Географиялық есептер шығару үлгілері 11 сынып

Карта бетіндегі Қазақстанның қашықтықтарын есептеу

Карта бетінде Алматы мен Астана қаласына дейінгі (1020 км) арақашықтық 8,5 см құрайды. Картаның масштабын анықтаныз ? 1020 км : 8,5 см =120 (км -00000)

Жауабы: Картаның масштабы 1:12 000 000

Астана мен Қарағанды қаласының арасы 172 км болса, масштабы 1: 4 000 000 болатын картада арақашыктығы қанша болады ? 172 км : 40 (00000) = 4,3 см

Жауабы: Картаның арақашықтыгы 4,3 см

Егер туристер тәулігіне 30 км/сағ жаяу жүретін болса, онда Казақстан Республикасының батысынан шығысқа қарай қанша күн жүреді ? 3 000 км : 30 км = 100 күн (3,3 ай)

Жауабы : 100 күн (3,3 ай) жүреді

Қазақстан аумағындағы уақыт айырмасы. Сағаттық белдеулер

Есептеу жолы:

1. Кез келген елді мекеннің уақытын есептеп шығару үшін, сол елді мекен қай сағаттық белдеуде екенін білу керек, яғни Жер шеңберінің меридиан уақытын Жердің өз білігінен айналып шығатын уақытына бөлу (360°:24=15°).

2. Жергілікті уақытты анықтау үшін 1° меридиан бір-бірінен қанша уакыт айырма жасайтын табу керек (60мин:15°=4мин).

3. Екі қаланың уақыт айырмасын білу үшін сол қалалардың орналасқан бойлықтарын градус есебімен арақашықтығын 4мин-қа көбейтіп, 60 мин-қа болсе, екі нүктенің арасындағы уақыт уақыт айырмасы шығады.

Ескерту: егер қалалар батыс және шығыс бойлықтарда орналасса, градустарын бір-біріне қосасың, ал егер бір бойлықта орналасса, градустарын бір-бірінен аласың.

Жауабы: Нью-Иоркте танғы сағат 600

2. 7°ш.б. орналасқан Алматы қаласында 10 қазанда таңғы сағат 8°° болғанда 117° б.б. Сан-Диего қаласында қай күннің қай уақыты болады ? 77°ш.б.+ 117° б.б.х 4 мин. : 60 мин = 11 сағ. 8 00 - 1100 = 2100

Жауабы: Сан-Диегода 9 қыркүйек кешкі сағат 21

3. Ұшақ Астанадан Киевке сағат 1100-де ұшып шықты, сонда Киевке сағат қаншада жетеді ?

71 °ш.б. - 31 °ш.б. = 40 х4 мин.= 180 мин : 60 мин ~ 3 сағ. 11 00 - 3 = 8 8 + 3 = 1100 Жауабы: Киевке ұшақ сағат 1100 болады

3. Тараз қаласында сағат түскі 1300 болғанда Атырауда, Бішкекте, Бакуде, Берлинде, Лондонда сағат неше болады ? 71° - 52° = 19x4 = 76 : 60 = 1 сағат 13°° - 1 сағат = 12 00 Атырауда сағат 12 00 Бишкекте сағат 1300 Бакуде сағат 1200 Берлинде 900 Лондонда сағат 800

Қазақстанның климаты

Есептеу жолы:

Ауаның салмағы 1 см2 - 1 кг 33 грамм (1,33 кг); 100 см 2 -133 кг. Ауа температурасы әрбір 100 метр биікке көтерілгенде 0,6 °С-қа төмендейді.

Атмосфералық қысым әрбір 10 метрге көтерілгенде 1 мм-ге төмендейді. Мұхит деңгейіндегі атмосфералык қысым 45 0 солт. ендіктегі теңіз деңгейімен қысым 760 мм сын.бағанасы, құрлықта 1мб = 0,75 мм с.б. тең. 760 мм : 0,75 мм = 113,3 760 мм сынап бағанасы = 113,3 мб тен

Тапсырмалар:

Сынып бөлмесінің ұзындығы 8 м, ені 5 м, биіктігі 3 м болса, осы бөлмедегі ауаның салмағы қанша болады ? (8м х 5м х 3м) х 1,33 кг = 160 кг

Жауабы: ауаның салмағы 1 см2 -160 кг

Тау етегіндегі атмосфералық қысым 670 мм с.б. , ал оның басындағы қысым 440 мм с.б. болса, осы таудың биіктігі қанша ? (670-440 мм) х 10 м = 2300 м

Жауабы: таудың биіктігі 2300 м

Егер төбенің биіктігі 40 м. , атмосфералық қысым 759 мм с.б. көрсетсе, онда төбенің етегінде атмосфералық қысым қанша ? 40 :10 м = 4 м 758 мм + 4 = 762 мм с.б.

