Мектепке дейінгі мекемедегі ұлттық тәрбие мәселелері

№56 орта мектеп коммуналдық мемлекеттік мекемесінің жанынан ашылған шағын орталық

«МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ МЕКЕМЕДЕ ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ӨЗЕКТІЛІГІ»

Баяндама

Тәрбиеші:Тәжібай Б.

2019ж

«МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ МЕКЕМЕДЕ ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ӨЗЕКТІЛІГІ»

Балалық шақ – бұл балалардың қоршаған ортаны тани бастайтын, өзінің жеке-дара қасиеттерін байқатып, тұлға ретінде қалыптасуына жол ашатын мезгіл. Біздің мемлекетіміз баланың өмір сүруге, денін сауықтыруға, ойнауға, білім алуға деген құқығын, оның ар-намысы мен бостандығын аса жоғары бағалайды. Қазіргі таңда халықтық педагогикаға сәйкес қарапайым еңбек дағдыларын бала санасына жастайынан орнықтыратын алғашқы тәлім-тәрбие баспалдағы-балабақша. Бес жылғы еңбегімізді жинақтап, балабақшаның тәрбиелеу-оқыту үрдісіне ұлттық дәстүрлі еңбектің үлгілерін, ата-баба тәжірибесін, ата кәсібінің ерекшеліктерін, дәстүрлерін енгізу арқылы отбасы, балабақша және құрбы-құрдастары арасындағы қарым-қатынасты зерттеп, тәрбиені ұлттық психологиямен халықтық педагогикаға негіздеу жолдарын ұсынуға тырыстық. Осындай әдістемені қолдану тәжірибелік тұрғыдан алғанда баланың бойында атадан балаға жалғасып келе жатқан байсалды мінез, сезімталдық, талғампаздық қабілеттерінің негізін қалау қаншалықты сәтті өткенін байқауға мүмкіндік береді. Сондағы мақсатымыз қазақ халқының дені сау, ақылды, ұлтжанды азаматын тәрбиелеу. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының білім салалаларының міндеттерін ашуда бала

Балабақшаның педагогикалық ұжымы алғашқы күнінен бастап, өз жұмысын балалардың дене, ақыл-ой, адамгершілік, еңбек, экологиялық тәрбие бағыттарын сұлулық, сымбат тәрбиесіне негіздей отырып білім беру кеңістігін инновациялық көзқараспен ұйымдастырды. «Ізгі сөздер патшалығында» ізет білдіру нормаларын үйреніп, әңгімелесе білу, сөз шеберлігіне үйренеді. Балалар маңайындағы ересек адамдарға деген құрметін, құрбы-құрдасына деген достық ниетін әдепті, әдемі сөз арқылы білдіре алуға үйренеді. Адамгершілік әліппесінің алғашқы әліпбиін балабақшасынан бастап танып-білген бүлдіршін ізгі сөздермен бірге сынды сыпайыгершілік сөздермен өзінің риясыз сезімін жеткізуді де үйренеді. «Кішкентай ханшайым» салонында шаш өру, қонақ күту, әдемі жүріс-тұрыс, қыз бала әдебі талғампаздық, инабат тағы басқа қылықтарға үйренеді. Әр уақытта нағыз ханшайым ретінде сөйлеуге, өзін инабатты түрде ұстай білуге, қонақ күтіп анасына жақсы көмекші болуды үйренеді. Сонымен қатар қазақ халқының ғасырдан-ғасырға мирас болып келе жатқан мәдени-әлеуметтік отбасы тәрбиесіндегі мәдени құндылықтарының мөлдір бастауын ұл бала бойына сіңіруде бірден-бір білім өзегі-аталар мектебі. «Сегіз қырлы, бір сырлы» яғни, отанды, халқын,

Бүлдіршіндердің әлеуметтік ортасы: отбасы, балабақша және құрбы-құрдастары арасындағы қарым-қатынасын зерттеу, тәрбиені ұлттық психология мен халықтық педагогикаға негіздеу жолдарын «Таным» психолог қызметі ұсынады. Психолог қызметі үш бағытта жүреді; ата-ана, бала, педагог. Ата-аналармен ұл және қыз баланың жеке ерекшеліктері туралы әңгімелер, сауалнамалар жүргізіледі. Балалармен түрлі психикалық деңгейін дамытуға бағытталған ойын-жаттығулары жүргізіледі. Қыз баланы тәрбиелеуде ескерілуге тиіс ерекшеліктері туралы кеңестер беріледі. Педагогтармен әртүрлі тренингтер, сауалнамалар өткізіледі.

Оқу-тәрбие мекемелерінде, заманауи талаптарға сай, жаңа технологияларды қолдана отырып ұлттық тәрбиені енгізудің тиімді әдістерін қолдану бала тәрбиесінде нәтижелі жемісін беретіндігіне сенеміз.

