Ешкі малының пайдасы туралы ғылыми жоба 3 сыныпқа

Атырау облысы Жылыой ауданы Құлсары қаласы

№18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп

Сайлауова Айнагүл Қайсарқызы

3 «и» сынып

Ешкі малының пайдасы

Бағыты: Таза табиғи орта-Қазақстан-2030 стратегиясын іске асырудың негізі

Секциясы: Қоршаған ортаны және адам денсаулығын қорғау.

Жетекшісі: Еримбетова Дәмебике №18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектептің ІІ санатты бастауыш сынып мұғалімі.

2017 жыл

Мазмұны

1. Кіріспе .........................................................................................

2. Негізгі бөлім .............................................................................

2.1.Ешкінің шығу тарихы ......................

2.2. Ешкінің түрлері ..................................................................

2.3. Ешкі сүтінің қасиеті .............................................................

2.4. Ешкі күтімі ...............................................

2.5. Ешкі сүтінің адам ағзасына пайдасы ..

2.6. Ешкі сүтінен жасалған әртүрлі тағамдар......

2.7 Менің болашақ арманым

2.8.Қорытынды. .............................................................................

2.9.Пайдаланылған әдебиеттер ......................................................

Тақырыбы : Ешкі малының пайдасы

Зерттеудің мақсаты : Ешкі сүтінің емдік қасиетін зерттей отырып, ешкі сүтінің ерекшеліктерін тиімді пайдалану және насихаттау.

Зерттеудің міндеті:Халықты әр түрлі аурудан аман алып қалудың жолы – осы ешкі сүтінің емдік қасиетін пайдалану.

Зерттеудің маңыздылығы: Ешкінің сүтінің ауруға қаншалықты ем болатынын, қалай пайдалану керектігін үйреніп, іс жүзінде пайдалануға болатынындығын анықтау.

Кіріспе

Мен күзгі демалыста Индер ауданында тұратын нағашы Айгүл апамның үйіне қонаққа барғанмын. Нағашы апамның үйінде ешкі малын өсіреді. Нағашы апам ешкілеріне күн сайын жем, шөп беріп бағады. Сауып, сүтін балаларына береді. Нағашы апамнан ешкі сүтінің қандай пайдасы бар екенін сұрадым. Ол кісі маған ешкі сүтінде дәрумендер көп болатынын, адам денсаулығына өте пайдалы екенін айтты. Мен сол сәттен бастап, ешкі малын зерттегім келді, жан-жақты іздендім. Алғашында жетекшім Дамебике Абдіғалиқызы жобаға қатысуға өтініш жасағанда, мен ойлануға уақыт сұраған едім. Сыныптас достарым мен ағайын тумаларыммен ақылдаса келе «Ешкі малының пайдасы» тақырыбында жобаға дайындала бастадым. Алдымен ешкі туралы ғаламтор арқылы ізденуге кірістім. Ғаламтордан ешкі туралы көптеген мәліметтер алдым. Бұл тақырыпты алған себебім көп адамдар ешкі малының пайдасын біле бермейді. Ешкі малы туралы көп іздену қажеттігін түсіндім. Сол мақсатта №7 аудандық кітапхана бөлімшесіне бардым. Кітапханашы Қаржауова Жанаргүл Әліпбайқызымен жолығып, өзіме ешкі малы туралы кітап беруін өтіндім. Ол маған «Қазақстан ұлттық энциклопедиясы» туралы кітабын ұсынды. Осы кітаптан ешкі туралы көп мәліметтерді жаздым. Материалдар көлемі ж

«Қойды көсем бастайтын,

Өткелден үркіп саспайтын

Қарағай мүйіз серкелі

Сексек ата баласы

Ешкі бассын үйіңді» -деп халық айтқандай. Ешкі де қазақ халқының ежелден келе жатқан төрт түлігінің бірі. Ертеректе халқымыз ешкіні негізінен сүті үшін өсіргендігін «сойса еті- қалақтай , сауса сүті – бұлақтай», «ешкі сойып жесең –бір күндік, сауып ішсең –мың күндік»-деген мақалдардан айқын білініп тұр Ешкі өте өсімтал болғандықтан тез өсіп, жылдам көбейеді. Ешкінің еті де, терісі де, сүті де, қылшығы мен түбіті де, тіпті мүйізі де күнделікті тұрмыс кәдесіне жарай береді.