Жауабы: төбе етегінде 762 мм с.б.

Жер бетінде атм. қысым 750 мм с.б. болса, 5000 м биіктікте ұшып бара жатқан ұшақ бортының сыртында қандай атмосфералық қысым болады ? 5000 м : 10 м = 500 м 750 мм - 500 м = 250 мм

Жауабы: ұшақ бортында атмосфералық қысым 250 мм с.б.

5. Жер бетінде ауа температурасы +200 С болса, 3000 м биіктіктегі температура қанша болады ?

60 х 3000 = 180 С 200-180 = +20С

Жауабы: +2 0 С

Егер барометр төбенің табанында 762 мм с.б., ал төбенің басында 757 мм көрсетіп тұрса, онда төбенің биіктігі қанша ? 762 -757 = 5 мм с.б. 5х10 = 50м

Жауабы: төбе биіктігі 10 метр

7. Таудың етегінде температура + 20 0 С, ал шыңында -16 0 С болса, таудың биіктігі қандай ?

(+20 °С) + (-16 °С) = 36 °С 36 : 6 = 6000 м

Жауабы: таудың биіктігі 6000 м

8. Джомолунгма биіктігі 8848 метр, тау етегінде температура + 16° С, ал тау шыңында қандай ?

8848 : 1000 х 0,6° С = 5,3 (+16) - 5,3 = + 10,7 0 С

Жауабы: шыңында температура + 10 0 С

9. Егер бір күнгі ауа қысымы 1040 мб болса, ол қанша мм сын. бағ. тең болады ? 1040 мб х 0,75 мб = 780,0

Жауабы: 780 мм сын. баг.

10. Астанада ауа қысымы 977 мб, ал оның атмосфералық қысымы қанша мм сын.бағ. болады ? 977 мб х 0,75 = 732,75

Жауабы: ~ 733 мм сын. бағ.

11. Атырауда ауа қысымы 1022 мб, ал оның атмосфералық қысымы қанша мм сын.бағ. болады ? 1022 мб х 0,75 = 766,5

Жауабы: 766 мм сын. бағ.

12. Таразда ауа қысымы 9372 мб ал оның атмосфералық қысымы қанша мм сын.бағ. болады ? 9372 мб х 0,75 = 729

Жауабы: 729 мм сын. бағ.

13. Қызылорда ауа қысымы 1003 мб ал оның атмосфералық қысымы қанма мм сын.бағ. болады ? 1003 мб х 0,75 = 752,25

Жауабы: 752 мм сын. бағ.

14. Петропавл қаласында буланушылық мөлшері 500 мм, жауын-шашын 500 мм болса, ылғалдану коэффициенті қаншаға тең болады ?

К = 500 : 500 = 1

Жауабы: Петропавлда ылғалдану коэфициенті 1-ге тең К = 1

15. Қызылорда қаласында буланушылық мөлшері 900 мм, жауын-шашын 150 мм болса, ылғалдану коэффициенті қаншаға тең болады ?

К = 900 : 150 = 0,17

Жауабы: Қызылордада ылғалдану коэффициенті 0,17-ге тең К > 1

Тапсырма. Есептер.

1. Қаныққан ауадағы су буы мөлшерін, яғни, төменде көрсетілген t-ра тәуелділігі неше грамм ?

-20 С-? (1) ОС-? (5) +20 С-? (17)+10 С ? (9)

2. Жел өрнегін сызыңдар.

Ш-6 күн О-7 СБ-9 күн ОШ-4 күн ОБ-3 күн Б-4 күн С-8 күн СШ-7 күн

Жауабы; 1 күн=0,5 см.

Ш-6=3 см О-7 күн=3,5 см СБ-9 күн=4,5 см ОШ-4 күн=2 см ОБ-3 күн=1,5 см Б-4 күн =2 см С-8 күн = 4 см СШ-7 күн = 3,5 см

Тапсырма-1. Биіктігі 40 м төбенің ба- сында барометр 758 мм с.б көрсетіп түрса, онда төбенің етегіндегі атмосфералық қысым қанша мм с.б тең болады ?