Ұлттық тәрбиенің барлық бағыттары тәрбиелеу мен оқыту үрдісінде жан-жақты қамтылуы тиіс, дегенмен, тәрбие үрдісінің мазмұнды және бөбек санасына, жас және жеке ерекшелігіне, бейімділігі мен қызығушылығына сай болуы абзал.

Бейімбет Майлин - аса көрнекті суреткер жазушы, ақын, драматург. Бейімбет Майлин 1894 жылы қазіргі Қостанай облысы, Тараз ауданы, казіргі Майлин атындағы кеңшарда туды. Әкеден ерте жетім қалған бала жалшылықта жүріп, ауыл молдасынан сауат ашып, хат таниды, кейін көрші ауылдағы медреседе екі жыл оқиды. 1913-1914 жылдары Троицкідегі "Уазифа" мектебінде, оны бітіргеннен кейін Уфа қаласындағы "Ғалия" медресесінде оқиды. Медресе қабырғасында талапты жастармен бірге "Садақ" қолжазба журналын шығарысады. Алғашқы тырнақалды туындысы "Шұғаның белгісі" әңгімесі осы журналда жарияланады. Медреседе белгілі татар жазушылары Мұхит Ғафури, Ғалымжан Ибрагимовтен сабақ алады, башқұрт ақыны Сайфи Құдашпен бірге оқиды. Денсаулығына байланысты оқуын аяқтай алмай, Бейімбет ауылға оралып, 1916-1919 жылдары ұстаздық етеді. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі кезінде Бейімбет халық жағында болып, өлеңдер жазады. Жаңа үкімет тұсында 1919-1921 жылдары ауылдағы кеңес жұмысына қатысады. 1925-1934 жылға дейін баспасөзде және баспа орындарында әр түрлі қызметтер атқарады. 1934-1937 жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінің редакторы болып істейді. 1938 жылы Бейімбет Майлин өмірі биік белесіне енді шыға бергенде әділетсі

Начало формы

XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің аса көрнекті өкілдерінің бірегейі — Бейімбет Майлин. Ол поэзия, проза, драматургия жанрларында өнімді еңбек етіп, өз дәуірінің шындығын, қазақ елінің, әсіресе ауыл адамының санасындағы өзгерулер мен жаңаруларды, халықтың бастан кешірген күрделі оқиғаларын, әлеуметтік өмірдің шытырман қайшылықтарын көрсетті. Кеңестік заманның алғашқы жиырма жыл ішіндегі қоғамдық құбылыстардың еңбекші адамға тигізген әсерін, қазақ халқының ғасырлар бойында қалыптасқан тұрмыстық, салттық болмысының, шаруашылық, кәсіптік негізінің жойылып, оның орнына жаңа қүрылымдардың табиғи орын теуіп болмаған кезеңінің сыры мен мұңын шебер суреттеді.

Өмірі мен шығармашылығы. Бейімбет (Бимағамбет) Жармағанбетұлы Майлин бұрынғы Торғай облысының Қостанай уезіне қарасты Дамбар болысының 8 аулында (қазіргі Қостанай облысының Тобыл ауданы) туған. Бейімбеттің атасы Майлы, әкесі Жармағамбет кедей адамдар болған. Әкеден жастай жетім қалған Бейімбет шешесі Гүлғизар мен әжесі Бойдастың қолында өседі. Әжесі Бойдас есті, сөзге жүйрік, өлең шығаратындай дарынды болғанын Бейімбет кейініректегі бір естелігінде: «Үлкен шешем де өлеңге өте әуес адам еді, ескі қиссаларды тыңдап болып, бірер күрсініп алып өзі өлең айтатын еді, кейде маған қарап күлімсіреп: «Қарағым-ау, сен жоқта мен өлең шығарып қойдым», — дейтін еді деп жазған.

Алғашқыда ауыл молдасынан оқыған Бейімбет 1910 жылы Арғынбаев Әбдірахман деген кісінің медресесінен дәріс алады. 1913-1914 жылдары Троицкідегі «Уазифа» мектебінде сабақ алып, одан кейін Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесіне оқуға түседі. Өз заманындағы озық оқу орындарының бірі саналған бұл медреседе татар халқының Ғалымжан Ибрагимов, Мәжит Ғафури секілді белгілі жазушыларымен танысады, солардан тагылым алады; медреседе шығатын «Садақ» деген қолжазба журналда жазушының алгашқы көлемді туындысы — «Щұғаның белгісі» деген әңгімесі жарияланады. Бейімбеттің орыс әдебиетімен танысуы осы кезде басталған.

