Мұқағали Мақатаев шығармашылығы ашық сабақ жоспары 8 сынып

Мөлдір Шалдарбекова Шымкент қаласындағы З. Космодемьянская атындағы №23 мектеп – лицейінің мұғалімі

Мұқағали – мәңгілік жыр

(8 –сынып)

Сабақтың мақсаты: а) білімділік:ақиық ақын Мұқағали Мақатаев өмірі мен шығармашылығын кеңінен таныту, өлеңдерінің өзіндік табиғатын даралай, саралай отырып өзгешелігіне көңіл бөлу, Абай мен Мұқағали өмірінен мәлімет бере отырып, олардың поэзиясының өміршеңдігін дамыту, идея үндестігін ашып көрсету; ә) дамытушылық: тіл шеберлігін, ізденіс жолдарын айқындау, қосымша ғылыми зерттеулермен жұмыс істеуге үйрету, оқушыларды өз ойларын еркін жеткізе білуге және қосымша материалдармен жұмыс істеуге дағдыландыру; б) тәрбиелік: туған жерге деген сүйіспеншілікке, адамгершілікке, табиғат әсемдігін түсінуге, қасиетті нәрселерді қадір тұтуға, имандылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: баспасөз – конференция сабағы

Әдіс – тәсілдер: сұрақ – жауап, зерттеу, мәнерлеп оқу, баяндау.

Пәнаралық байланыс: ән – күй, тарих, география.

Көрнекіліктер: Қазақстан картасы, ақын портреті, шығармалары, ақын туралы естеліктер, ақынның өмірбаяны туралы бүктеме, кесте – сызбалар, газет – журнал материалдары, Абай, Фариза суреттері, интерактивті тақта.

Сабақ барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі. а) оқушылармен сәлемдесу; ә) оқушыларды түгелдеу; б) сынып тазалығын тексеру.

2. Үй тапсырмасын сұрау. а) өтілген тақырыпты еске түсіру; ә) сұрақ – жауап арқылы білімдерін тексеру. 3. Жаңа сабақ Бүгінгі сабағымызда қазақтың ақиық ақыны, сонымен қатар қазақтың қара өлеңіне шекпен жауып қайтарған абыз, кезінде жанына жақын сырлас дос таппай

Мәңгілікке өзіммен ала кетер Менің нәзік жанымды кім түсінер?!... деп қынжыла жазып, өмірдің базарынан жылап қайтқан, қарапайым да жұмбақ тағдыр иесі Мұқағали Мақатаевтың туғанына 80 жыл толуына байланысты пресс – конференция сабағын өткізгелі отырмыз. Мұқағали Мақатаев көзі тірісінде көз майын тауысып, өмірінің ақырғы күндеріне дейін қадалып отырып жазған ұшан – теңіз жырларының мейірімді жылуын көре алмай кетті. Тағдырының небір тауқыметін басынан кешірген ақиық ақын бір өлеңінде:

Табиғат, жанымды алсаң, алшы менің, Бір түйір жерге түскен тамшың едім. Мұқағали жоғалса қайтер дейсің, Артымда қалсын жерім, қалсын елім. Кім білсін қаншама әлі шырқарымды, Кім білсін қай күні қырқарыңды. Мұқағали жоғалса, қайтер дейсің, Жоғалтпаса болғаны ұрпағымды, - деген екен. Ақынның жырлап отырған ұрпағы – мына біздерміз. Мәңгілікке тот баспайтын асыл жырларын келер ұрпаққа жеткізетін де - өзіміз. Ендеше бүгінгі конференция сабағымыз ұрпақтары атынан Мұқағали шығармашылығына арналады.

Мұқағали өмірі мен шығармашылығымен таныстыру

09.02.1931ж Алматы обл. Райымбек ауд. Қарасаз ауылында дүниеге келген. 1948-49ж.ж ҚазҰУ-да оқыған. 1952-62ж.ж Қарасаздағы мектепте мұғалім, Нарынқол ауд. «Советтік шекара» газетінің (қазіргі «Хантәңірі» ) жауапты хатшысы 1962-63ж.ж ( «Социалистік Қазақстан») қазіргі ( «Егемен Қазақстан») газетінің әдеби қызметкері. 1963-65ж.ж «Мәдениет және тұрмыс» (Қазіргі «Парасат»)

журналының әдеби қызметкері. 1965-72ж.ж «Жұлдыз» журналының әдеби қызметкері. 1972-73ж.ж Қазақстан Жазушылар Одағында бөлім кеңесшісі. 1973-74ж.ж Мәскеудегі Әдебиет және өнер институтында

оқыған. 2000ж « Атамұра» баспасы шығарған «Аманат» жыр кітабы үшін Абай атындағы Қазақстан Мемлекеттік сыйлық иегері.

