Мемлекеттік тіл менің тілім сыныптан тыс жұмыс 10-сыныпқа

Сыныптан тыс сабақ

Тақырыбы: Мемлекеттік тіл – менің тілім!

Мақсаты: оқушылардың тіл туралы білімдерін жетілдіру, туған жеріне құрмет көрсетуге, тіл мәдениетін сақтай білуге, тіл тазалығы үшін күресуге баулу.

Міндеттері:

1. Оқушыларды туған тілінің құдіретін сезінуге, ана тілін,

ұлтын, Отанын қастерлеуге тәрбиелеу, патриоттық сезімдерін ояту. 2. Ана тілі туралы жазылған ақындардың өлеңдерін

мәнерлеп оқи білуге, жүргеімен қабылдауға дағдыландыру, адамгершілік қасиеттерін дамыту. 3. Оқушыларға ана тілін білудің маңызындылығын

түсіндіру

Сабақтың көрнекілігі: нақыл сөздер, оқушылар шығарған қабырға газеттері, қаттамалар, оқушылар шығармалары.

Сабақтың түрі: сайыс сабағы

Пәнаралық байланыс: орыс тілі, ағылшын, музыка.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі. ІІ. Кіріспе бөлім . Көрініс.

1 – оқушы: - Осы тіл не үшін керек? 2 – оқушы: - Досым-ау, тіл бір- бірімізбен сөйлесу, түсінісу үшін қажет қой. Мұғалім «Тіл – қарым – қатыныс құралы» деп түсіндірді емес пе? 1 – оқушы: Жарайды, тіл қарым – қатынас құралы – ақ болсын, онда адамдардың бәрі бір тілде сөйлеп, түсінісе бермей ме? Ана тілі деп бөлгені несі? 3- оқушы: Ой-ой, тапқышбегім – ай! Кез – келген адамның өз анасы болатыны сияқты дүние жүзіндегі халықтардың да өз анасы, өз тілі, өз Отаны бар емес пе?

4 – оқушы: Ана тілі дегеніміз – ананың ақ сүтімен бойға дарыған өз анамыздың тілі ғой. Ал ана деген - бәрінен қастерлі, аяулы да асыл жан. 5 – оқушы: Мен сендерге Сырбай Мәуленовтың бір өлеңін оқып берейін. Сол тіліммен дүниені аттадым, Таптым бүкіл тіршіліктің атауын. Жатты онда уыз сүті ананың, Жатты онда аманаты ананың. Сол тіліммен махаббатқа тіл қаттым. Сол тіліммен талай гүлді жинадым Сол тіліммен сәбилерді сөйлеттім, Сол тіліммен көз жастарын құрғаттым. Сол тіліммен аспан көрдім, жер көрдім. Сол тіліммен көгершінге жем бердім. Сол тіліммен дүниеден кетемін, Сол тіліммен дүниеге мен келдм.

6 – оқушы: керемет екен. Ал Әбділда Тәжібаев атамыздың мына өлеңі естеріңізде ме? Туған тілім –тірлігімнің айғағы, Тілім барда айтылар сөз ойдағы. Өссе тілім – мен де бірге өсемін, Өшсе тілім – мен де бірге өшемін. 7- оқушы: Ана тілім – бәрін сөйлер шежірем, Тілсіз нені білдіре алам, не білем? Тілім барда ғана мынау ғаламның, Кілтін табар саналысы сезінем. О, адамдар, қадіріне жетіңдер, Ана тілің – анаң, сыйлап өтіңдер! 8 – оқушы: Дұрыс – ақ, бірақ кейде өзінің ана тілін сыйламайтын, білгісі келмейтіндер де кездесіп қалады. Олар туралы не айтар едіңдер? 9 – оқушы: Әрине, адамның бәрі бірдей емес, түсінігі төмен, білімі таяз кейбір мәңгүрт жандар болатыны рас, ондайлар жайлы қырғыз ақыны Сарноғаев былай деген: Ана тілін білмеген, Ақылы жоқ желікбас. Ана тілін сүймеген – Халқын сүйіп жарытпас. 10 – оқушы: Ал халқымыздың кемеңгер жазушысы Ғ.Мүсірепов атамыз: «Ана тілін ұмытқан адам өз халқының

өткенінен де, болашағынан да қол үзеді. Ана тілін өгей ұлдар ғана менсінбейді» деген, сондықтан өз тілімізге, өз ұлтымызға өгей болмайық, достар! 11 – оқушы: Біздің ана тіліміз – қазақ тілі. Ол тек отбасы, ошақ қасының тілі емес, мемлекеттік тіл ғой. 12 – оқушы: Иә, иә, оның рас. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституцияда қзақ тілі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілі болып бекітілді. Ал 1997 жылы 11 шілдеде «Тіл туралы» Заң қабылданып, оның 4 – бабында «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілі – қазақ тілі» екені жазылды. 13 – оқушы: Олай болса, қазақ тілін жете білу арқылы біздер өнер мен білімнің, мәдениет пен ғылымның биігіне жетіп, өз халқымыздың өткен – кеткенін зерделеп, оны жете таныта аламыз. Өз тілімізді құрметтеу арқылы басқа тілді де үйреніп, мәдениетін қадірлей аламыз. (Орыс, ағылшын тілінде құттықтау)

