Инклюзивті мектепке дейінгі оқытуға арналған таныстырылым

Тақырыбы: «Инклюзивті мектепте психикалық дамуы тежелген балаларды оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық-педагогикалық аспектілері »

Дамуы тежелген балалар психологиясы және педагогикасы арнайы психологияның бағыттарының бірі, мұнда мектепке дейінгі және мектеп жасындағы дамуы тежелген балалардың танымдық іс әрекеті мен жеке тұлғасының динамикасы зерттеледі. Дамуы тежелген деп мидың органикалық зақымы салдарынан танымдық іс әрекетінің бұзылуы байқалатын балаларды атайды.

XVIII ғасырданбастап Ж. Эски-роль, Э.Сеген, Ф.Гальтон, А. Бине, Э.Крепелин, Дж. Кэттэл сияқты психиатрлар ақыл ой дамуындағы ауытқушылықтардың негізгі көріністерін талдау және зерттеумен айналысты. Олардың алдағы негізгі міндеті интеллектуалдық жетіспеушіліктің психикалық аурулармен ара байланысын анықтау және бұл бұзушылықтардың тереңдігін анықтау болды.

ХІХ ғ ортасынан бастап көптеген европалық елдерде жалпыға ортақ бастапқы білім беру жаппай енгізіле бастаған кезде мектеп білімдерін игерудегі тежеу болған интеллектуалдық жетіспеушілігі анықтау мәселесі шиеленісе түсті. Осы кезде психикалық жағынан сау демек мектеп бағдарламасын игере алмайтын балалар жіберілетін қосымша мектептер ашылды. Ресейлік ғылымда интеллектуалдық жетіспеушіліктің түрлі көріністерін зерттеу кейінгі кезде ХХ ғ бас кезінде басталып ХХ ғ 20 жж Л.С. Выготскийдің күшімен негізделген дефектологияның зерттеу пәніне арналды. Жалпыға ортақ мектептерде білімді игеруде артта қалатын балалар бар екендігіне түңғыш рет ғұламалардың назарын аударған К.Д. Ушинский болды. Педагогтар мен психологтар осы артта қалушылықтың талдауына көп көңіл бөлген. Жиі жағдайда білімді игерудегі артта қалушылықты ақыл ой жетіспеушілігімен түсіндіретін және осы жағдайға байланысты Ресейде көмекші мектептер ашыла басталды.

ХІХ ғ ортасында дәрігерлер ақыл ойы тежеу балаларды психиатриялық емхананың басқа пациенттерінен бөле бастады. Оларды тәрбиелеу және оқыту барысында олардың психикалық іс әрекетінің ерекшеліктері жөнінде білімдер мен мағлұматтар жинақталды. 1915— 1916 жж Ресейде Г.Я. Трошиннің «Тәрбиелеудің антропологиялық негіздері. Дамуы қалыпты және дамуы тежеу балалардың салыстырмалы психологиясы» атты тұңғыш фундаменталды еңбегі шықты. Автор бұл еңбекте шетелдердің және ресейлік зерттеушілерден алынған материалдарды қорытындылады. Олардың негізінде ақыл ойының дамуы тежеу балалардың танымдық процесстері мен жеке тұлғалық ерекшелігі жөнінде бірқатар қызық тұжырымдамалар білдіртті. Соның ішінде дамуы тежелген балалардың дамуы, дамуы дұрыс және дамуы бұрыс балаларды дамытудың заңдылықтарының ортақтығы жөнінде сияқты тұжырымдамалар.

1929 ж Мәскеуде балалар үйлердің және арнайы мектептердің ғылыми тәжірибелік институты ашылды, мұнда көптеген жас ғалымдар күштері жұмылдырылды. Олардың арасында Л.С. Выготский Ресейде жалпы және арнайы психологиясының дамуына зор үлесін қосты. Ол маңызды теориялық ережелерді құрастырды, солардың ішінде: Адамзат психикасының құрылысы жүйе түрде, оның бір буынының бұзылуы барлық жүйенің қызмет етуін өзгертеді;Баланың дамуының актуалды және жақын арадағы зоналары жөнінде;Дамуы дұрыс және аномалиялық балалардың дамуын шарттайтын факторлардың ұқсастығы жөнінде;Аномалиялық баланың дамуындағы алғашқы және екінші қатарлы ауытқуы жөнінде, психикалық дамуы кешеуілдеген балалармен коррекциялық педагогикалық жұмысының негізгі бағыттары жөнінде;Баланың жоғары психикалық қызметтерінің дамуының факторы ретінде ұжым жөнінде;Ақыл ой жетіспеушілігі кезінде интеллект және аффекттің ара қатынасының өзгеруі жөнінде;Психикалық дамуы кешеуілдеген балаға ертеден коррекциялық педагогикалық ықпал етудің маңызы жөнінде.

Әдебиеттер тізімі

Пікірталас өткізу.

Пікірталастың бірнеше кезеңде ұйымдастырылады.

1-кезең, пікірталасқа кіріспе:

пікірталастың мәселесі мен мақсатын тұжырымдау;

талқылауға түрткі қалыптастыру – мәселенің маңыздылығын айқындап, оның шешілмегендігін және сұрақтың қарама-қайшылығын және т.б. көрсету;

пікірталастың және оның негізгі кезеңдерінің уақыт тәртібін белгілеу;

топтық қарым-қатынас ережелерін бірлесіп дайындау;

пікірталас тақырыбын, қолданылатын терминдерді, ұғымдарды түсінудің бір мағыналылығын айқындау.

Пікірталас кіріспесінің тәсілдері :

мәселенің жағдаятын (ахуалын) ашып көрсету;

бейнемазмұнды көрсету;

материалдарды көрсету (мақалалар, құжаттар);

мәселелік жағдаятты рөлдік ойнау;

қарама-қайшы пікірді талдау – талқыланып отырған мәселе бойынша қарама-қарсы көзқарастың қақтығысуы;

мәселелік сұрақтар қою;

балама таңдау (тыңдаушыларға бірнеше көзқарастың немесе мәселені шешу тәсілдерінің біреуін таңдау ұсынылады

2-кезең, мәселені талқылау:

Тыңдаушылар әр сұрақ бойынша пікірлер алмасады. Кезеңнің мақсаты – бір-бірімен салыстыра отырып барынша көп пікірлер, идеялар, ұсыныстар жинау.

Жетекшінің міндеттері :

уақыт тәртібінің сақталуын қадағалау;

барлық тыңдаушылардың ойын айту мүмкіндігін қамтамасыз ету, сұрақтардың көмегімен белсенділігі төмен қатысушылардың жұмысын ынталандыру (“ Сіз қалай ойлайсыз ?”, “ Сіз айтылған түсініктемеге қатағаттанасыз ба ?”, “ Айтылған пікірмен келісесіз бе ?”, “ Біз сіздің пікіріңізді білгіміз келеді ” және т.б. );

пікірталас тақырыбынан ауытқуға жол бермеу;

айтыс үшін пікірталастың таласқа ауысуын ескерту;

пікірталастың жеке тұлғааралық қарсыласу мен жанжал деңгейіне өтпеуін қадағалау ;

пікірталас басылған жағдайда қатысушылардың белсенділігін арттыру ;

3- кезең талқылау қорытындысын шығару :