Математикадан жаңа әдіс тәсілдер, 2 сынып

Ə. Б. Ақпаева, Л. А. Лебедева, М.Ж. Мыңжасарова, Т.В.Лихобабенко

МАТЕМАТИКА

Əдістемелік нұсқау

Жалпы білім беретін мектептің

2-сынып мұғалімдеріне арналған əдістемелік нұсқау

Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі ұсынған

Алматыкітап баспасы

ƏОЖ 373 (072)

КБЖ 74.262.21

А 37

Ақпаева Ə. Б., т.б.

А 37Математика. Жалпы білім беретін мектептің 2-сынып мұғалімдеріне арналған əдіс- темелік нұсқау./Ақпаева Ə. Б., Лебедева Л. А., Мыңжасарова М.Ж., ЛихобабенкоТ.В.

– Алматы: Алматыкітап баспасы, 2017. – 306 бет.

ISBN 978-601-01-3104-0

ƏОЖ 373 (072)

КБЖ 74.262.21

ISBN 978-601-01-3104-0

© Ақпаева Ə. Б., Лебедева Л. А., Мыңжасарова М.Ж., ЛихобабенкоТ.В., 2017

Алғы сөз

Құрметті əріптестер!

Сіздер ҚР білімінің мазмұнын жаңарту шеңберінде оқулықтар мен бағдарламаларды сынау жөніндегі жұмысты(жаңартылған МЖБС жəне бастапқы оқыту бағдарламасы бойынша) жалғастырып жатырсыздар.

Жаңа білім беру стандарты мен бағдарлама математиканы қоршаған ортаны түсіну жəне зерттеу тəсілі ретінде қабылдауды дамытады. Осындай көзқарас математиканы үйрету емес, математика арқылы оқыту идеясын іске асырады, яғни оқушыға дүниені математикалық білім, біліктер жəне іс-қимыл тəсілдері арқылы тануға мүмкіндік береді.

Осындай көзқарас оқушының математикалық білім алуға,жаңа түпнұсқалық шешімдерді іздеуге қызығушылығын дамытады.

Бағдарлама когнитивтік дағдыларды (түсіну, түсіндіру, талдау, синтез, жіктеу, қолдану жəне көрсету); коммуникативтік жəне əлеуметтік дағдыларды; сондай-ақ өзін-өзі басқару жəне өзін-өзі реттеу дағдыларын дамытуды көздейді.

Сонымен қатар бағдарлама тұлғалық қасиеттерді (білімпаздық, мақсатқа ұмтылу, жауапкершілік жəне т.б.) дамытады.

Қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін үйрету арқылы, оның ішінде математиканы оқыту кезінде үштілділік саясатын іске асыру жаңа стандарттар мен бағдарламалардың ерекшелігі болып табылады.

2-сыныпқа арналған «Математика» ОƏК ерекшеліктеріне тоқталамыз. ОƏК-нің құрамы:

Оқулық (4 бөлім).

Жұмыс дəптері (4 бөлім).

Мұғалімге арналған əдістемелік нұсқау.

Құрамындажаттығу,жиналмалыполотно,сабақтарғаарналғантұсаукесер материалдары, ойын-тұсаукесерлер, үлестірмелі материалдары баркомпакт-диск.

Оқулық сабақтар бойынша құрылған. Оның пішіні мен безендірілуі оқушылардың жас ерекшеліктеріне сəйкес келеді.

Тақырыптардың əрқайсысын зерделеудің алдында мақсаттар картасы берілген. Ол мұғалімге, оқушыға жəне ата-анаға тақырыпты меңгерудің негізгі міндеттері мен нəтижесін түсінуге, формативтік бағалауды жүргізуге жəне жиынтық бағалауға дайындалуға мүмкіндік береді.

Жаңа бағдарламаларға сəйкес оқулықта математикалық тақырыптардың ғана емес, лексикалық тақырыптардың да (олардың барлығы 2-сыныпта барлық оқу пəндерін зерделеу кезінде толассыз болып табылады) бар екені анық көрінеді. Лексикалық бөлімдердің тақырыптары тиісті түстермен бөлектенген. Лексикалық тақырыптардың болуы мұғалімге сабақты бір тақырыппен біріктіруге мүмкіндік береді. Бұдан басқа лексикалық тақырып қоршаған орта заттары мен құбылыстарын математика арқылы зерттеуге ықпал етеді, бұл материал өмір мен пəнаралық байланысты іске асырады.

