялық, әкімшілік-саяси, экономикалық және т.б. да көптеген тәсілдер қолданылады.

Кеңістікті геосаяси бөлу негізгі дуализмнің бар екендігін растайтын геосаясаттың негізгі заңына негізделеді. Бұл дуализм құрлық құдіреті «теллулократия» мен теңіз құдіреті – «талассократияны» қарама-қарсы қояды. Алғашқысы кеңістіктің белгіленген және оны сапалы хабардар етуінің тұрақтылығымен байланысты. Өркениет деңгейінде бұл отырықшылықты көрсетеді.

Теңіз құдіреттілігі техникалық дамуға икемді, қозғалмалы, өсіңкілі өркениет деңгейінде іске асады. Оның басымдылығы – көшпенділік, сауда, жеке кәсіпкерлік ерекшелігі және жеке даралық жоғары құнды деп есептеледі. Өркениеттің осындай түрі тез дамиды.

Адамзат баласы тарихының едәуір бөлігі осы екеуінен де хабардар болған. ХХ ғасырдың екінші жартысында планета екі зонаға бөлінді: теллулократия зонасына ішкі құрлықтық кеңістігімен теңдестірілген Солтүстік Шығыс Еуразия (КСРО аумағымен сәйкес келетін) және талассократия зонасына – еуразиялық материктің жағалаулық зонасы – Атлантикалық, Үнді және Тынық мұхиттары жатқызылады.

Бүгінгі күнгі әлемнің геосаяси моделі үш зонаға бөлінеді. Еуразия – HEARTLAND, ішкі жартыай – RIMLAND, сыртқы жартыай –WORLD ISLAND.

Ішкі құрлықтық кеңістік геосаясатта қозғалмайтын платформа, HEARTLAND – жер кіндігі, тарихтың географиялық өсі, яғни ол теллулократиялық өркениет ерекшелігін тұрақты сақтайды. Ішкі немесе құрлықтық жартыай RIMLAND қарқынды мәдени даму кеңістігін құрайды. Сыртқы немесе бұғаздық жартыай арнайы теңіз және әуе қатынасы арқылы ғана жүзеге асуы мүмкін зерттелмеген жерлерді құрайды.

Ғаламшардың экономикалық аймақтары. Тарихтың барлық кезеңінде әр түрлі аймақтардың дамуы біркелкі болмады. Бүгінгі күні ғаламшарда экономикалық жағынан өте дамыған аймақтар болып АҚШ, Батыс Еуропа, Жапония есептеледі. Оларды кейде экономикалық даму орталығ деп те атайды. Интеграциялық және дифференциациялық үрдістер бойынша экономикалық даму орталықтарының өзара қарым-қатынастары күрделі жағдайда. Өйткені оларда инфрақұрылымның барлық түрлері өте жақсы дамыған. Олар өздерінің геосаяси ықпалын көрші немес жақын жатқан аймақтарға орнатады.

IV. Жаңа сабақты бекіту

Дүние жүзі мемлекеттерін топтастыру барысында дамыған, дамушы және артта қалған мемлекеттердің географиялық және геосаяси ерекшеліктерін, табиғат жағдайлары мен табии ресурстарын, тарихи-географиялық дамуы, халқы, шаруашылығы және сыртқы байланыстарын ескере отырып жеке аймақтарға бөліп қарастырады. Тарихи-географиялық аймақ дегеніміз – белгілі бір тарихи дамуда табиғи, әлеуметтік-экономикалық және ұлттық-мәдени жағдайлары ортақ әрі басқалардан өзіндік айырмашылығы бар материк не оның бөлігі.

Дүние жүзінің қазіргі саяси картасының обьектілері қатарына мемлекеттік мәртебесі жарияланған және жарияланбаған 267 ел мен аумақ жатады. Оларды басты екі топқа: 1. Мемлекет мәртебесін жарияланған, халықаралықдеңгейде танылған тәуелсіз мемлекеттер;