Гетерозис және оны ауыл шаруашылығында қолдану 9 сынып

Түркістан облысы, Жетісай ауданы, Қарақай

аулыдық округі, Қ.Сәтбаев елді мекені, «Ш.Құдайбердиев атындағы №32 жалпы орта

мектебі» коммуналдық

мемлекеттік мекемесі

Биология 9 сынып

Сабақтың тақырыбы: Гетерозис, оны ауыл шаруашылығында қолдану Сабақтың мақсаты:

Білілімділік: Оқушыларға заманауи селекцияның әдістері, барлық организмдер селекциясында байқалатын жағымды жағдай-гетерозис құбылысы туралы түсінік беру. Дамытушылық: Оқушылардың ойлау шапшаңдылығын арттыру, логикалық ойлау қабілеттерін дамыту. Тәрбиелік: Оқушыларды гигиеналық тазалық ережелерін сақтай білуге, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың әдісі: түсіндіру Сабақтың түрі: сайыс сабақ Сабақтың көрнекілігі: дидактикалық материалдар, плакат, интерактивті тақта

Сабақ барысы

І. Ұйымдастыру Оқушылардың назарын сабаққа аудару

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау Үй тапсырмасын сұрау төрт кезеңдік саты бойынша сұралады. Оқушыларды екі «Мендель» және «Морган» топтарына бөліп тапсырмалар беріледі.

І кезең. «Биологиялық диктант» Сұрақтар ауызша және интерактивті тақтада жазулы күйінде оқылады, әр топқа бес сұрақтан беріледі, оқушылар дұрыс деп есептеген сұраққа «1» санын қояды, ал қате болса «0» деген санды жазады.

«Мендель» тобына

1. Неміс дәрігері Р.Вирхов 1858ж. кез келген жасуша

бастапқы жасушаның бөлінуі нәтижесінде түзілетінін дәлелдеді. (1) 2. Жасуша құрамына кіретін ағзалық заттарға су мен

минералды тұздар жатады. (0) 3. Жасуша құрамының ең көп бөлігі - су. (1) 4. Нәруыз - моносахаридтерден тұратын жоғары

молекулалы полимерлік қосылыс. (0) 5. Бір тізбектегі аденинмен екінші тізбектегі тимин үш

сутектік байланыс арқылы байланысқан. (0)

«Морган» тобына

1. Жасуша теориясының негізін қалаған австриялық

табиғат зерттеушісі И.Г.Мендель (0) 2. Жасушаның құрылысы мен қызметін гистология ғылымы

зерттейді. (0) 3. Қарапайым көмірсуларды моносахаридтер деп атайды.

(1) 4. Қандай да бір қолайсыз жағдайларға байланысты нәруыз

молекуласының табиғи құрылымының бұзылуын денатурация деп атайды. (1) 5. ДНҚ-ның молекулалық моделін Дж.Уотсон мен Ф.Крик

ұсынды. (1)

ІІ кезең. «Сәйкестендіру кестесі» Екі топқа бірдей тапсырма. Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістеріне байланысты тапсырма. Әр әдіске сәйкес келетін ереженің нұсқасын сол әдіс тұсына теріп жазады.

Әдістер Нені және қалай зерттейді

1. Генеалогиялық

А) Бұл әдістің көмегімен гендік мутациялар нәтижесінде пайда болған гендік ауруларды, яғни зат алмасу бұзылуының ауруларын анықтайды.

2. Цитогенетикал ық

Ә) Егіз туылған балаларды бір-бірімен салыстыру арқылы кез келген жағымды белгінің немесе аурудың, кемістіктің пайда болу себебі анықталады.

3. Егіздерді салыстыру әдісі

Б) Адамның ататегіне шежірелік сызбанұсқа құрылып, оған талдау жасалады.

4. Биохимиялық

В) Бұл әдіс арқылы дене (сомалық) жасушасындағы хромосомалардың саны мен құрылысы зерттеледі, яғни адам кариотипіне цитологиялық талдау жасалады.

Жауабы: 1. Б; 2. В; 3. Ә; 4. А.

ІІІ кезең. Семантикалық карта. Дұрыс жауабына ұяшыққа «+» белгісін қою керек.

Мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары

(Н.И.Вавилов бойынша)

Мәдени өсімдікте

р

Орталық атауы Оңтүст

ік Азия

Шығ

ыс Азия

Оңтүсті

к- Батыс

Азия

Жерор

та теңізі орталы

ғы

Аббисин

ия

Ортал

ық Амери

ка

Оңтүст

ік Амери

ка

Күнбағыс, темекі +

Арпа, құмай (сорго)

Орамжапы рақ, қант қызылшасы

Күріш, қант қамысы, пальма

Қытайбұрш ақ, алма, шие

Ұзын талшықты мақта, какао

Бидай, қарабидай, асбұршақ

Нан ағашы, қияр +

Жоңышқа, +

зәйтүн ағашы Тары, қарақұмық +

Картоп, ананас, қына ағашы

Қатты бидай, банан, кофе ағашы

Картоп, зығыр, кендір

Жүгері, бұрыш +

Сарымсақ, жүзім +

ІV кезең. «Жылдам жауап» Әрбір топқа 10 сұрақтан беріледі.

«Мендель» тобына

1. Мембрана ішке иіліп, шеттері қосылып, жасушааралық

сұйықтықты қабылдауы ... деп аталады. (пиноцитоз)

2. Тегіс бетті эндоплазмалық торда синтезделетін заттар?

(липидтер мен көмірсулар)

3. Жасуша орталығы ... қатысады. (жасушаның бөлінуіне)

4. Бейорганикалық қосылыстардың тотығу реакциялары

кезінде бөлінген химиялық энергияны пайдаланатын ағзалар аталады. (хемотрофтар)

5. Митоздық цикл қандай сатылардан тұрады?

(даярлық кезең (интерфаза) және митоздық бөліну)

6. Ашытқы саңырауқұлағының жыныссыз жолмен көбеюі.

(бүршіктену)

7. Жыныс жасушаларының пісіп жетілу үдерісі?

(гаметогенез)