Фребель технологиясы туралы мектепке дейінгі мақала

Фребель ойындары

«Фребель сыйы» жиынтығын ойын барысында пайдалана отырып, «Таным» білім беру саласының міндеттерін шешудегі ойлау және олардың даму сапасы:

ойлаудың бірегейлігі — жаңа және соны идеяларды туғыза білу немесе әлдеқашан белгіліні өңдеу. Ойлаудың бірегейлігін дамытуға арналған әрекет продуктивті әрекет, құрастыру, бейнелеу өнері болып табылады. «Фребель сыйы» жиынтығындағы «Нүкте патшасы», «Сиқырлы қап», «Бір алаңдағы жидектер» ойындарда балалар өздерінің ойлау бірегейлігін таныта алады.

ойлау икемділігі — шапшаң және жеңіл шешімдер стратегиясын табу қабілеті, ол баланың өткен тәжірибесінің (білім, іскерлік, дағды деңгейі т.с.с.) байлығы және алуандылығымен тығыз байланысты, бірақ олар толыққанды анықтай алмайды. Ақпарат мөлшері өздігінен жаңа идеялар мен стратегиялар құру қабілеттілігінің кепілдігі бола алмайды. Ойлау икемділігіне ықпал ететін шешуші фактор баланың тәжірибені игеру әдісі екендігін зерттеу растады. Сондықтан да баланың ойлау қабілетін ойын әрекетінде ғана дамытуға болады.

Фридрих Фребель идеялары

Мектепке дейінгі педагогиканы педагогика ғылымының дербес саласы ретінде ажырату Ф.Фребель қызметімен байланысты.

Фребель іліміне бүгінде пайдаланып жүрген көптеген прогрессивті идеяларды жатқызуға болады:

балаға дамушы жеке тұлға ретінде қарау

баланың табиғи және қоғамдық құбылыстар әлеміне әрекеттік енуі ретіндегі даму түсініктемесі

ойынды балабақшадағы тәрбие негізі ретінде бекіту

дидактикалық материалдарды, тіл дамыту әдістемесін, балабақшадағы сабақ мазмұнын әзірлеу.

«Таным» білім беру саласында бағдарламалық міндеттерді іске асыруда Ф.Фребель идеяларын пайдалану ерте сәбилік шақта және балаларды ұсынылатын ойындарда мақсатты түрде ойлауға дайындайды.

Әдістемелік құралда ұсынылған ойындарды мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларының кез келгенін іске асыруда пайдалануға болады.

Ұсынылған кешендегі ойын карточкалары «Таным» білім беру саласы міндеттерін жүзеге асыруда Фребель идеяларын пайдаланудың кеңейтілген және бейімделген нұсқасы болып табылады.

Әрбір ойын «Таным» білім беру саласының міндеттерін шеше отырып, баланың жан-жақты ойлау сапасын қалыптастыра отырып, басқа да білім беру саласының міндеттерін шешуге ықпал етеді. Мысалы, барлық ойындарда әсіресе, «Сиқырлы қапшық» ойынында алғырлық қабілеттерін дамытады. «Қыңыр ханшайым», «Бір алқаптағы жидектер» сынды ойындарда кейбір сенсорлық стимулдарға назар аударып, қалғандарына мән бермеу қабілеті дамиды. Бала өзіне маңызды әрекетте қоршаған ортаның физикалық сипатының детальдарын пайдалана алуы үшін барлық ойындар осылайша сұрыпталған. Бір алқаптағы жидектер, «Жаппай жуып-шаю ойыны» ойындарында заттардың өзіндік ерекшеліктері жайлы білім алады. Шығармашылық ойлау тұрғысынан алғанда маңызды оқиғалардың кейбір элементтерін абстракциялау және бүкіл эпизодқа мағына беретін осы элементтерді жақсы құрылған жоспарға біріктіру қабілеті болып табылады. Осындай қабілет «Нүкте патшасы» ойынында дамиды. Әрбір таңдалған ойындарда есте сақтаудың қандай да бір түрі дамиды, ал қысқа есте сақтауға арналған арнайы жаттығулар, яғни жаңа оқиғаларды есте сақтау қабілеті және оларды үздіксіз біріктіру үшін«Есте сақта, есінеме!» ойыны ұсынылады.

