Ер адамның бала тәрбиесіндегі рөлі туралы материал

Ер адамның яғни әкенің бала тәрбиесіндегі рөлі

Баяндама

Бабам қазақ бала тәрбиесіне қашан да бей-жай қарамаған. Баланы ертеңгі ел қорғайтын ер, ұлттың намысты азаматы ретінде әділдікке, қайсарлыққа, кеңдікке тәрбиелейтін болған. Тәрбиеге тоқталсақ, бір ғана "баланы жастан" деген сөздің астарынан қазақтың бала тәрбиесіне қаншалықты көңіл бөлгенін аңғаруға болады.

Әл-Фараби бабамыз: "тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы" деген салмақты сөз қалдырған. Қазақта тәрбиенің мынадай түрлері бар, олар: отбасы тәрбиесі, ұстаз тәрбиесі және ер адам тәрбиесі. Үйде әке-шеше тәрбиесі. Мектепте ұстаз тәрбиелейді. Баласы есейіп он төрт-он бес жасқа келгенде атқа мінгізіп алыстағы аузы дуалы ақсақал қарттарға сәлем беріп кел деп жіберетін болған, ондағы мақсат: көпті көрген көне көз қазыналы қарттардан тарихта болған жайларды, бабалар ерлігін тыңдап, кең байтақ жерімізді батыр бабаларымыз ерлікпен қорғағанын, дарқан даламыздың бүгінгі және кейінгі ұрпаққа аманат екенін саналы түрде санасына сіңіріп отырған. Міне, бұл ер тәрбиесі.

Әр отбасы-жеке мемлекет. Меніңше, бұл кішкентай мемлекеттің іргетасын қалаушы, оны басқарушы, отағасы-әке. Отбасының рухани, материалдық жағынан құлдырамай, мықты болуы әкеге байланысты. Ұлы күш пен сабырлықтың иесі болып табылатын әке демеу болса, ана-ерекше мейірімділік пен махаббаттың көзі. Әке алақаны мен ана жүрегінің жылуы бала үшін таптырмас байлық. Мұндай байлыққа, дүниенің еш кереметі жетпесі анық. Өкінішке орай бұл қарапайым ғана баққа бәрі бірдей ие емес. Сондықтан, мұның қадірін білген жөн. Әке өсиеті мен тәлім-тәрбиесінің маңызы ерекше. Қанша дегенмен, жүрегі жұмсақ аналарымыз кейде тым еркелетіп жібергенде, әкенің салмақты сөзі ауадай қажет болып жатады.

Қазір статистикаға сүйенсек, ағартушылықпен айналысатын азаматтарымыздың 80%-пайызы әйел азаматшалар. Бұл бүгінгі жалпы қарастырған бүлдіршіндеріміздің өмірге келгеннен бастап, мектеп бітіргенге дейінгі өмірінің кезеңдері. Балдырғандарымыздың "тұлға" болып қалыптасу процесі осы кезде басталып, осы кезде болашақ іргетасы қаланады. Ал, мықты, әрі берік іргетас-жарқын болашақ кепілі екенін бәріміз білеміз.

Қазақ халқымыз бала тәрбиесіне бұрынғы қиын замандардан бері қатты көңіл бөлген. Бұрындары жас жеткіншек қыз тәрбиесіне көп көңіл бөліп, "қызға қырық үйден тыю", "қызға өзінен басқаның бәрі жау" деп айтып кеткен еді, қазіргі кезде ер бала тәрбиесіне көп көңіл бөлген абзал. Қазіргі таңда бәрімізде туындайтын сұрақ, бұл сұрақ барлық жанның көкейінде жүр десек те болады. "Балабақшаларда, мектептерде, жоғары оқу орындарында ер ұстаздар неге аз? Не себептен еліміздің білім беру орталықтарында әйел саны көп? Ер балаларға дұрыс тәлім-тәрбие беретін, оқушылардың, студенттердің екінші әкелері болатын, білім беретін, ақыл айтатын ер ұстаздар қайда? Иә, аналық тәрбие қажет, дегенмен ер баланың тәрбиесін де ұмытпаған жөн. Елімізді қорғайтын, халқын сүйетін, тілі, діні, ділі үшін қам жейтін ер азаматтар азайып барады. Қазір ер азаматтарымыз көбнесе жалақысы көп, көп ойлануды қажет етпейтін қызметтер атқарып жүр. Ол да дұрыс шығар. Бірақ, адамның рухани азығы болады емес пе?

Қазіргі таңда ер адамның бала тәрбиесіндегі орны өте саябырлап бара жатқан секілді. Бұл жағдайды біреу білсе, кейбіреулері біле бермейді. Себебі, менің ойымша көбінесе отбасындағы ер адамдар жұмыстарына байланысты сыртта болады. Сол кезде олар балаларына көп көңіл бөле алмайды. Екіншіден, балабақшаларда, мектептерде, жоғары оқу орындарында ер мұғалімдер жоқтың қасы. Өйткені, әйелдер саны көп болғандықтан, олар қазіргі заманда кез келген жұмысқа бейім келеді. Көбіне, бала тәрбиесіне де көңіл бөлетін әйел атаулылар. Мысалы, кейбір адамдардың ойынша, бала тәрбиесіне ер адамдар да, әйел адамдар да көп көңіл бөлу керек. Бұл жағдайда қыз тәрбиесіне де, ұл тәрбиесіне де әкенің рөлі ерекше . Себебі, ұл бала әкесіне жақын, ал қыз бала шешесіне жақын болғанымен, "қызды қырық үйден тыю" дегендей оған әрдайым әкенің тәрбиесі ерекше ықпал етсе, келешек ұрпақ тәрбиелі, намысшыл болып өседі.

Ұрпақ қамын ойлау- бүкіл қауымға ортақ парыз. Сондықтан бала өсіру, оны өнер-білімге, адамгершілікке тәрбиелеу бүкіл халыққа ортақ. Қазақ халқы ерте кезден-ақ бала тәрбиесіне көңіл бөлген. "Тәрбие басы тал бесік" деген сөз тегін емес. Әсіресе, ер кісілердің берген тәрбиесі, білімі өте сапалы болатын. Өйткені, ер кісінің ойы әрқашанда нық, зейінді келеді.