Физикадан 10-сыныпқа арналған тест тапсырмалары

Cабақтың тақырыбы:Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері.

Сабақтың мақсаты:

1. Білімділік: Білімалушылар модельдер арқылы математикалық және серіппелі маятниктермен таныстырып, периодының формуласын қорытып шығару арқылы оқушылардың коммуникативтік құзыреттілігін дамыту;

2. Дамытушылық: Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістерін компьютерлік модельден бақылау арқылы білімалушылардың ақпараттық құзыреттілігін дамыту;

3. Тәрбиелік: Білімалушыларды нақты қоршаған орта құбылыстарын танып білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:

Сабақтың көрнекілігі: штатив, әр түрлі жүктер, жіп, секундомер, серіппе.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

- сәлемдесу;

- сабаққа қатысуын тексеру;

- оқу құралдарын тексеру;

- назарын сабаққа аудару.

екі топқа бөліп отырғызу. «Период» тобы және «Жиілік» тобы

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

Үйге берілген §1,1 тақырыптарды сұрау.

«Сұрақ-жауап» арқылы

1. Тербеліс периоды дегеніміз не?

2.Тербеліс жиілігі дегеніміз не?

3. Тербеліс амплитудасы дегеніміз не?

4. Өшетін тербеліс дегеніміз не?

5.Тербеліс дегеніміх не? Тербелістің түрлері.

6.Графиктен тербеліс париоды мен тербеліс амплитудасын тап

«Кестемен жұмыс»

р/с Физикалық шама

Белгіленуі

Формуласы

Өлшем бірлігі

1 Тербеліс периоды 2.Тербеліс жиілігі

3Гук заң 4Потенциалдық энергия 5Кинетикалық энергия

6Толық энергия

4Серіппенің потенциалдық энергиясы

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру

Тербелмелі процестер жүзеге асатын құрылғыларды тербелмелі жүйелер деп атайды. Осындай жүйелердің қарапайым түрі—математикалық маятниктің тербелісін қарастырайық. Математикалық маятник деп созылмайтын салмақсыз жіңішке ұзын жіпке ілінген кішкентай ауыр шарды айтады.

Тербелмелі жүйелерге тән белгілердің бәрі математикалық маятникте де болады. Егер маятникті тепе-теңдік күйінен ауытқытатын болсақ, онда ол әрекет етуші күштерді теңгеруші күштің әрекетінен бастапқы тепе-теңдік күйіне қайта оралады. Осындай маятниктердің қозғалысын бақылап отырып, келесі қарапайым заңдарды тағайындауға болады.

Егер маятниктің ұзындығын өзгертпей, оған массалары әр түрлі жүктер ілсек, онда маятниктің тербеліс периодының өзгермейтіндігі байқалады. Демек, математикалық маятниктің периоды жүктің массасына тәуелді болмайды.

Егер маятникті қозғалысқа келтіргенде оны әр түрлі бұрышқа ауытқытатын болсақ, онда ол амплитудасы түрліше болғанымен, бірдей периодпен тербеледі. Амплитудасы өте үлкен болмаған жағдайда бұл тербеліс гармоникалық тербеліске мейлінше жуық болады. Математикалық маятниктің периоды тербеліс амплитудасына тәуелді болмайды.

Маятник неғұрлым ұзын болса, тербеліс периоды соғұрлым көп болды. Ал,

керісінше, маятник неғұрлым қысқа болса, тербеліс периоды соғұрлым аз болды.

Тербеліс периоды маятник ұзындығына тәуелді болады.

Маятниктің мұндай қасиеттерін изохрондылық (изо - «тұрақты», хронос - «уақыт» деген мағынада) деп аталады.

Жіпке немесе серіппеге ілінген жүктің тербеліс периодының тербеліс амплитудасына тәуелді болмайтынын 1583 ж. Италияндық ұлы физик әрі астроном Галилео Галилей ашқан болатын. Бұл жаңалық денелердің механикалық тербелістерінің алғашқы негізгі заңдарының бірі болып табылады. Аңыз бойынша, Галилей бұл жаңалықты шіркеудегі шырақтың шайқалуын бақылай отырып ашқан екен. Сағат ретінде ол өз тамырының соғуын пайдаланған көрінеді. Құлшылық ету кезінде ол өз тамырының соғуын пайдаланған көрінеді. Құлшылық ету кезінде ол шырақтың тербеліс құлашының біртіндеп кішірейетінін, яғни тербеліс амплитудасының азаятынын, бірақ периодтың өзгермей қалатынын байқаған. Галилей маятниктің тербеліс периодының оның амплитудасына тәуелді болмайтынын тәжірибе жүзінде дәлелдей отырып, маятниктерді уақыт өлшеуіші ретінде сағаттарда пайдалануды ұсынды. Алайда тек, 70 жылдан астам уақыт өткенде, 1656ж.…