Білім берудің басқа салаларының міндеттері:

«Қатынас» — құрбыларымен және үлкендермен еркін тілдесу үдерісінде танымдық-зерттеу және продуктивті әрекетті дамыту.

Көркем әдебиетті оқу» — әлемнің тұтас картинасын құру үшін көркем туындыларды пайдалану;

«Көркем шығармашылық» — «Таным» саласының мазмұнын байыту үшін балалардың өнімді қызметінің құралдарын пайдалану;

«Денсаулық» — балалардың дүниетанымын кеңейту соның ішінде салауатты өмір салты туралы түсініктерін;

«Әлеуметтену» — әлемнің тұтас картинасын құру және дүниетанымын кеңейту;

«Еңбек» — еңбек, кәсіп туралы түсініктерін қалыптастыру;

«Қауіпсіздік» — қоғам және отбасында өз өмірінің қауіпсіздігі, сонымен қатар қоршаған ортадағы қауіпсіздік негіздерін қалыптастыру;

«Денешынықтыру» — балалардық қозғалыс белсенділігін дамыту.

Карточкалармен жұмыстың ерекшеліктері

Жұмысқа кіріспес бұрын осы жиынтықтың барлық карточкаларымен танысқан жөн. Бой жазу жаттығулары ұсынылған ойындар мазмұнын байыту, олардың дидактикалық және дамытушылық мүмкіншіліктерін кеңейту үшін іріктелген. Бой жазу жаттығулары ақыл-ой жүктемесінен кейін және мәжбүрлі статистикалық қалыптан кейін белсенді демалуға мүмкіндік береді. Сергіту жаттығулары ойынның негізгі мазмұнымен байланысты немесе байланысы болмайды, олар түрлі рефлекстерді жаттықтыру және бекітуге арналған жаттығуларды пайдалану арқылы тақпақ мәтіні бойынша қимылдарды орындай отырып, қозғалмалы немесе дидактикалық ойын түрінде өткізіледі.

«Таным» білім беру саласының міндеттерін шешу барысында пайдалануға арналған ойындардың көпшілігі – ол қимылды немесе аз қимылдайтын ойындар. Ойындардың бір бөлігі таныстыру, түсіндіру сипатында болады, сондықтан да сюжеттік-рөлдік болып табылады:

Құралда ұсынылған ойындар келесі міндеттерді шешеді:

қабылдау, ойлау, сөйлеу, зейін, есте сақтауды дамыту;

ойын әрекетін дамыту;

танымдық-зерттеушілік қызметті дамыту;

сенсорлық дағдыларды дамыту;

дүниетанымды кеңейту;

қарапайым математикалық түсініктерді дамыту.

Аталған әдістемелік құралда «Таным» білім беру саласындағы «Фребель сыйы» ойын жиынтығын пайдалануға болатын мысалдар келтірілген. Оның шексіз тәрбиелік және білім беру мүмкіншіліктері балалардың бір бірімен және үлкендермен бірлескен әрекетінде ғана ашылуы мүмкін.

Әрбір карточкамен жұмыс жасауға арналған әдістемелік нұсқаулықтар

«Жаппай жуып-шаю» ойыны

Белгілі ауызша сөйлеу «Дуплет» ойынының немесе «Сөз буындары» авторы Л.Кэрол ойлап тапқан «Алиса және оның бастан кешкені» ойынының геометриялық модификациясы.

Алдын-ала жүргізілетін жұмыс. Балаларға «Жаппай жуып-шаю» ойынын ұсынбас бұрын балаларды №7,8,9,10,J2 жиынтықтың барлық элементтерімен таныстыру керек, сонымен қатар бүлдіршіндерге шынайы және абстракты заттарды түсі және формасы бойынша іріктеуге арналған әртүрлі ойындар ойнату ұсынылады. «Жаппай жуып-шаю» ойынын ойнап көру ұсынылады, онда киім құралған екі элемент ғана пайдаланылады. Балаларға киімнің бастапқы және соңғы нұсқасын ұсынуға болады.