Оқулықтың əр сабағы бір айқармада орналасқан. Айқарманың бірінші бетіндегі тапсырма сабақтың лексикалық тақырыбын көрсетеді, оның иллюстрациясы бар. 1-тапсырма сабаққа уəждеме туғызуға, жаңа материалды өзектендіруге жəне ашуға бағытталған. 2-сыныпта біз оқулық кейіпкерлерін (ұл мен қыз. Оларға Əлия жəне Сырым деген шартты есімдер берілді) сақтап қалдық. Жас шамасы бойынша олар 2-сынып оқушыларының құрдастары. Олар көптеген тапсырмаларды сүйемелдейді, сабақта əртүрлі ойын жəне проблемалық жағдаяттарды туғызуға мүмкіндік береді. Оқулықтың қалған тапсырмалары əрекеттік əдіс технологиясын қолдап, жаңаны бекіту мен білім жүйесіне енгізуге байланысты.

Оқулықтың бағдарлану аппараты қолайлы жəне түсінікті. Талқылауға арналған тапсырмалар, дəптерде орындауға арналған тапсырмалар белгілермен белгіленген. Уақытқа орындауға арналған тапсырмалар, есептерді шығарудың əртүрлі тəсілдерін қолдануға арналған тапсырмалар бар. Сонымен қатар оқулыққа осы жаттығумен жұмысты ұйымдастырудың – жұптық немесе топтық нысанына арналған ұсыныс белгілері енгізілген. Тапсырмаларды орындау кезінде оқушылардың коммуникациясын ұйымдастыруға зор көңіл бөлінді.

Сонымен қатар практикалық жұмысты белгілеуге арналған жаңа шартты белгінің енгізілгенін атап өтпекпіз. Іс-қимыл алгоритмдерін орындаудың практикалық негіздерін

ұйымдастыру, сан үлгісін, арифметикалық амалдардың мəнісі мен олардың қасиеттерін «ашу» жəне басқа да бағдарламалық мəселелерді меңгеру үшін тапсырмаларды орындаған кезде қосалқы материалдарды, оқушылардың қозғалыс белсенділігін, сондай-ақ кабинетінде тиісті жабдығы барлары үшін жасалған жиналмалы полотно мен тренажерді пайдалануды ұсынамыз.

Əр сабақта оқушыларға арналған шағын зерттеулер бар, олардың ең көрнектілерін біз

«лупа» белгісімен белгіледік. Алдымен оқушылар проблемаға кезігеді, одан кейін жаңа білімді ашады.

Сонымен бірге біз мұғалімге оқушылардың іс-əрекетін сабақ картасының көмегімен ұйымдастыруды ұсынамыз.

Сабақ картасы–оқушының жаңа материалды меңгеру немесе оны бекіту жөніндегі əрекетін ұйымдастыру тұрғысынан тапсырмалардың мағынасын айқындауға көмектесетін белгілер. Бұл белгілер бұрын 2012–2015 жылдары шығарылған 11 жылдық мектепке арналған ОƏК-де сəтті қолданылған болатын.

Бұл белгілер ақпараттық артық жүктемеге жол бермеу үшін оқулыққа енгізілмеді. Бұдан басқа кезеңдердің бір бөлігі жұмыс дəптерінде орындалады.

Жұмыс дəптерлері (4 бөлім – оқу тоқсандарының əрқайсысына арналған) – оқушылардың əрқайсысына арналған жеке құрал. Дəптерлер сабақтар бойынша құрылған. Оларда тапсырманың оқулық бойынша орындалатынын немесе өзіндік жұмысқа арналғанын (сабақта өзіндік бақылауға жататын) көрсететін шартты белгі бар. Онымен бірге дəптерлерде оқушының жетістіктерін бағалау мен өзіндік бағалауға арналған белгілер жүйесі (жетістіктер немесе табыс баспалдағы) берілген. Алғаш рет дəптерде сабақ тапсырмаларының бірін сəтті орындау өлшемдері берілді. Əдетте бұл тапсырма сабақтың негізгі тақырыбын орындауға байланысты.

