Ерте жүктіліктің алдын алу бойынша ашық сабақ

«Қыздар неше жастан гинекологқа баруы керек?», «Ерте жүктіліктің қалай алдын алуға болады?», «Қыздар тәрбиесінде нені ұмыт қалдырдық?». Осындай көңілді күпті еткен сұрақтарға жауап беру үшін «Қызым, саған айтамын…» атты тақырыпта және «Ерте жаста жүкті болудың себебі мен салдары» тақырыбында түсіндіру жұмыстарын жүргіземіз. Статистикаға сүйенсек, облысымызда жылына 80 мыңға жуық жүкті әйел босанса, оның 200-ден астамы кәмелет жасына толмай жүкті болғандардың үлесінде екен. Мысалы, 2008 жылы 17 жасқа дейінгі 100 қыз, 15-ке толмаған 20 қыз жүкті болса, 2009 жылы бұл көрсеткіш 250-ге жеткен. 2013 жылы Шымкент қаласындағы бір ғана Абай ауданында кәмелеттік жасқа толмаған 45 жасөспірім қыз оң жақта отырып, жүкті болған. Ал жылына 14-16 жастағы 500-ге жуық қыз түсік жасатады екен. Ерте жастан опық жеген талай жасөспірім қыз құрсағына біткен баладан арылудың жолын іздейді. Мұндайда түрлі айла-шарғыға баратын олар ақырында дімкәс, мүгедек, кемтар сәбилерді дүниеге әкеліп, ұлт саулығы тұрғысында қоғам дертіне дерт қосып отыр. Кейбір жасөспірім қыздардың жауапсыздығы қоғамның осындай өзекті мәселесінің біріне айналуда.

Жасөспірім қыз алғаш рет гинекологқа қай жастан барып қаралуы қажет?

– Негізі қыздарда 10-12 жаста алғаш рет етеккірі келеді. Демек, бұл уақыт олардың бойжеткендігінің белгісі. Етеккір келгенде не істеуі керек? Тазалықты сақтаудың алғы шарттарын қызына ең алдымен анасы, жеңгесі айтып түсіндіргені абзал. Ал 13-14 жаста жасөспірім қыздың гинеколог дәрігерге келіп, профилактикалық тексеруден өтуі міндетті. Бұл қабылдауды дәрігер қыздың қасында тек анасы болғанда ғана жүргізе алады. Бұл не үшін керек? Қыз баласының гинекологиялық ауытқуларын ерте жастан анықтап, дәрігерлік кеңес беру үшін қажет. Сондай-ақ, қыздың гинекологиялық тұрғыда қандай да бір шағымдары болса, анализ талдамаларын алып, зерттеуге жібереді.

— Жоғарыда жасанды түсік жасатушы жас қыздар жылдан-жылға көбейіп отырғанын айттып өттім.Сол жасанды түсік қыз баланың болашағына қаншалықты балта шабады? Ұрпақ өрбіте алмай қалудан басқа денсаулығына келтіретін кінәраты қай дәрежеде?

– Жасанды түсік жасатқаннан кейін қыздардың болашақта ана бола алмай қалу қаупі басым. Түсік жасату — оңай процесс емес, оның ағзаға келтірер зақымы едәуір. Мұны көбіне қыздар түсінгісі келмейді. Жасанды түсіктен кейінгі ағзадағы асқынулар уақыт өте келе денсаулықты әлсіретеді. Түсік жасатудан кейін де кейбіреулер бала сүйетіні бар. Бірақ, бала көтерген жағдайда оны 9 ай қиналмай аман-есен көтеріп жүруі екіталай. Көбі босануға дейінгі мерзімді толық атқара алмайды. Түсіп қалу жағдайы жиі кездеседі.

– Қыздар неше жаста жыныстық тұрғыда толық жетіледі? Дені сау баланы дүниеге әкелу үшін қыздың қабілетті жасы қанша?

– Негізі 19 жастан бастап ішкі ағза толық жетіліп, жүктілікке дайын болады. Дегенмен, солай екен деп ерте жастан жүкті болу жөн емес. Қыздардың ерте босануы нәрестенің ауру болып туылуына, немесе жүктілік кезінде түрлі аурулардың асқынуына әкеп соғады. Балалы болуды жиырмадан асқан соң жоспарлаған жөн.

– Жас қыздардың арасында тұрмысқа шықпай жатып, абыройынан айырылып қалғандардың жыл өткен сайын көбейіп бара жатқанын білеміз. Бір әулеттің абыройын ойлаған қыз бала ретінде айтыңыздаршы, осындай арсыздықтың орын алмауы үшін не істемек ләзім?

– Жалпы, қазақта «қызды қырық үйден тыю» деген сөз бекер айтылмаған. Біздің ата-бабамыз келешек ұрпағының тазалығын қыздың тәрбиесінен бастаған. Осындай дәстүрдің бәрін жоққа шығарып, демократияны желеу етіп, өркениеттілік осы екен деп, бетімен кету – ол біздің ата дәстүрімізге, жалпы ұрпағымызды тәрбиелеп-өсіруге кері әсерін тигізеді. Оң жақта отырып, Алла Тағаланың берген қыздық қасиетін сақтай алмаған қыздардың өз тағдырына да жауапсыз қарағаны. Ондай қыздар келін деген, болашақ ана деген атқа лайықты деп айта алмаймыз. Мұндай қыздарға бір әулеттің жауапкершілігін сеніп тапсыруға болмайды.

– Осындай келеңсіздікке ұрынбас үшін қазір отау құрғалы жүрген, үйленгелі жатқан жастар алдымен гинеколог маманға келіп жолықса, тексерілсе екен дейміз. Себебі, бұл тексеру ертеңгі ұрпақтың сау болуы үшін де керек. Екі жастың қан топтарын анықтаймыз. Теріс резустың кесірінен отау құрып алып, жылдар бойына бала сүйе алмай жүрген жас жұбайлар өте көп. Міне осындай бақытсыздықтың алдын алу үшін де отау құрғалы жүрген жастар алдымен гинеколог маманның кеңесін алғаны дұрыс.

– Баланы тәрбиелеу ананың басты міндеті. Ұл өсті дегеннен өзіне жар болатын жанның арының тазалығына мән беру керектігін ана айтып отыруы керек. Бойжеткен қыздың қылығы көп, сондықтан да қызбаланың тәрбиесіне ананың ерекше мән бергені жөн. Қыз анасымен сырлас болып, өзін мазалаған ішкі ойларымен әрдайым бөлісіп отырса, жамандыққа жолықпайды. Қыздың ең бірінші ұстанымы — қыз деген атқа лайық болуы. Ал қазіргі ата-аналар заманына қарай жеңіл ойлайтын сияқты. Дегенмен, заман өзгергенімен, адам өзгерген жоқ . Қыз — болашақ жар, болашақ ана. Өзге үйдің босағасын аттағанда бойыңды тік ұстап, тәрбиелеп өсірген ата-анаңның елдің алдында жүзін төмен түсірмейтіндей етіп адал аттау үшін ананың әр сөзін қыз бала жадында ұстауы керек.

– Әрине, ерте жастан жүкті болып қалуды кез келген қыз мақсат тұтпайтыны анық. Дегенмен, ойнақтап жүріп от басып қалған қыздардың оң босағада отырып босанған соң жантүршігерлік әрекетке, өз баласын тұншықтырып өлтіру, қоқысқа тастап кетуі секілді қатыгездікке баратыны соңғы кезде жиі кездесуде. Қатыгездікке барудың себебі неде? «Естіген елден ұятты» деген жалған намыс па?…