Негізгі бөлім

2.1.Ешкінің шығу тарихы. Ешкі-қуысмүйізділер тұқымдасына жататын, күйіс қайыратын жұптұяқты мал. Ешкі 11-12 мың жыл бұрын қолға үйретілген. Ешкі тоғыз–он жыл тіршілік етеді. Ешкінің мүйізі қырлы, дене бітімі жеңіл, құйрығы қысқа келеді. Ешкі пірі-Сексек ата. Шежірелік дерек бойынша Қазығұрт тауының бауырында Тұрбат деген жерде жерленген Исмайыл атаның баласы. Шын мәнінде Сексек атада аз зерттелген дүниелердің бірі. Ерте заманда Амалфея атты ешкінің сүтімен Зевс құдайын емізген деген аңыз бар. Сол заманнан бері ешкі сүті ерекше қасиетті деп саналады. Сонымен қатар, ертеректе ауыр науқастан кейін қалыпқа келу үшін ешкі сүтін ішкен екен. Ежелгі Римде ешкі сүтімен бауыр ауруын емдеген. Ешкі сүті әлемде кең танымал, бірақ осы сүтті пайдаланудан көш бастап тұрғандар–Азия елдері ішіндегі Үндістан, Бангладеш, Пәкістан және Жерорта теіңізі жағалауындағы елдер–Португалия, Испания, Франция, Грекия, Италия болып табылады.[1]2.2.Ешкінің түрлері

Қазақ ешкіні жасына қарай: үлкен теке, серке, дөнен серке, құнан серке, ту ешкі, үлкен ешкі, сақа ешкі, туша шыбыш, шыбышша, шыбыжық, марқа лақ-деп атайды. Ешкінің еті аздау болғанымен ерекше күтімді қажет етпейді. Көктем мен жаз айларында көкке жайылған ешкі сүтінің құрамындағы дәрумендер молайып әрі дәмі де өзгереді. Ол 600-ге тарта шөп түрін қорек етеді. Жылқы, сиыр және қой малы одан бірнеше есе аз шөппен қоректенеді. Осының арқасында ешкі сүті мен етінде адам ағзасына өте қажетті дәрумендер көп болады. Бұл кезде жаңа сауылған сүттің емдік қасиеті өте күшті болады. Күн сайын тамақтың алдында жарты сағат бұрын бір кесе шикі ешкі сүтін ішіп алған адамның ағзасы сау болады, түрлі жұқпалы ауруларға бой алдырмайды.

2.3. Ешкі сүтінің қасиеті

Жаңа сауылған сүттің тағы бір қасиеті - оның қуаты 4-5 сағатқа дейін ішектегі жағымсыз бактерияны жоюға қауқарлы болады. Қазіргі кезде дүние жүзінде бір млрд-қа жуық ешкі бар деп есептелінеді. Ешкі сүтінің көптеген емдік қасиеттері бар. Әсіресе, асқазан ауруларында, анемияда, көздің нашар көруінде, диатезде пайдалы. Емшек жасындағы балаларды қоректендіру үшін аса қолайлы. Жалпы, педиатрлар ешкі сүтіне бірауыздан ықылас білдіруде. Балаларды қоректендіруде сиыр сүтіне қарағанда, ешкі сүті жарамды келеді. Әрине, бала үшін ана сүтіне жететін тағам жоқ. Бірақ жасанды немесе аралас қоректендіруде ешкі сүті ана сүтін алмастыру үшін лайықты және 6 айдан асқан балалар үшін қосымша қорек ретінде пайдалануға болады.Ешкі туберкулезбен, бруцеллезбен, сиыр ауыратын басқа да аурулармен ауырмайды.[2]2.4.Ешкі күтіміЕшкі шаруашылығы-мал шаруашылығының бір саласы. Малды қыста қорада, қалған уақытта жайылым жерлерде бағады. Оларды азықтық дақылдармен қоректендіреді, мезгілімен дәрігерлік көмек көрсетіледі. Ешкі-өте өсімтал мал. Ешкінің мүйізі қырлы, дене бітімі жеңіл, құйрығы қысқа келеді. Оның түбіті, жүні, терісі, еті мен сүті пайдаланылады. Ешкі бір–екі, кейде бесеуден лақтайды. Жақсылап күтсе жылы