Дəптерлерде бақылау жұмыстары берілген жоқ. Мұғалім үшін үйреншікті бақылау жұмысын жүргізу жəне оны түзету схемасы енді өзгертілді. Тоқсан ішінде тапсырмаларды өлшемдік бағалау мұғалімге оқушыларға тақырыптық жəне тоқсандық жиынтық жұмыстарға дайындалуға мақсат қоюға үйретуге мүмкіндік береді.Егер бұрын бақылау жұмыстарынан кейін қателермен жұмыс істеуге зор көңіл бөлінген болса, жаңартылған бағдарламалардың тұжырымдамасына сəйкес қателердің алдын алу жұмысына басымдық беріледі. Бақылау сабақтарының алдындағы сабақтарда мұғалім бұрынғысынша тексеру нəтижелеріне талдау жүргізеді. Алайда сабақтағы күн сайынғы тапсырмалар жүйесінде жиынтық жұмысқа дайындалуға арнайы орын бөлінеді. Күн сайын дəптердегі тапсырмаларды жетістік өлшемдері бойынша тексере отырып, қателік жіберген оқушылар өз білімін түзетуге мүмкіндік алады (оқулықтағы, дəптердегі немесе мұғалім таңдаған ұқсас тапсырманы орындайды). Дəптерлерде оқушылардың жеке жоспар бойынша жұмыс істеуіне арналған артық тапсырмалардың болуы жіктеу мəселесін шешуге ықпал етеді.

Оқулыққа берілген əдістемелік нұсқауда күнтізбелік-тақырыптық (ұзақ мерзімді) жоспарлама жəне сабақ жоспарларына арналған дайындамалар бар.Əдістемелік нұсқау мұғалімге бірінші кезекте сабақтың мақсаттарын айқындауға көмектеседі. Біз берген конспектілерде мақсаттар бағдарламаға сəйкес жəне жіктеуді (барлығына, кейбіреулерге жəне көпшілікке арналған) сақтай отырып қойылған. Тоқсандар бойынша зерделеу кезектілігі бойынша лексикалық тақырыптардың ішінде ұсыныстар да сақталды. Лексикалық тақырыптар шеңберіндегі сабақтардың тақырыптары екінші сынып оқушысы жасының ерекшеліктеріне сəйкес іріктелді. Олар сөздік қорды байытуға, сөйлеу дағдыларын дамытуға, математикалық материалды оқушылардың өмірімен байланыстыруға, алынған білімді өмірде қолдану мүмкіндігін көрсетуге көмектеседі.

Əр сабақта оқушы топтарының əрқайсысына (барлығы, көпшілік, кейбірі) арналған жіктелген мақсаттарды айқындай отырып, біз іс-əрекет мақсаттарының таксономиясын пайдаландық. Нақты сабақтардың əрқайсысы үшін əртүрлі тізбектер болуы мүмкін: білу–түсіну– қолдану, түсіну–қолдану–талдау, қолдану–талдау–бағалау, қолдану–талдау–материалды шығармашылықпен өңдеу (басқа өнімді іс-əрекетті құру, орындау), қолдану–талдау–түсіндіру.

Сабақтардың əрқайсысында проблемаға кезігу, одан кейін ол арқылы жаңа білімді ашу қамтылған. Сондықтан сабақтар іс-əрекеттік технологияда құрылды деп айтуға болады. Оқушыларды математика сабағында білім алу білігіне үйрету мұғалімнің маңызды міндеті болып табылады. Сондықтан сабақ картасы (атап айтқанда іс-əрекет кезеңдерін сақтау), əр сабақтағы өзіндік жұмыс жəне бақылау сабақтары (өзін-өзі бағалауға, өз қателіктерін түзетуге үйрету) жəне басқа да маңызды іс-əрекеттік біліктер мұғалімнің назарынан тыс қалмауы тиіс.

Сабақ конспектісі 45 минуттық сабақ шеңберінде уақыт аралықтарына бөлінген. Уақыт аралықтары нақты сыныптың ерекшеліктеріне қарай өзгеруі мүмкін. Біз ұсынып отырған сабақ кезеңдері ұсыныс сипатына ие.

Сабақ конспектілеріне біз мынадай қосымша ақпарат енгіздік: Жіктеу. Өйткені оны нақты сыныптың мұғалімі айқындайды;

Бағалауды қадағалау рəсімі (мұғалім күн сайын формативтік бағалауды жəне тақырыптар мен тоқсандардың, жартыжылдық пен жылдың қорытындысы бойынша жиынтық бағалауды жүргізеді);

Пəнаралық байланыстар (сабақтың лексикалық тақырыптары арқылы пəнаралық байланыстарды оңай қадағалауға болатынын атап өтпекпіз).

Жіктеу – оқушыларға қалай көмектесуді жоспарладыңыз? Қабілеті жоғарырақ оқушыларға қандай тапсырма беруді жоспарладыңыз?

Бағалау – оқушылардың ілгерілеуін/білімін бағалауды қалай жоспарладыңыз?

