Латын әліпбиіне көшу тіл болашағының кепілі

Латын әліпбиіне көшу-тіліміздің жарқын болашағының кепілі

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы-қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауында: «Біз 2025 жылдан бастап әліпбиімізді латын қарпіне, әліпбиіне көшіруге кірісуіміз керек. Бұл-ұлт болып шешуге тиіс принципті мәселе. Бір кезде тарих бедерінде біз мұндай қадамды жасағанбыз. Балаларымыздың болашағы үшін осындай шешім қабылдауға тиіспіз және бұл әлеммен бірлесе түсуімізге, балаларымыздың ағылшын тілі мен интернет тілін жетік игеруіне, ең бастысы-қазақ тілін жаңғыртуға жағдай туғызады»,-деп атап көрсеткен болатын.

Тіліміз өз тарихында бірнеше кезеңдерді бастан кешірді. Атап өтер болсақ, 1929 жылға дейін араб әліпбиі қолданылса, 1929-1940 жылдар аралығында латын әліпбиі, 1940 жылдан бастап кирилицаға негізделген әліпбилерді қолдандық. Сөзіміздің дәлелі облыстық мұражайдан алынған мына төмендегі құжаттар бола алады.

Сонымен бірге, бұл тарихи құжаттар латын әліпбиінің бізге соншалықты жат дүние емес екендігін, керісінше тарихи құндылықтарымыз екендігін ашып көрстетеді. Оған дәлел мына басылым беттеріндегі мақалалар болып табылады.

Елбасымыздың «Әлеммен бірлесу» деген сөзіне назар аударатын болсақ, латын әліпбиін қазіргі таңда көптеген мемлекеттер қолдануда. Соның ішінде: Өзбекстан, Түркіменстан, Түркия және Әзірбайжан мемлекеттері қолдануда. Енді осы мемлекеттер қатарын Қазақстан да толықтырмақ.

Латын графикасына көшу ешқандай саясатқа негізделмеген. Ең басты қажеттілігін тілдің өзі талап етіп отыр. Тілдің ішкі-сыртқы жағдайы қазіргі жазудың (орфография) айтылымға (орфоэпияға) кері әсер етіп, өзге тілден кірген сөздердің салмағы арта түсіп, кірме дыбыстардың төл сөздеріміздің фонетика-грамматикалық талаптарын бұза бастауы секілді түрлі жағдайлар әліпби өзгерту мәселесін алға тартты. Демек, әліпби өзгерту тек кирилл әріптерін латынмен алмастыру ғана емес, жазу саласында да реформа (қайта қарау) жасау қажеттілігін талап етеді. Яғни, кирилл әріптерінде қалсақ, осы әліпбидің емле-ережелері де қапталдай жарыса кедергі келтіруін қоймайды. Себебі, біз, қазақтар, орыс тілін өз ана тіліміздей меңгерген, сөздерді араластырып айта беруге де үйренген, тіпті кейде қай тілде сөйлеп, қай тілде тыңдап отырғанымызды өзіміз де аңғармай қалатын дәржеге жеттік.

Бұрынғы жазбаларда: «Қазақтар сөйлегенде ән салып тұрғандай» деп тамсанған екен. Мұның себебі тілімізде сөздің қос дауыссыздан басталмауы, бір дауысты бір…