Фольклордың бала тәрбиесіндегі рөлі туралы баяндама

Өскемен қаласы әкімдігінің «№100 балабақша-бөбекжайы» КМҚК

«Фольклордың бала тәрбиесіндегі рөлі»

(Педагогикалық сағатқа баяндама)

№2 екінші кіші топ

Тәрбиешілер:Бекжанова А.К

Жүрсінова А.С

2019 оқу жылы.

Мақсаты:Халық ауыз әдебиетінің негізінде баланың шығармашылық танымдық, ком-муникативті қабілеттерін дамыту.Баланың тілдік сөйлеу іскерлігінің даму деңгейін анықтау,баланы өз халқының мәдениетіне деген сүйіспеншілігін арттыру,қоршаған орта туралы білімдер3н кеңейту, туған тілінің көркем формасын нәзік сезіне білу іскерлігін дамыту.

Балалар фольклоры дегеніміз- ол мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшелігіне сəйкес, балалардың өзіндік қиял-армандарын, талаптарын, ой- пікірлерін, айналадағы құбылысты эстетикалық тұрғыдан қабылдау, сезіну мүмкіндіктерін қалыптастыратын халқымыздың ғасырлар бойы жинаған асыл мұрасы болып табылады. Демек, балалар фольклоры балалардың қызыға да сүйсіне тыңдайтын, шығармашылық қасиеттерін арттыратын, логикалық ойлау қабілеті мен сөздік қорын дамытатын құнды жанр екені анық. Бүгінгі таңда кейбір ғалымдар балалар фольклоры өздері ойлап құрастырған шығарма десе, ал кейбіреулері балаларды тəрбиелеуге арналған шығарма деп жазады. Яғни, балалардың, психологиялық ерекшеліктеріне сəйкес білім беретін, дамытатын мазмұнды шығармаларды балалар фольклоры -деп айтуымызға болады.

Қазақ балалар фольклоры шығу тегі мен орындаушыларына қарай – үлкендер тарапынан балаларға арналып айтылатын және балалардың өздері орындайтын шығармалар болып екі топқа бөлінеді. Алғашқысының қатарына бесік жыры, маусымдық жырлар, мәпелеу жырлары, жұмбақ, жаңылтпаш шығармалар жатса, соңғысы қаламақ, санамақ, сұрамақ, тақпақ балалар өлеңдерін қамтиды.

Баланың мектепке дейінгі өмірі көбінесе, бізге, ересектерге, байланысты. Және, біз, үлкендер, баланың өмірін мейірім мен шуаққа толтыруымыз керек, ол өмір сүріп жатқан ортаны рухани байтуымыз керек.

Сондықтан педагогтың басты міндеті — Бұл мектеп жасына дейінгі мекемелерде халық ауыз әдебиетін қолдануда, тіл дамуы және олармен танысу мінездемесі, қазақ хақының ауызша шығармашылық туынды түрі мен мазмұнының ерекшелігі ескертілінген.Халық ауыз әдебиеті арқылы бала тек ана тілін ғана танып біліп қоймайды, сонымен қатар оның сулулығын меңгере отырып, өз халқының мәде-ниетіне араласады, ол туралы алғашқы әсерін алады.

Халық ауыз әдебиетін қазіргі заманда әдістемемен қатар қолдану, баланың тілін жақсартады және баланың шығармашылық, коммуникативтік, танымдық қабілеттерін деңгейіне көтереді.

Бала тілі және оның мәнерлерінің дамуының негізгі бастауы — Ол халық ауыз әдебиетінің туындылары, оның ішінде кіші фольклоры түрлері (жұмбақтар, сана-мақтар, бесік жыры, т. б).

Соңғы кезде балалардың сөйлеу, тіл дамуының проблемасы өткір мәселе болып отыр. Неге балалар нашар сөйлейді? Мүмкін біз олармен сөйлеуді ұмытқандықтан болар. Ата-аналар балаларымен сөйлескенде мақал-мәтел, нақыл сөздер сирек қолданады.

Негізінде, халық ауыз әдебиеті адамдарды мейірім шуағын оятатын ғажайып қабілетке ие. Балалармен жұмыс жасағанда халық ауыз әдебиетін қолдану — баланың тілін,

ойлауын дамыту, мінез-құлқын реттеу, жеке тұлғаның ара қатынаста дұрыс моральдық тәжірибе жинақтау үшін жақсы жағдай жасайды.

Тақырыптық ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде біз әңгімелер, бақылау жасап, ойындар, әр түрлі жағдаяттарды модельдеу, өлең, жұмбақтар жаттатып, ата-аналарга үйде кайталау жасатып көмек берулерін талап етіп кадагалап отырамыз.

Халық ауыз әдебиетін күнделікті оқу кестесінде, ойын іс- әрекеттерінде жиі қолдану баланың қиалын, ойлауын дамытады, рухани дамуына әсер етеді, адамгершілік қасиетке тәрбиелейді, халықтық поэзияға баулиды.

Жұмыс барысында оптимальді, тиімді тәсілдер деп мыналарды атар едік:

әртүрлі іс-әрекет түрлерімен кіші фольклор түрлерін тиімді қолдануда баланың белгілі тілдік мазмұнын меңгеруге бағытталған тақырыптың сабақтар циклын өткізу,

қимылды ойындар, дидактикалық, сюжетті-рольдік ойындар, драматизация өткізу;

арнайы, ойын тапсырмалары;

психогимнастика;

ата-ана, тәрбиешілермен кеңес беру жұмысы;

еркін өздігінен іс-әрекеттер, жұмбақтар шешу, бақылаулар жүргізу;

Ата-аналар және балалармен бірігіп тәрбиелік іс-шаралар, ата-аналар жиналысы, конкурстар, көрмелер ұйымдастырылады.

Нәтижелігі:

Халық ауыз әдебиетін күнделікті оқу кестесінде, ойын іс- әрекеттерінде жиі қолдану баланың қиалын, ойлауын дамытады, рухани дамуына әсер етеді, адамгершілік қасиетке тәрбиелейді, халықтық поэзияға баулиды.

Кіші фольклорлы формалардың көмегі мен тіл дамуының әдістемесінің барлық мәселелерін шешуге болады. Сондықтан, мектепке дейінгі балалардың тілін дамытуда мен халықтың сөйлеу мәнерінің бай материалы; ертегілер, санамақтар,жаңылтпаш-тар,жұмбақтар т. б. қолданамыз.