Пəнаралық байланыс Өзін-өзі тану

АКТ

Құндылықтар

Денсаулық жəне қауіпсіздік Ғылымға кіріспе

Сенімі азырақ оқушыларға

Рəсімді түсінуді, əсіресе

Білім беру бағдарламасының

таңдау жасаған жəне

барлық оқушылардың таңдауы

барлық пəндерінде деректер

картиналарын пиктограммада

қашан жазылғанын талдаған

жинау жəне көрсету

орналастырған кезде қолдау

кезде жалғастыру.

жүргізіледі.

қажет болады.

Сабақтың соңғы бөлігінде

«Тағамдар мен сусындар»

Қабілеті жоғарырақ

оқушылардың

тақырыбымен тікелей

оқушыларға пиктограмманы

пиктограммаларды түсіндіруі

байланыс.

талқылау барысында

кез келген қате ұғымдарды

ИTП –интерактивті тақтаны

ынталандырушы сұрақтар

көрсетеді.

пайдалану.

қойыңыз.

Бірлескен зерттеу білім беру

құндылықтарын қолдайды.

Бағдарлама талаптарына сəйкес сабақтың соңында мұғалім оқу жоспарында ұсынылған сабақты талдау парағын толтырады.

Рефлексия.

Бақылау

Оқыту/сабақ мақсаттары қолжетімді болды ма?

Бүгін оқушылар не үйренді? Оқыту ахуалы қандай болды? Оқушыларды жіктеу іс-əрекеті сəтті болды ма?

Мен уақыт кестесін ұстандым ба?

Мен жоспардан қандай ауытқуларға жəне неліктен жол бердім?

Осы орынды сабақ бойынша бақылағаныңызды жазу үшін пайдаланыңыз. Сол жақтағы бағанда жазылған сабақ туралы сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағалау

Ең сəтті екі сəтті атаңыз (оқыту мен білім беруде)? 1:

Сабақты жақсартуға ықпал ететін екі сəтті атаңыз (оқыту мен білім беруде)? 1:

Сынып пен оның жекелеген оқушылары туралы жаңа не білдім жəне ол менің келесі сабағымды өткізуге қалай əсер етеді?

Оқулық пен əдістемелік нұсқауға диск-тренажер қоса берілді. Ол 2-сынып бағдарламасының негізгі тақырыптары бойынша электрондық тренажер болып табылады.1- сыныпқа арналған жиналмалы электрондық полотно сияқты құрал мультимедия проекторды, интерактивті тақтаны, жеке компьютерлерді немесе жеке планшеттерді қолдана отырып, сыныпта оқушылардың ұжымдық жəне өзіндік жұмысын жүргізуге арналған. Сонымен қатар ол оқушылардың үй жағдайындағы өзіндік жұмысы үшін де қолданылуы мүмкін.

Орындалған жұмыс нəтижесі кейбір жағдайларда автоматтандырылған бақылау немесе өзіндік бақылау арқылы тексерілсе, басқа жағдайларда оларды мұғалім тексереді.

Санау материалын мұғалімнің таңдауына болады. Ол үшін санауға арналған таяқшаларды, моншақтарды, шоттарды, екі түсті үрмебұршақты немесе басқа да қосалқы материалдарды пайдалануға болады. Мұғалімнің осындай заттарды пайдалануының маңыздылығын атап өтпекпіз, өйткені, заттармен іс-əрекет жасау кезеңінөткізіп алса,онда оқушылардың толыққанды білімін, білігін жəне дағдыларын қалыптастыру мүмкін емес болады.

Құралдың соңында қосымша материалдық қамтамасыз ету мен мұғалімнің АКТ біліктерін талап ететін болғандықтан, барлық мұғалімдер үшін сабақтарға енгізілмеген қосымша ресурстардың тізбесі берілді.

Көптілділік туралы.

Осындай тəжірибе алғаш рет енгізіліп отырғандықтан, мұғалімге сабақта жəне сыныптан тыс жұмыстаоқушылардың білімін пайдалануды ұсынамыз. Мысалы, оқушылар 0-10, 11-20 сан есімдерін, толық ондықтарды, толық жүздіктерді, екі таңбалы сандарды білдіретін сөздерді қолдана алады. Сонымен қатар оқушылар көптеген сөздерді – уақыт ұғымдарын, басқа шамалар мен олардың қатынастарының атауларын қолдана алады. Негізгі сөздер үш тілде берілген кесте əдістемелік нұсқауда жəне оқулықтың айқармаларында беріледі.

Біз, «Математика» ОƏК авторлары,біздің құралдар бойынша жұмыс істеу қолайлы жəне қызықты болады деп үміттенеміз. Біз диалог үшін ашықпыз жəне сіздердің пікірлеріңіз бен сындарлы ұсыныстарыңызды күтеміз.