Тапсырма бала зейінінің, байқағыштығының жоғары деңгейде шоғырлануын болжайды. Ойында болар болмас жарыс элементі бар. Бұндай ойынды көрнекі материал мен ойын сюжетіне сүйене отырып, балабақшаның ересек және даярлық топтарында жүзеге асыруға болады.

Ойынға материалдар дайындау. Жиынтықтың барлық элементтерін қораптың әртүрлі ұяшықтарына сұрыптап салу керек.

Ойын кеңістігін ұйымдастыру. Денелерді қоюға арналған бір түсті тегіс жазық жер керек. Егер балалар командамен ойнаса, жіпті екі немесе үштен байлау қажет, және ойынның барлық элементтері балалардың көз алдында орналасуы керек. Әр командаға бірдей элементтер жиынтығы қажет. Балаларға әр команда үшін элементтерді бөлу ұсынылады, егер топта «Фребель сыйы» жиынтығы біреу ғана болса.

Ойынның алдағы уақытта дамуы. «Жаппай жуып-шаю» — әйгілі «Дуплет» немесе «Сөз буындары» ауызша ойынының геометриялық модификациясы болғандықтан балаларға осындай ауызша ойынды ойнау ұсынылады. Ереже: сөздегі бір әріпті ауыстыра отырып, бір сөзді екінші сөзге айналдыру, және де келесі сөз мағыналы болуы тиіс. Ереженің бірінші нұсқасында бірінші сөз бен соңғы сөз беріледі, кімнің жолы қысқа сол жеңеді. Екінші нұсқада ойына тек бастапқы сөз беріледі, осы сөздерден барынша ұзақ сөздер тізбегін құру маңызды.

Балаларға осы іспеттес ойындарға өздері ат ойлап табуға ұсыныс жасалады және оны осыған дейін ұсынылған ойын принципінің негізінде ойнауға кеңес береді.

«Сиқырлы қапшық» ойыны

Балаларға белгілі және сүйікті ойын. «Фребель сыйы» жиынтығын пайдаланғанда ол шығармашылық сипатқа ие болады. Сенсорлық қабылдауды дамытатын қарапайым ойындардың бірі. Ойынның мүмкін болатын модификациясы карточкада сипатталған.

Алдын- ала жүргізілетін жұмыс. «Фребель сыйы» жиынтығын пайдалана отырып, «Сиқырлы қапшық» ойынын ұсынбас бұрын осыған ұқсас ойынды шынайы заттармен ойнау ұсынылады. Әсіресе балалар қасық, сабын, тіс щеткасы және сол сияқты тұрмыстық заттармен, ойыншықтармен немесе түрлі сападағы құрылымы әртүрлі арнайы іріктелген заттармен ойнағанды ұнатады. «Фребель сыйы» жиынтығын пайдаланған кезде бұл ойында бұл жиынтықтың көптеген бөлшектерін балалар еркін ойнау барысында бірнеше рет зерттегені дұрыс.

Ойынға материалдар дайындау. Қойылған міндеттерге байланысты өзекті тақырып немесе жағдаятқа сәйкес ойынға арналған элементтерді сұрыптап алу қажет. Ойын кез келген өнімді әрекет алдында сергіту жаттығу ретінде аяқастынан ұйымдастырылуы мүмкін.

Ойын кеңістігін ұйымдастыру. Әрбір бала ойынға басқа қатысушы жасаған барлық әрекеттерді көруі тиіс, сондықтан «Сиқырлы қапшық» ойынын еденде шеңбер жасап немесе дөңгелек үстел басында отырып ойнауға болады. Қап жылтыр болмауы тиіс. Қапты үлкен шляпа немесе Ф.Фребель жиынтығының қақпағы жабылатын қорабы алмастыра алады.

