Мигрант балаларға білім беруді түсіну және үйрету

Мигрант балаларға білім беру: түсіну және үйрету

Біз барлығымыз бір ауамен тыныс аламыз, бір аспан

астында өмір сүреміз және бір жерде жүреміз. Ұқсамау,

басқаша болу-бұл кемшілік емес. Әлемнің алуан түрлілігі-

бұл біздің толыққанды өмір сүруге деген ортақ құқығымыз.

Н. Г. Осухова, М. Р. Битянова зерттеулері бойынша, біз инклюзивті білім беру мәселелері туралы айтқан кезде, біз ең алдымен ерекше балалар, мүмкіндігі шектеулі балаларды еске түсіреміз. Бірақ баланың ерекшелігі басқа факторлармен байланысты болуы мүмкін, мысалы, баланың басқа мәдениет өкілі (мигрант, оралман балалар, саны аз ұлттар) балалар. Аутист баланың алдында қоғамға бейімделу міндеті тұрса, мигрант балалардың алдында да дәл сондай міндет тұрады.Олар үшін жаңа және кейде түсініксіз өмір ережелеріне бейімделу басты міндет болып саналады. Әр бала өмірінің әртүрлі кезеңдерінде, әлеуметтік мәселелерге байланысты қиын өмірлік жағдайға тап болуы мүмкін және сәйкесінше әр түрлі дәрежеде көмек пен қорғауды қажет етеді. «Сыртқы әсерлердің немесе ішкі өзгерістердің кесірінен баланың өмірге бейімделуінің бұзылуы пайда болады, нәтижесінде олардың өмірлерінің өткен кезеңдерінде қалыптасқан мінез құлықтары мен өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандыру қиынға түседі».[1]

Мәжбүрлі көші-қон кезінде қатты қиынға соғатыны адамның әлеуметтік бейімделуі: бір табиғи және әлеуметтік қоршаған ортадан басқа жерге ауысуы, көптеген табиғи антропологиялық байланыстарды үзіп, жаңа жерде жаңа байланысқа түсуі. Босқындардың балалары ата-аналарының, жақындарының өліміне куә болған жағдайларда, қатты психикалық жарақат алады. Ал бәріміз білетіндей жан дүниесіне қатты әсер ететін оқиғалар баланың есінде ұзақ уақыт сақталатын терең із. Мұндай балалар, психологиялық күйзеліске түскен болса , кейін оның зардаптарынан жапа шегуі мүмкін.Қиын жағдайда қалған балаларға өз бетінше қиындықтан шығудың қолайлы жолдарын табу оңайға түспейді. Осы фактіні ескере отырып, әлеуметтік-педагогикалық сүйемелдеудің көмегі арқылы қиын жағдайға тап болған балаға көмек көрсетудің орынды жолдарын болжау мен анықтау керек. Осыдан шығатын баста мақсат баланың өмірі мен тәрбиесі үшін ең оңтайлы жағдайлар жасаудың жолдарын іздестіріп, ортаға бейімделуі үшін көмек көрсету.

Мигранттардың ерекше қажеттіліктері

Қазақстан Республикасында Мигранттардың, оралмандардың балаларының білім алуына қол жеткізуді қамтамасыз ету тұрақты түрде шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың Республикада білім алуға конституциялық құқық қамтамасыз етіледі. Мигрант балаларға ерекше білім беру көзқарас идеясы мүлдем қисынды емес сияқты көрінеді: олар, керісінше, жаңа мәдениетке ену, жалпы ережелерді меңгеру керек, бұл жерде қандай ерекше білім беруді қажет ету жайында айтуға болады? Әрине, баланың қабылдаушы қоғамның құндылықтары мен нормаларын игерместен әлеуметтік-мәдени бейімделуі мүмкін емес.«Осы ретте мигранттардың бейімделуінің сәттілігі олардың өздерінің мәдени құндылықтарынан бас тарту және басқа мәдениетті толық қабылдау емес, әртүрлі құндылық жүйелерін, жаңа нормалар мен ережелерді игеру арқылы екі мәдени ортаны біріктіру мүмкіндігі және жеке тұлға ретінде қалыптасу» [2]. Мигрант баланың алдында қиын міндет тұрады: жаңа мәдениеттегі өмір ережелерін түсіну және қабылдау, басқа мәдениет пен нормалары арасында тепе-теңдік сақтау арқылы жаңа сәйкес нормалар құру. Сонымен қатар, оның бейімделу кезінде кездесетін қиындықтары бұл процесті айтарлықтай қиындатады. Әрине, бұл мәселенің айқын шешімі бар: мигра

Ең оңтайлы шешім ол мигран балалар мен қабылдаушы тараптағы балаларды біріктіріп оқыту.Сонымен қоса осы тұста мигрант балалармен жұмыс мүмкіндігінше нәтижелі болады: бірінші тараптан, интегративті оқыту арқылы баланың жалпы ережелер мен нормаларды игеруіне бағытталған болса, екінші жағынан инклюзивті, жеке көмек көрсету жұмыстары атқарылады. Алайда, мигрант балалар бірқатар сипаттамалары бойынша біртекті емес топ болып табылады: тіл, дін, әлеуметтік мәртебе, мәдени орта бойынша әр тарап. Олардың білім беру қажеттіліктерінің ерекшелігі де бірқатар факторлармен анықталады: Ана тілі, өмір тарихы, еліндегі жағдай, оқу тәжірибесі. Сондықтан біртекті емес оқушылармен көмек көрсету нұсқалары олардың білім беру қажеттіліктерінің ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі болуы мүмкін.

Қажеттіліктердің бес сипаттамасы

Біз белгілі бір баланың нақты қажеттіліктерін анықтауға және дамытуға көмектесетін бірқатар кеңестерді ұсынамыз. Бұл модель күш - жігерді үнемдеуге және балаға артық жұмыс жасатпай-ақ қажетті көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Сонымен, мигрант баланың ерекше білім беру қажеттіліктерінің сипаттамаларын бес тобқа бөлеміз: тіл, негізгі білім, эмоционалдық күй, әлеуметтік дағдылар, мәдени ережелер мен нормалар. Біз ерекше білім беру қажеттіліктерінің әр тобын талдаймыз және оларға білім беру мекемелерінің көмек беруі мүмкін жолдарын белгілейміз.[4]

Тіл

Қазақ тілінің екі маңызды функциясын дамыту қажет. Бір жағынан, тіл-сыныптастарымен және мұғалімдерімен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін байланыс құралы. Екінші жағынан – тіл білім берудің маңызды құралы болып табылады оның барысы мен қарқынына әсер ететін негізгі фактор.Тіл қиындықтарын диагностикалау қиын жағдайлар туғызады. Мысалы, бала Молдова тілінде оқыды, ал үйде орыс тілінде сөйлейді. Ол Қазақстанға қоныс аударады және қазақ тілінде оқуға мәжбүр, бұл ол үшін жаңа мәселеге алып келеді: жаңа тілді өмірлік жағдайға ауыстыруға тура келеді және жаңа лексиканы игеру керек болады. Мұнда көмек ретінде қазақ тілінде қосымша сабақтар болуы мүмкін,…