Мұқағалидың ата тегі Албан Сары Сүйерқұл Алжан Сырымбет Қангелді

Қойбас Түке Менжі Райымбек Дәлі Қамысбай Мақатай Сүлеймен Мұқағали Інілері: Ұлдары: Қыздары: Тоқтарбай

Жұлдыз Ләззат, Алма, Көрпеш Айбар Майгүл, Шолпан Мұқағалиға арнау Мына өмірде маздамасаң мән бар ма, Мен ғашықпын мәңгі өлмейтін жандарға. Оның жыры Тәңіртаудың тұз құсы, Дүр – дүр қағып сілкінетін самғарда. Аман тұрса Авары мен Дағыстан, Расул да танбас жойқын шабыстан. Бірақ біздің Мұқағали марғасқа, Күн астынан күркіреген арыстан. Қайран сабаз өтті жалғыз өлең деп, Тұлпардың дүбіріне елеңдеп. Енді міне, оның мұңлы жырымен, Өз жарамды отырамын мен емдеп. Жер айналмай жұлдыз сөніп, ай батпас, Қысқа ғұмыр алды – артыңды ойлатпас. Ұға алмаған алмасымды жанұяға Маған да бір керек боп тұр қайрақ тас. Н. Айтұлы

Шығармашылығы

Сынып үш топқа бөлінеді:

аудармала ры поэмалар ы

мақалала ры

«Халқыма хат», «Өмір деген біреу бар», «Сен үшін», «Жастық» , «Фариза», «Күрсінбе » «Соғыс» т.б.

«Аққулар ұйықтаған -да», «Мұзбала қ», «Мавр», «Ильич», «Қашқын » т.б.

В. Шекспир «Сонет», Ф.Моргун «Көктөбе де» А.Исаакя н «Сократ» т.б.

«Рух және сезім», «Сезім найзағай ы», «Қазақ жырының бір жылы» т.б.

өлеңдері

1. «Журналистер» тобы

2. «Сарапшылар» тобы

3. «Қонақтар» тобы

Ортадағы қонақтарды таныстырамыз. 10 жыл бірге оқыған досы әрі туысы Әбдіке Асанов. Мұңы мен сырын жан жарымен бөліскен зайыбы Лашын Әзімжанова. Қазақтың ақын қызы Фариза Оңғарсынова. «Мұқағали» журналының бас редакторы Батық Мәжитұлы. Журналист: Ең алғаш Мұқағали екеуіңіздің мектеп табалдырығын аттаған жылдарыңыз есіңізде ме? Әбдіке сөзі: - Біз екеуміз Қарасазда дүниеге келдік. Мұқағалидың шын аты – Мұхаметқали, оны бірі білсе, бірі біле бермейді. Кезінде жеңгелері, ауыл әйелдері пайғамбардың аталатын бұл есімді атауға жүрексініп, оны Мұқағали деп атап кеткен. Ақынның әкесі Сүлеймен шаруа адамы еді. 1941 жылы желтоқсанда майданға аттанып, содан оралмады. Шешесі Нағиман да қарапайым, мейірімді жан болатын. Ол кезде мектепте 8 жастан бастап алатын еді ғой. Ал біздің жасымыз 7-де. Бір күні Мұқағали келді: «Жүр, Әбдіке, мектепке барамыз, оқимыз. Оқығымыз келеді деп мұғалімге айтамыз,» - деді. Жолымыз болып, алдымыздан директордың өзі шықты. Ол кісі жасымыз жетпесе де, талабымызға сүйсініп, жарымыншы сыныпқа қабылдады. Бұл 1938 жылдың қыркүйек айы болатын. Екеуімізде сабақты жақсы оқып, мақтау қағазымен бітіріп жүрдік.

Журналист: Бала Мұқағали алғаш рет ақындық қабілетін танытып жазған өлеңін ұсынғанда неше жаста еді? Әбдіке: Біздің балалық шағымызды соғыс жалмады ғой. Мұқағалидың алғаш өлеңі сол соғысқа кеткен әкесіне сағыныштан туды. 3 ай бойы хабарсыз кеткесін, әкесін ойлап жабырқап жүрген Мұқағали бір күні сабақтан келісімен дәптерін аша салып, әжесі мен шешесіне сол өлеңін оқып береді.

Ол жерде Сырымбеттей тау бар ма екен, Жайдақтың шөбі шүйгін қаулар ме екен. Мінеки, көп ай болды хабары жоқ, Әкеміз кеп көңілімізді аулар ма екен? Сарапшы сөзі: Мұқағали өмірінің бір сырын ашып бергендей болдыңыз. Көп рахмет!