Ойынның ары қарай дамуы. Балаларға кеңістікті зерттеп алғаннан кейін белгілі бір тақырып немесе тәрбиеші ұсынған параметрлер бойынша «Сиқырлы қапшық» ойынына арналған заттар жиынын құру ұсынылады. Мысалы, «Барлығы сары», «Асүй», «Барлығы дөңгелек», «Барлығы жұмсақ» және т.с.с. Балаларға беймәлім заттарды іріктеу ойынды күрделендіреді, бұл жағдайда бала қолындағы сол заттың сапасын сипаттайды, ал топтың қалған балалары өздерінің пікірлерін айтады. Сонымен қатар бүлдіршіндерге әрқайсысында бірдей заттары бар екі қапшықты ұсынуға болады. Бір қапшықтан балалар оң қолымен екіншісінен тура сол затты сол қолымен іздеп табуға тырысады. Тура осылай үлкен қатты қағаз қапқа екі дөңгелек саңылау жасап, балаларға екі қолымен бір үлкен затты ұстатып не екенін тануды ұсынуға болады. Бұндай ойындар жарты шар аралық өзара әрекеттерді дамытады.

«Аса мәртебелі Нүкте патшасы» ойыны

Алдын-ала жүргізілетін жұмыс. «Аса мәртебелі Нүкте патшасы» ойынын балаларға ойнатпас бұрын, түрлі картиналарда перспективаның берілу әдіс-тәсілдері арқылы әртүрлі объектілерді бақылау ұсынылады. Балалармен бірге түрлі суретшілердің әртүрлі техникада орындалған картиналарын алдын-ала қарап шығу ұсынылады. Ол графикалық жұмыстар, живопись болуы мүмкін. Суретші-импрессионистердің туындыларына зер салып қарау және бейнелеу кезінде пайдаланған әдістерді талқылау ұсынылады. Балалармен сурет калереясына немесе суретшілер көрмесіне баруға кеңес беріледі. Балаларға түрлі пішіндегі мозайкалар және бейнелер жасау әдістері, соның ішінде «Фребель сыйы» ойын жиынтығынан мозайкалар ұсынылады.

Ойынға материалдар дайындау. Материалдар салынған қораптарды әзірлеу.

Ойын кеңістігін ұйымдастыру. Пішіндерді орналастыру үшін тегіс, жазық түсті беткей және тәрбиеші үлкен қашықтыққа кетіп қалуына мүмкіншілік болатын жеткілікті мөлшерде кеңістік болуы керек. Бұндай бақылауды балабақшаның ойын алаңында өткізуге болады.

Ойынның алдағы уақытта дамуы. Әртүрлі қағаздың бетіне түсті бояулар мен қылқаламдар көмегімен жекелеген нүктелерді жағу техникасы арқылы өз бетімен сурет салуды ұсыну мақсатты болып табылады. Әр қырынан қарап, сосын неғұрлым жақсысын таңдап алу үшін бірнеше аттарды ұсына отырып, картиналарға ат ойлап табу.

«Есте сақта, есінеме!» ойыны

Бұл әлемнің әртүрлі елінде кеңінен тараған белгілі «Пиксисо» (немесе «Пексесо») атты ойынның модификациясы. «Қазіргі таңда «Мемори» деп те аталады. Осы іспеттес ойындарға карточкаларды өз бетімен жасауға немесе түрлі тақырыптардағы дайын кешендерді сатып алуға болады. Карточкалардың барлығының екінші жағы бірдей болуы шарт. Бұндай ойынмен бүкіл отбасымен, әр жастағы саны әртүрлі ойыншылармен ойнауға болады.

Алдын-ала жүргізілетін жұмыс. Алаңда элементтерін жабуды талап етпейтін «Мемори» сияқты ойынды ойнау ұсынылады. Ойын ережесі төмендегідей. 4х4, 4х5, 4х6, 6х6, 7х8, 8х9 мөлшеріндегі карточкалар «жейде» түрінде алаңның жоғары жағына жайылады, әр бейне екі рет кездеседі. Ойыншы бір жүрісте екі карточканы аударуына болады, егер ондағы бейнелер сәйкес келсе, онда ойыншы карточкаларды өзіне алып, тағы бір жүріс жүруге мүмкіндік алады. Егер бейнелер бірдей болмаса, онда ойыншы карточкаларды аударып өз орнына қалдырады, жүріс келесі ойыншыға ауысады. Ойынның стратегиясы қарапайым, ойыншыларға ол жайлы бірінші ойынның басында айтудың қажеті жоқ. Ереже бойынша ойын үдерісінде балалар өздеріне дұрыс стратегияны табады. Ойын 5-6 жастағы балаларға қызықты және де егер ересек толыққанды ойыншы…