Бейімбет 1916-1921 жылдарда ауылда мұғалімдік қызмет атқарады. Бұл кезеңде 1916 жылғы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы тақырыбына «Қанды тұман», төңкеріс түсындағы ауыл өмірінің ақиқатын айтатын «Съезд», «Әкесінен хат», «Садақбайға» деген өлеңдер жазады. 1922 жылы С.Сейфуллин Бейімбетті «Еңбекші қазақ» газетінің редакциясына қызметке шақырады. Мұнда ол 1923 жылдың жазына дейін болады. Жазушының дүниетанымы қалыптасып, саяси білімінің артуына С.Сейфуллиннің қарамағында қызметтес болған жылдар күшті әсер етеді. Бейімбеттің осы түстағы шығармашылық бағыты «Кедейге», «Құтты болсын мейрамың» тәрізді өлеңдерден байқалады. 1923-1925 жылдарда Б.Майлин Қостанай қаласындағы губерниялық «Ауыл» газетінде редактордың орынбасары әрі хатшысы болып істейді. Бұл газетте жазушының «Айранбай» деген әңгімесі, «Раушан -коммунист» повесі жарық көреді. Газет-журнал редакцияларында жүрген жылдар Бейімбеттің шығармашылық өмірінің жемісті кезеңі. Ол 1925-1927 жылдарда «Еңбекші қазақ» газетінің жауапты хатшысы, 1927-1929 жылдар арасында «Ауыл тілі» газеті редакторының орынбасары, «Жыл құсы» альманағы мен «Жаңа әдебиет» (1927, 1928) журналының қызметкері, 1934 жылдан 1937 жылға дейін «Қазақ әдебиеті» газе

Бейімбет Майлин — аса өнімді еңбек еткен қаламгер. Ол 1923-1937 жылдарда елуге жуық кітап, жинақ жариялаған. Олардың қатарында: «Бейімбеттің өлеңдері» (1923), «Шұғаның белгісі» (1926), «Раушан — коммунист» (1929), «Он жылда» (1927), «Колхоз», «Асулардан асқанда» (1930-1931), «Сойқанды содырлар» (1928), «Кесінділер» (1929), «Майдан» (1933), «Алыптарды аралағанда» (1934), «Мырқымбай», «Азамат Азаматыч» (1935), төрт томдық шығармалар жинағы (1933-1936) т.б. кітаптар бар. Бұларда көптеген өлең, поэмалар, әңгімелер мен очерктер, повестер мен романдар, пьесалар орын алған.

Бейімбет Майлин шығармашылық дарын, қуаты кемеліне келе бастаған шақта — 1937 жылы сталиндік репрессияға ұшырап, нақақ мерт болады. Бейімбеттің аңындық шығармашылығы 1912 жылдан басталады. Онда қазақ халқының өміріндегі маңызды оқиғалар, қоғамның алдындағы зәру мәселелер көтеріледі. «Мұқтаждық», «Мал», «Байлыққа», «Қарынға» деген өлеңдерде кедейлер мұңтажын білдіру, әділетсіздіктерді сынау сарыны сезіледі. 1916 жылғы үлт-азаттық көтерілісі кезіндегі аласапыран ауыр халдер «Қанды тұман» атты өлеңде көрініс береді. Кейбір шығармалары («Кедей», «Жауыз кім?», «Қысқы түнде», «Қараша үй», «Қойшы» т.б.) ауылдағы таптық теңсіздіктер зардабын көрсетуге арналса, енді бір топ өлеңінде («Мырңымбай») кеңестік кезеңде бүрынғы кедейдің санасында туған өзгерістерді суреттейді. Бірқатар туындыларында («Қыздың сәлемі», «Қашқан келіншек», «Ақсуаттың жанында», «Аужар») әйел теңсіздігін сөз етсе, «Шал мен қыз», «Азат әйел», «Ғазиза», «Ажар» секілді өлеңдерде еркіндікке қолы жеткен жастардың жай-күйін жырлайды. Малға сатып алман болған шалға қыздың:

Қайтып ал малыңды, тимеймін,Әркім бар, өзімді билеймін.Кемпір боп, аузымнан тіс түспей,Мың жылда мен шалды сүймеймін, —

деген жауабындағы өктем екпін бірсыпыра өлеңдердің ортақ сарынын таныстыра алады. Ақын кейбір өлеңдерінде («Құбақан», «Көзілдірік») адамдар бойындағы жағымсыз қылықтарды сықақ етеді. Бейімбет Майлин поэмаларында («Рәзия қыз», «Маржан») әйел тағдырын кеңінен суреттейді.

Жазушы шығармашылығының ең тартымды да тағылымды тобы проза жанрында жасалған. Б.Майлин прозасында қазақ халқының төңкерістен бұрынғы және Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңіндегі алуан түрлі өмір шындығы қамтылады. Оларды, тұтастай алғанда, қазақ халқы өмірінің сол кезеңдегі көркем шежіресі…