Мектептерде жарыс ұйымдастыру мен өткізу ерекшеліктері

МЕКТЕПТЕРДЕ ЖАРЫС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ӨТКІЗУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Жүктеменің әсер етуінен, машықтану эффектісі пайда болады. Олар «жедел» - организмнін бір машықтану тапсырмасына беретін реакциясы, «калып-қою» - спортшының толық машықтану сабақтарынан кейінгі күйінің өзгеруі, «кумулятивтік» - спортшының бүкіл машықтану сабақтар жүйесінен кейінгі күйінің өзгеруі. Жекеленген машықтану сабағында жүктеме, өтіп-кеткен және одан кейінгі сабақтардың машықтану эффектілерімен логикалык байланысуы тиіс. Жүктемені қолдану амалдарының (құралдарының) спортшы организміне әсер етуін ескере отырып, машықтану жуктемелерінің келесі мінездемелерін бөліп карастырамыз:

1. Жуктеменің спецификалығы. Жарыстық әрекеттердің қимылдық құрамына, моторлық аппараттың жұмыс режиміне және энергоқамтамасыз ету механизміне жүктеменің сәйкестік деңгейін көрсетеді. Осы мінездемелері бойынша жүктемелер спецификалық және спецификалық емес, ал жаттығулар - жарыстық және қосымша болып бөлінеді.

2. Жүктеменің бағыттылыгы. Жеке дене икемділігінің, технико-тактикалық шеберліктің, психикалық дайындығының т.б. жетілуіне көмектесетін жүктемелерді осы белгілері бойынша бөлеміз. Жүктемелердін әсер етуі таңдаулы немесе кешенді болуы мүмкін.

3. Жүктеменін ұзақтылығы. Бірнеше секундтан ондаған минутка, кей кездерде сағаттарға (марафон), сөзылатын жаттығулардың ұзақтығын анықтайды. Жаттығудың ұзактығы мен жылдамдығының ауысуы, әртүрлі энергоқамтамассыз ету механиздерін жетілдіреді: жаттығуларды қысқа мерзімде, бірак үлкен жылдамдықта орындау - анаэробты өндірісті, ал жылдамдығы төмен, ұзақ жұмыс - аэробты өндірісті көтереді.

4. Жүктеменің интенсивтігі. Бұл жерде жүктеменін әсер ету күші анықталады, себебі ол уақыт бірлігінде орындалған жұмыс санынымен мінезделінеді (қимыл жиілігі, жылдамдық және т.б.).

5. Тынығу. Тиімді ұйымдастырылған тынығу шаралары, жүктемеден кейінгі жұмыс керлікті қалпына келтіруді қамтамассыз етеді. Қайталаулардың арасындағы тынығудың әр түрлі узақтығы мен турлі мінездемелері (белсенді, сылбыр), бірдей жүктемелер беруде, теңдей емес нәтижелер береді.

Машықтану жүктемелері мен жарыстық жүктемелер тығыз байланысты. Жарыстық жүктемелерге жарыстар мен старттар саны кіреді, олардың әр кайсысында төрт жыл, төрт жылдық цикл және т.б. бар. Жоғарғы жетістіктер спортында жарыстық жуктемелердің пайыздық қатынасының ұлғайуы байқалады. Жүгіргіштер бір жылдың көлемінде 60 ретке дейін жарыстарға шығады, жүзушілер - 140, велосипедшілер - 180, спорттық ойындарда - 80 - 90 ойын. Спорттық резервтарды даярлауда, жарыстық жүктемелердің көлемі осы көрсеткіштерге шамаластырылған. Буқаралық және балалар-жасөспірімдер спортында жыл бойғы жарыстардың саны мен оларды бөлу, спортшының спорттық дайындығының міндеттерімен және оқу режимімен анықталады

Спорттық жарыстар оқыту-тәрбиелеу процесінің бір бөлімі болып табылады. Олар мектеп ішіндегі, аудандык, қалалык және республикалык болып бөлінеді.

Жарыстын жалпы міндеті - балалардың спорттық жаттығулармен айналысуға белсенді қызығушылығын тәрбиелеу болып табылады.

Жарыс күнтізбесі мектептін дене тәрбиесі бағдарламасымен келісіліп және оларға дайындық мерзімін ескере отырып, сайыстар бүкіл оқу жылына теңдей белініп өткізілуді есепке ала отырып құрылады. Әдетте жарыстар күзгі айларда женіл атлетикадан, саяхаттан, бағдарлаудан, кросстардан, спорттық ойындардан өткізіледі; қысқы айларда -гимнастикадан, акробатикадан, мылтық атудан, шаңғы жарыстарынан және конькимен жүгіруден; көктемде - жүзуден, жеңіл атлетикадан, саяхаттан, кросстан және спорттык ойындардан.

Мектеп ішіндегі күнтізбе бойынша сынып ішіндегі, параллельді сыныптар командалары арасында, мектеп біріншілігіне арналып жоспар құрылады. Сынып ішіндегі жарыс мектеп бағдарламасындағы спорт турлерінің жаттығуларынан және «Президенттік тесттер» кешенінің нормативтерінен, сыныптағы мықты спортшыларды анықтау мақсатында өткізіледі. Мектеп біріншілігіне өткізілетін жарыстың негізгі міндеті -мектептің құрама командасың жасақтау мақсатында мықты спорттық сыныптарды және мектептің жақсы спортшыларын анықтау. Мектеп біріншілігіне өткізілетің жарыстар сынып топтары бойынша өткізіледі, мысалы І-ші және ІІ-ші, ІІІ-ші және ІV-ші сыныптар арасында және т.б. Кіші және ортаңғы мектеп оқу шыларымен болатын сайыстар, жарыс шартында көрсетіліп, карапайым ереже бойынша өткізіледі, ал жоғарғы сынып оқушылары арасындағы жарыстарда - спорт түрлерінің ережелері толық сақталады. Жарыстарға сыныптағы дәрігердің рұқсаты бар оқу шылардың барлығы қатысады. Қорытынды көрсеткіш бағдарламаның барлық түрлеріндегі 20-25 жоғарғы нәтиже бойынша есептеледі. Қалалық және аудандық жарыстар екі категорияға белінеді. Бірінші категорияга мектептердің құрама командаларының арасындағы жарыстар жатады. II - IV сынып оқу шыла

Екінші категорияға ең мықты сыныптар толык құрамымен (дәрігерлік босатылғандарынан басқалары) қатысатын жарыстар жатады: қимыл-көзғалыс ойындарынан «Жарыстарға дайынбыз» атты ұранмен - III - IV сынып командалары қатысады; қимыл-көзғалыс ойындарынан «Болашақка сеніммен старты» - VI -VII…