Мектепке дейінгі балалардың қарым-қатынас ерекшелігі

Мектеп жасына дейінгі балаларды мектепке даярлаудағы

қарым-қатынас ерекшелігі

Тойчубек Л.Т – Алматы облысы, Іле ауданы

№14 орта мектептің «Мектепалды даярлық» тобының тәрбиешісі

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстанның бәсекеге қабілеті шығармашыл жеке тұлғаны қалыптастыру арқылы, дамыған 50 елдердің қатарына қосылуға дайындық барысында білім беру саласында да көп реформалар жасалу қажеттігін атап көрсетті. Еліміздің білім беру жүйесіндегі реформа жас ұрпақтың әрқайсысында маңызды мәселелерді шешудің түрлі жолдарын қарастыруды көздейді. Бұл бетбұрыс әлемдік жаһандану заманына алғашқы қадам болып табылады. Әр жас өркеннің азамат болып қалыптасуын қамтамассыз ететін қоғамдағы негізгі де жауапты сала, ол – білім беру жүйсесі [1].

Елдің елдігін сақтап, көркейтетін, басқа елмен терезесін тең етіп өркендететін, сондай-ақ болашағын айқындата беретін осы білім беру ісі. Жас ұрпаққа білім беру мәселесі отбасынан бастап, еліміздің қоғамдық жүйесін толық қамтиды, сондай- ақ оның әрбір мүшесін бей-жай қалдырмайды. Мұнда мектепке дейінгі тәрбиенің рөлі ерекше орын алады.

Қазіргі таңда ұрпақтың білімі мен тәрбиесіне ерекше көңіл аудара отырып, саналы білім беру талаптары қойылып отыр. Балалардың өмірі мен денсаулығын қорғау, оларды тәуелсіз мемлекетіміздің білімді, білікті, мәдениетті азаматы етіп тәрбиелеу барысында жасалып жатқан жұмыстар, өмірімізге келіп жатқан жаңалықтар осыны дәлелдейді.

Мектепалды даярлықтың негізгі мақсаты 5-6 жасар баланың дене дамуы мен психологиялық саулығын қорғау және нығайту, ақыл-ойын жетілдіру, олардың бойындағы қарапайым білім негіздерін, іскерлік пен дағдылардың алғы шарттарын пайымдай отырып, бастауыш мектепте білім алуға қажетті бастапқы мүмкіндіктермен қамтамассыз ету.

Егеменді еліміздің болашақ азаматтарын тәрбиелеуге елеулі үлес қосып, тәлім-тәрбие бере отырып мектепке дайындау ісі отбасылар мен балабақшаларда берілетін білім мазмұнын жаңарту, оның біртұтас жүйелігінің сақталуын қамтамассыз етуді мақсат етеді. Сондықтан да 5-6 жасар балаларды мектепке даярлау мәселелері ата-аналар мен ұстаздар қауымын ерекше толғанырады.

Мектеп жасына дейінгі баланы мектепке даярлау мәселесі елімізде біршама зерттелгені белгілі. Бұл туралы Қ.Қойбағаров («Балаларды мектепке әзірлеу» 1965), Б.Баймұратова («Баланы мектепке даярлау жөнінде») және Қ.Сейсенбаев «Отбасы тәрбиесіндегі балаларда мектепке даярлауда қазақ халық педагогикасының прогресшіл идеялары мен тәжірибесін пайдалану» және Н. Айғабылов, Б. Дабылова еңбектерін атауға болады.

Белгілі орыс ғалымдары Е.Е. Кравцова мектептегі оқуға психологиялық даярлығы бұл баланың дамуында «қарым-қатынас» негізгі ролді атқарады деген тұжырымға келді. Ал Л.И. Божович мектепке келетін баланың таным қызығушылықтары дамыған, әлеуметтік ортаға ене алу біліктілігі және оқуға деген ынтасы болу қажет деген пікірге келді. Л.А. Венгер, В.В. Холмовская зерттеулері мектепке дейінгі балалардың мектепке даярлығын, балабақшадағы оқыту деңгейін анықтады. Психолог Г.М.Чуткинаның зерттеуі бойынша, ол баланың мектепке бейімделуін, баланы мектепке бейімдеуде әсер ететін жағымсыз факторлар отбасы және үлкендермен қарым-қатынасы қанағаттанарлықсыз, құрбы-құрдастарының арасында өзін теңдей сезінбеуін атап көрсетті[3].

Мектепке бару баланың өміріндегі ең маңызды кезең. Мектеп табалдырығын таттаған сәттен бастап, баланың алдына оқу іс- әрекетінің шарттарын қойса, бұл баланың шын мәніндегі оқу іс- әрекетіне тез араласып ктуіне себеп болады немесе өзінің шамасы келмейтін оқу тапсырмаларының алдында сасқалақтап, бірте- бірте өзіне деген сенімін жоғалтады, мектепті және оқуды ұнатпайтын блоады. Ал осы айтылғанның біріншісінің орындалып, екіншісінің орындалмауына әсер етуші факторлардың бірі – баланың мектептегі оқуға психологиялық даярлығы.

Баланы мектепке дейін оқытудың негізгі бөлімдері: балалардың дене бітімі және психологиялық дамуының деңгейі және құрдастарымен, қоршаған ортамен қарым – қатынасы жатады.

Мектепке психологиялық даярлық ретінде бала өміріндегі негізгі мына бөлікті ерекше атап көрсетуге болады.

1. Үлкендермен қарым – қатынас.

2. Құрдастарымен қарым – қатынас.

3. Өзіне деген қарым – қатынас.

Бала мектепке баруға дайын болу үшін әлеуметтік-психологиялық дайындығы, яғни балалардың басқалармен, тәрбиеші немесе мұғаліммен қарым – қатынас жасау қасиеттері дамыған болуы керек. Өйткені мектепке келгенде жалпыға ортақ іспен айналысады,…