Мүшел жас туралы тәрбие сағатының материалы

Ғ. Малдыбаев атындағы

Жаңажол орта мектебі

(Ашық тәрбие сағаты)

7-8 сыныптар

Альжанова Кульзиян Молгаждарқызы

Тәрбие сағатының тақырыбы: «Мүшелде бір сыр бар» Диктор: Армысыздар! «Хабар» телеарнасы сіздерге кезекті «Күндізгі студия» бағдарламасын ұсынады.

Қазақ деген халықтың баласымен Алда талай алынар бар асуым. Арман қолы - жүрегім - бақыт жолы Мүмкін емес сол жолда адасуым. Қазақ деген халықтың баласымын. ------------------------------------------- «Бала болсаң, болғандай бол, Ағайынға қорғандай бол!» Ата - бабаларымыздан қалған асыл мұралар өте көп. Солардың қатарында ұлттық мерекелер мен тойлар да бар. Осы тойлардың ішінде ерекше аталатын той - туған күн. Ата - бабаларымыз біз сияқты туған күнді жылма - жыл тойлай бермей, тек мүшел тойларын атап өткен. Ендеше біздің журналист қыздарымыз дайындаған сонау ақ қайыңдар өлкесінен теріскейден Солтүстік Қазақстан аймағынан Шал ақын ауданынан Жаңажол ауылынан келіп тұрған жаңа бағдарламаға жол берелік. Алло, Шұғыла, Зарина, естимісіздер сөз кезегі сіздерде.

1 – жүргізуші: Сәлеметсіздер ме, той десе қу басы домалайтын қазақ халқы! 2 – жүргізуші: Той десе ішкен асын жерге қояр тойшыл халқым, аман – есенсіздер ме? 1 – жүргізуші: Біз қаймағы бұзылмаған қазақ иісі аңқып тұрған Жаңажол ауылында арнайы хабар беріп отырмыз. 2 – жүргізуші: Бүгінгі бағдарламамыз «Мүшелде бір сыр бар» деп аталады. Мүшел, мүшел жас - қазақ халқының адам жасын есептеу үлгісі. Яғни, қоғамдағы орны мен мәртебесін белгілеуді білдіреді. Мүшелден мүшелге өту аралығындағы жаста адамға қауіп - қатер жуық болады, тән мен жанның өзгеріске ұшырайтын тоқырау кезі, белесі деп саналады. 12 жыл уақыт мүшел деп саналады. 1 – жүргізуші: Білім ордасы мектеп қабырғасында оқу оқып, көңіліне тоқып

жүрген өткен жылы ғана 13 жасқа толып кеткен 8 – сынып оқушылары және биыл сол 13 жасқа толып жатқан 7 – сынып оқушылары дайындаған қызықты да қажетті тәрбие сағатына тап болып отырмыз.

2 – жүргізуші:? жыл қайыру туралы аңызды білесің бе? 1 – жүргізуші: Білмеймін, қане мына мүшел жас иелерінен сұрап көрейік! 1 -оқушы: Анар Ертеде түркі қағандарының бірі өзінен бірнеше жыл бұрын өткен атышулы бір соғыстың тәсілін үйренбекші болады. Бірақ ол соғыс қай жылы өткенін білмей әбден шатасады. Сонда қаған өзінің қауымына былай депті: «Біз тарихымызды анықтауда көп жаңылыстық, ал бұдан кейінгілер бұданда жаман жаңылысады. Біз енді жылдарға ат қояйық. Бұл біздің кейінгілерге қалдырған ескерткішіміз болсын». Сөйтіп Іле өзенінің екінші басына ау құрғызып, жабайы хайуандарды өзенге қарай қууға бұйрық береді. Нөкерлер хайуандарды қаумалап үркіте бастайды. Бәрі бірдей өте алмай, он екісі ғана судан аман шыққан екен. Ең алдымен судан өткен тышқан болыпты. Осыдан жыл басы Тышқан аталыпты. Одан кейін судан сиыр, сосын барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, мешін, тауық, ит, доңыз өтіпті. Сөйтіп әр қайсысы бір-бір жылдың атын алыпты. Осылай он екі жыл бір айналып шықса бір мүшел жас екі айналып шықса екі мүшел жас болыпты. Ниязбек: Мүшел жастың таралу шеңбері өте үлкен. Болгариядан Жапонияға дейін Оңтүстік - Шығыс Азия, Кавказ, Монғалия, Вьетнам, Иран, Бурят - бәрі де мүшел есебін пайд

2. Сиыр жылы-саналықтың жалғасы - Жансұлу З. Барыс жылы-береке-ырыс тасқыны - Ербол 4. Қоян жылы-қажы р-қайрат қарқыны - Нұртуған 5. Ұлу жылы-ұйымшылдық үлгісі - Айнұр 6. Жылан жылы-жаңашылдық белгісі - Анар 7. Жылқы жылы-жақсылықтың жеңісі - Айнұр 8. Қой жылы- қуат, қарымды еңбек жемісі - Жансұлу 9. Мешін жылы-молшылықтың мәресі - Мирас 10. Тауық жылы-тоқшылықтың төресі - Нұрбек 11.Ит жылы-игерілген жұмыстар - Ниязбек 12 .Доңыз жылы-дәулет, сәулет, құрылыстар - Данагүл

Өлең жолдары

Сахналық қойылым: Мүшел тойдың өзіне тән рәсімдері бар екен. Ең негізгі рәсімнің бірі ұл балаға қамшы ұстатып, қыз балаға шолпы тағу екен. Ақсақал: Ал, балам! Болар бала он үшінде баспын дейді, болмас жігіт жиырма бесте жаспын дейді халық даналығы. Бүгін 13 жасқа толып ат жалын тартып отау иесі болатын жасқа келдің. Алғашқы мүшелігің құтты болсын. Мынау қамшы. Бұл ел билігіне орналасатын уақыттың келгенінің белгісі. Қамшы би-шешендерден қалған. Қамшы керегеде ілініп тұрса, отауыңды жын-шайтан мазаламайды. Ал балам, қамшыңа берік бол! Әже: -Қызым, мына шашбауды саған арнап зергелерге күмістен соқтырып, дайындатып едік. Қыз бала 13-ке толғанда бұрымына шашбау байлаған. Шашбауы бар қыз балалық, еркелікпен қоштасып, ойы мен бойын түзеп кербез жүруіне жол ашады. Шашбау сенің әрбір жүрісіңді бақылап отырады. Шолпының тұнық сыңғыры нәзіктігщмен үйлесіп тұрады, қарғам. Қызға 40 үйден тыюдың бірі осы. Алғашқы мүшелің құтты болсын!

Данагүл: «Көңіл аудар даналардың сөзіне, адал жанды өнеге тұт өзіңе», Дегендей, ұлы адамдар өмірінде 13 жастың ерекшелігіне көз жүгіртейік. Бат -ес біле бастағаннан патша үкіметінің бейбіт жатқан қазақ ауылдарына аяусыз жәбір көрсетіп отаршының әрекеттерін