Жауабы: 40:10=4758+4=762 Төбенің етегіндегі атмосфералық қысым 762 мб тең.

Тапсырма-2. Жылдық орташа t-ны есептеп шығарып, графигін сызыңдар.

І

ІІ

ІІІ

ІҮ

Ү

ҮІ

ҮІІ

ҮІІІ

ІХ

Х

ХІ

ХІІ

Жылдық орташа t

-15-12-5-14 =-46. 3+4+5+12+16+14+8+1=63 63-46= 17:12= 1,4 жылдық орташа t-ра

Тапсырма-3.

Мына мәлімет бойынша ауа температурасының өзгеру графигін сыз.

Және орташа температураны анықтаңдар.

Сағ 1-де -6° С, сағ 7-1°С, сағ 13+2°С, сағ 19 0°С.

2+0=2 9:4=2,2 орт-а ~ 2,2° С.

6. Тапсырма.

Қалалар

Айлар

Жылдық орташа t

Жыл ампл

Қ

А

Н

С

М

Ш

Т

Қ

Ж

Аден

Москва

1. Аден 24+25+26+28+30+31+30+30+28+26+25=362:12«3,1 жыл- дық орташа температура ~3,1 жылдық амплитуда=7.

2. Москва -10-9-4-2-8=-33°. 5+13+16+18+17+11+5=85°.

(85-33): 12~4,3 жылдық орташа температура ~4,3°С, жылдық амплитуда =28°С.

Географиялық есептер шығару жолдары

Жер шары шеңберінің 10 доғасының қанша километр екенін анықтаңыз?

Жауабы: 40000 : 3600 = 111км.

Африканың батыс жағалауынан шығыс жағалауына дейінгі экватор бойынша градустық қашықтығы қанша?

Жауабы: 111км × 340 = 3774км.

700 батыс бойлық бойынша Оңтүстік Американың солтүстігінен оңтүстігіне дейінгі қашықтығы қанша?

Жауабы: 111км × 650 = 7215км.

Мысалы ,100 метрде 200 қадам болды делік. Демек әрбір қадамның ұзындығы қанша болғаны?

Жауабы: 100 м : 200 = 0,5 м.

Егер қашықтық 700метр болып, ал қағаздың көлемі бір ғана парақ болса, ол қашықтықты қағазға қалай түсіру керек?

Жауабы: мұндай жағдайда қашықтық кішерейтілген түрде бейнеленеді. Қағаздағы 1см 100 м орнына алынады. Бұл жағдайда сызбадағы қашықтық 7 см-ге тең болады.

Егер ұзындығы 9 метр , ені 6 метр, биіктігі 4 метр десек, сынып бөлмесіндегі ауаның салмағы қанша болатынын есептеп шығарыңыз?

Жауабы: 9 м ×6 м × 4 м =216 м3;

1 кг 300 г × 216 м3 = 280 кг 800 г.

(Бір куб сантиметр ауаның салмағы 1кг 300 г шамасы екені есептеліп шығарылған)

Бөлменің ұзындығы 7 метр, ені 5 метр, биіктігі 3,5 метр. Бөлменің көлемі мен ондағы ауаның салмағын есептеңіз?

Жауабы: 7 м ×5 м × 3,5 м =122,5 м3;

1 кг 300 г × 122,5 м3 = 159 кг 29 г.

Көлемі 200 куб метр сынып бөлмесінің ауасында +200 температура- да қанша литр су буы болады?

Жауабы: 200 м3 ×17 г =3400г= 3,4 л ;

Радио былай хабарлады: +100 температурада ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 50% . Мұндай 1м3 ауада неше грамм су болады? Оның қанығуы үшін қанша су керек?

Жауабы: t1 = +100 –да 9 г су буы – 100 % ;

t2 = +100 –да Х г су буы – 50 % ;

Х = = 4,5 г су буы.

+100 температурада ауаның қанығу үшін 4,5 г су буы қажет.

Бір тонна мұхит суынан қанша тұз алуға болады ?

Жауабы: 1 литр мұхит суындағы тұздылық 35‰;

1000 л × 35‰ = 35000г

Өзеннің 1тонна суы 1000 л × 0,2 ‰ = 200г.

Егер тұздылығы 18‰ болса, Қара теңіздің 1 тонна суынан әр түрлі заттардың неше грамын алуға болады?

Жауабы: 1 тонна 1000 л ;

1000 л × 18 ‰ = 18000 г