Көптілділік туралы шет тіліне арналған материал

КӨПТІЛДІЛІК-БІЛІМ БЕРУДЕГІ ЖАҢА БАҒЫТ

Құрманғазы Венера Нұрланқызы Атырау қаласы № 34 көпсалалы мектеп-гимназияшетел тілі пәнінің мұғалімі

Аннотация. Көптілділік мәселесі – Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл әлемнің алдында тұрған көкейкесті мәселелердің бірі. Көптілділік – белгілі бір әлеуметтік ортада, мемлекетте бірден үш, одан да көп тілде сөйлей білушілік. Көптілділіктің үштілді меңгеру дәрежесі сол адамның немесе бүтіндей халықтың өмір сүрген тілдік ортасы, әлеуметтік, экономикалық, мәдени өмірі, тұрмыс-тіршілігі секілді көптеген факторға байланысты.

Түйін сөздер. Елбасы, көптілділік, үш тілді білім беру, оқыту, инновация.

Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауында: «Білім беру реформасы табысының басты өлшемі – тиісті білім мен білік алған еліміздің кез келген азаматы әлемнің кез келген елінде қажетке жарайтын маман болатындай деңгейге көтерілу болып табылады. Жолдауда: «Біз бүкіл елімізде әлем-дік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметіне қол жеткізуге тиіспіз», – делінген. Бұл – жас ұрпақтың өзгеріп отыратын әлемде табысты білім алуға деген сұранысын қанағаттандыру, яғни бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеу мен оқыту – білім беру жүйесіндегі басты мақсат екенін көрсетеді. Сондай-ақ, Елбасы Қазақстан халқы Ассамблеясының 12 сессиясында: «Қазақстандықтардың жас ұрпағы кем дегенде үш тілді білулері тиіс: қазақ, орыс, ағылшын тілдерін еркін меңгерулері қажет», – деп, Еуропадағы мектеп түлектері мен студенттерінің өзара бірнеше тілде еркін сөйлесулері қалыпты жағдайға айналғандығын атап өтті.[1] Демек, кем дегенде үш тілді меңгеру – бәсекеге қабілетті болудың басты шарты деуге негіз бар. Олай болса, қазіргі білім беру жүйесінде болып жатқан ғылыми өзгерістердің заман талабынан пайда болған қажеттіліктер екені сөзсіз. Соның бірі – білім берудің

Көп тілді меңгерген адам әуелі өз тілінде ой қорытып, туған халқына өнеге болып, өзге жұртпен бәсекеде ырықты орынды иеленіп, сан мәдениетті санасына салып, сараптай алса, онда ол өз өмірін қалайда мағыналы өткізетін айтулы тұлға болып қалыптасуы анық. Көптілді білім – көп мәдениетті тұлғаны қалыптастырудың өзегі. Бүгінгі таңда көп тілді оқыту – жас ұрпақтың білім кеңістігінде еркін самғауына жол ашатын, әлемдік ғылым құпияларына үңіліп, өз қабілетін танытуына мүмкіндік беретін қажеттілік. Үш тілде оқыту – заман талабы десек, оның негізгі мақсаты: бірнеше тілді меңгерген, әлеуметтік және кәсіптік бағдарға қабілетті, мәдениетті тұлғаны дамыту және қалыптастыру. Қазақ тілі – мемлекеттік тіл, ал орыс тілі мен шетел тілдерінің бірін білу тұлғаның ой-өрісін кеңейтеді, оның «сегіз қырлы, бір сырлы» тұлға болып дамуына жол ашады, ұлтаралық қатынас мәдениетін, толеранттылығын және планетарлық ойлауының қалыптасуына мүмкіндік туғызады. Маманға шет тілін меңгеру кез келген шетелдік ортада өзін еркін ұстап, жаңа кәсіптік ақпараттар легіне немесе жалпы ақпараттық ғаламшарға бейімделу мүмкіндігіне ие болады. Әр адамның түрлі әлеуметтік қызметтерінде жеткен жетістіктерінің нәтижелері түрлі болма

Ресми деректерге сүйенсек, қазіргі Қазақстанның тілдік жағдаяттар мәселесі Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың 2009 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында көрініс табады, мұнда елдің және оның азаматтарының бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету мақсатында, үш тілді, яғни қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде, орыс тілін халықаралық қарым-қатынас тілі ретінде, ағылшын тілін ғаламдық экономикаға табысты кірігу тілі ретінде дамыту қажеттілігіне сәйкес «Тілдердің үштұғырлығы» мәдени жобасын кезең-кезеңмен жүзеге асыру ұсынылады. Осы орайда Президент Жарлығымен «Қазақстан Республикасында

Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» бекітілді. Бағдарламаны үш кезеңде жүзеге асырылу жоспарланған: 2011-2013 жылдарға белгіленген бірінші кезеңінде тілдерді қолдану мен одан әрі дамытудың нормативтік-құқықтық және әдіснамалық базасын жетілдіруге бағытталған іс-шаралар жиынтығын өткізу белгіленген; 2014-2016 жылдарға арналған екінші кезең аясында мемлекеттік тілді меңгеру мен қолдану саласында жаңа технологиялар мен әдістерді енгізу бойынша іс-шаралар кешенін жүзеге асыру, сондай-ақ тілдік көптүрлілікті сақтау жоспарланған; 2017-2020 жылдары, яғни үшінші кезеңінде қоғамдық өмірдің барлық саласында мемлекеттік тілдің қажеттілік деңгейі, оның тиісті қолданылу сапасы мен басқа тілдердің ұстанымын одан әрі сақтай отырып, оны меңгеру деңгейіне жүйелі мониторинг жүргізу арқылы нәтижені бекіту жүзеге асырылады.[2]

Бүгінде аталған бағдарламаның кезеңдеп жүзеге асырылып жатқанына, яғни алғашқы екі кезеңнің артта қалып, үшінші түпкі нәтижені көрсететін негізгі кезеңнің басталғанына өзіміз куә болып отырмыз. Бұл ретте білім беру жүйесіне алғаш рет 1985 жылы информатиканың пән ретінде еніп, бүгінде қандай дәрежеге көтерілгенін, компьютердің және де соның арқасында пайда болған ұялы телефонның бүгінде адамзаттың тұрмыс-тіршілігіне араласып, күнделікті қажетті қатынас құралына айналғанын атап өтпеуге болмайды. Әрине, қашанда алғашқы қадам жасаған кезде үлкен кемшіліктер де, қиындықтар да кездеседі. Дегенмен, түпкі мақсат қажеттіліктен туындаса және оған сеніммен қадам басса, мәреге жетудің анық екені белгілі. Сол себепті, көптілділіктің де тіршіліктің, дамудың қатынас құралы екенін біз сезінуіміз қажет. Сонымен, көптілділік тұлғаны халықаралық…