Мұғалім: Бәрекелді, балалар! Тіл туралы талай тұжырымды ойларыңды ортаға салып, жарыссөз жасап жатырсыңдар. Ал арасындағы «Қара жорға» биіне жол болсын. Келелі ойлар арасына ойын – биді неге қостыңдар. 1 – оқушы: Апай, кейінгі кездерде бір мезетте бірнеше жүз адамға «Қара жорға » билету сәнге айналдырып, тез арада меңгеріп жатқандарды теледидардан көріп, газеттерден оқып таң қалып жүрміз. 2 – оқушы: Біз де, сол бір уақытта, бір жерде тұрған бірнеше жүз адамның толық қазақ тілінде сөйлеп, қазақ тілін шұбарламай, қаймағын бұзбай қолдануға үйренер ме еді деген ниетпен «Қара жорға» биін кіргізіп жатқанымыз ғой. Мұғалім: Оларың да дұрыс екен, басқа ұлтты қойғанда, өз ұлтымыздың өз тілінде сөйлеп үйренуі осы биді үйренгендегідей тез болса игі болар еді. Ал, енді балалар, өз ойларыңды жақсы жеткізіп өттіңдер, енді сайысқа қалай қарайсыңдар. Тіл туралы жақсы сөздер

айтып, ойларыңды білдіру аз, сол тілде меңгерген білімімізді де сынамаймыз ба? ІІІ. Негізгі бөлім. Сайыс сабақ. Мұғалім: Құрметті қонақтар, ұстаздар, оқушылар! Қазіргі таңда еліміз өз тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін мемлекеттік тіліміз – қазақ тілі болып бекітілді. Қазақстан Республикасының «Тіл туралы заңы» күшіне енді. Болашағымызды баянды етер басты қаруымыз – тіліміз. «Адамға екі нәрсе тірек тегі, Бірі – тіл, бірі – ділің жүректегі», - деп Жүсіп Баласағұн бабамыз айтқандай кез – келген мемлекеттің, елдің ең негізгі рәмізі де, ұраны да, тірегі де сол елдің ана тілі болмақ. Біздің ана тіліміз – қазақ тілі. Біздің Отанымыз – Қазақстан. Қазақстан Республикасының өз елтаңбасы, әнұраны, туы бар. Сонымен қатар өз тілі бар. Көп тіл білсең көкжиегің кең болар, Құрметтейді кісі екен деп төрге озар. Қай елде жүрсең де бұл дұрысы, Мемлекеттік тілді білген жөн болар, - демекші, «Мемлекеттік тіл – менің тілім» атты сайыс сабағымызды бастауға рұқсат етіңіздер.

 Психологиялық тренинг. «Жүректен жүрекке»

Мұғалім: Балалар, сабағымызды бастамас бұрын өзіміздің психологиялық көңіл – күйімізді бір арнаға түсіріп алайық. Менің қолымды «жүрек», осы жүректі мен сіздерге, бүгінгі менен шыққан ұтымды сөздер сендердің жүректеріңнен орын алсын деген ниетпен, өз тілегімді айтып айтып, сіздерге ұсынамын. Сіздер өз кезектеріңізде өз тілектеріңізді бір – бірлеріңізге жеткізіңіздер. «Сіздердің әрбір күндеріңіз бүгінгі күндей шуаққа толы болсын» (оқушылардың тілектері айтылады).

Мұғалім: «Білімділер» мен «Қазақстан» тобын шақырамыз.

Мұғалім: Ал енді, туған еліміздің тілін ардақтап, сол тілде сауатты жазып, ойымызды жеткізе білсек, нұр үстіне нұр болар еді. Сайыс сабағымыз алты кезеңнен тұрады.

Алдымен, бүгінгі сайысымызға әділ баға беретін әділ қазыларымызды сайлап алайық.( Бүгінгі мерейі үстем мерекелі күнде біздің компьютерер де өте ақылды болып кетті, ссондықтан да әділ баға берушілерді компьютертаңдап берсін. )

Мұғалім: олай болса, Тілдер мерекесіне арналған сайысымызды бастайық. Сайыстың бірінші кезеңі: «Таныстыру». Сайысты бастамас бұрын жеребе арқылы қай топтың бастайтынын анықтап алайық. / Жеребе тастау/

Мұғалім: «Әдепті елдің баласы Алыстан сәлем береді» - дейді данышпан халқымыз. Олай болса, сөз жарыскерлерде. Таныстыру кезеңіне берілетін ұпай саны - 10. Әр топ өзінің мүшелерімен таныстырып, төс белгісін, шығарған қабырға газеттерін түсіндіріп, ұранын айтады.

Мұғалім: Қазақпыз – қыз өсірген іңкәр қылып, Қазақпыз – ұл өсірген шырқап жүріп. Қазақпыз – құс та салып, ат жаратқан, Сайысқа түскен және тұлпар мініп – дегендей, келесі кезеңіміз «Тақырыптық мәтін құру» деп аталады. Бұл кезеңде топтар тақтадағы ұяшықтардан тақырып таңдап алып, сол тақырып бойынша мәтін құрастырады. Ұпай саны - 10. (Слайдта келесі тақырыптар беріледі, топтар өздері таңдаған ұяшықтағы тақырыпқа әңгіме құрастырады).

Қазіргі уақытта көңіл аударуды қажет ететін мәселе – бірнеше тілде білім беру тәжірибесі. Келешек ұрпақтың мемлекеттік тілді, сонымен қатар орыс, ағылшын тілдерді жақсы білуі - өмір талабы. Сол себепті, келесі кезеңді «Үш тұғырлы тіл» - деп атауды жөн көрдім. Ал, мақал – мәтелдер талай замандар бойы қалыптасқан, ұрпақтан – ұрпаққа ауысып келе жатқан асыл мұра. Сондықтан да, бұл кезеңде берілген мақал – мәтелдерді үш тілге аудару қажет.