Нәтижелік рейтинг арқылы білім сапасын бақылау

Степногорск қаласының білім бөліміне қарасты С.Сейфуллин атындағы № 5 көпсалалы мектеп-лицей

“Нәтижелік рейтинг”

жүйесі – білім сапасын бақылаудың

тиімді жүйесі (педагогикалық кеңесте талқыланған баяндама)

Орындаған: Шаяхметова

М.Н

Степногорск қаласы

“Рейтинг” – жеке адамның сапалық жетістігін бағалаудың сандық көрсеткішін білдіретін, ағылшын сөзі. Бұл ұғым педагогикаға спорт саласынан ауысып келген. Соңғы кезде, мұғалім еңбегінің кешенді бір көрсеткіші ретінде рейтинг туралы көп айтылып жүр. Дегенмен, мұғалім еңбегін рейтингілеу үшін қандай өлшемдерді негізге алу керектігі, оның мұғалім беделі мен жұмысқа деген ынтасына әсері, т.б. жағдайлар ғылыми тұрғыдан жан-жақты талданып, белгілі бір жүйелі пікір қалыптаса қойған жоқ. Сондықтан рейтингтік көрсеткіш ретінде, бірде оның білім деңгейі, бірде қоғамдық белсенділігі, бірде тіпті берілген тапсырмаларды орындау барысы алынып жүр. Тіпті оның қаражат табуы, мектеп көгалдандыру мен безендіруге қатысы да есепке алынуда. Бірақ, бұл шаралар мұғалімнің сапалы сабақ беруінің деңгейін көтереді, сол арқылы оқушының сабаққа деген ынтасын арттырып, оқушылардың білім сапасын жоғарылатады дегенге сену қиын. Себебі, “мұғалім еңбегі де дихан сияқты жерге қанша дән сепкенімен емес, оның қаншасы өсіп шыққанына” тікелей қатысты емес пе? Қазіргі орыс педагогикасындағы “мұғалім еңбегін баланың білімі арқылы бағалау” бағыты – осының айғағы. Бірақ мұнда да нақтыланбаған жұмыстар, даулы мәселелер жетерл

алдыру нәтижесінде, ұстаздар бірде жаппай ауызша сұрақ- жауапқа ауып кетсе, бірде тестік тексеруге бет бұрады. Алайда мұның алғашқысы аз уақыт ішінде білімді кешенді тексеруге, соңғысы жүйелілігі мен тереңдігін байқауға, ал бақылауда жүйелілік пен бірізділіктің болмауы білімнің беріктігін айқындауға мүмкіндік бермейді. Осы кемшіліктердің көбісінің алдын алып, мұғалім еңбегін бала білімінің сапасына қатысты дұрыс бағалауға мүмкін берер әдіс ретінде “нәтиже рейтингісін” қолдану керек сияқты.

“Нәтиже рейтингісінің” негізгі идеялары 1. Өспелілік. Атақты орыс педагогі В. А. Сухомлинский білім сапасы туралы бір сөзінде, “баланың талабы да, оқуға көзқарасы да, тіпті білімі де емес, тек алға жылжуы бағалануы тиіс” деген екен. Демек, педагогиканың алтын заңы бойынша, бала білім алу барысында өзгелермен емес, өзімен-өзі салыстырылуы тиіс.

2. Сапалылық. Жапон ғалымдары “сапа деген бір компанияның жүз қадам алға жылжуы емес, жүз компанияның барлығының бір қадамнан алға жылжуы” деп есептейді. Ендеше, ұстаз бен мектептің жұмыс нәтижесі бірнеше оқушының грант пен несиеге түсу-түспеуімен ғана емес, жалпы оқушылар ұжымының оқудағы алға жылжуымен айқындалуы керек.

3. Жүйелілік. Білім сапасы әр тақырып бойынша ғана емес, жалпы курс бойынша да жүйелі түрде тексерілмеген жағдайда оқушылар олқылықтарды дер кезінде анықтап, түзету шараларын жүргізуге мүмкін емес.

4. Кешенділік. Ойлау мен оқу икемділіктері дұрыс қалыптаспаған бала дұрыс білім ала алмайды. Олай болса, білім сапасын бақылау барысында да, алдымен оқушылардың танымдық-логикалық қабілеттері, сонан соң оқу икемділіктері, тек сонан соң ғана пәннің білімі тексерілуі керек сияқты. Ендеше, рейтинг жүйесі жеке оқушы мен оқушылар ұжымының алған білімдерінің өсімшесін ескере келіп, осы қағидаларға сәйкес құрылуы керек. Тек сонда ғана бағалау ұстаз еңбегінің нақты көрсеткішіне айналып, көптеген кемшіліктерді болдырмауға себеп болар еді.

Жүйенің басты ерекшеліктері:

Бұл жүйенің білімді тақырыптық есепке алудан басты өзгешелігі – тек бір тақырып аясында шектеліп қалмайтындығында. Ал бұрынғы рейтинг жүйесінен негізгі айырмасы – бала біліміне бөлек, ұстаз шеберлігіне бөлек бағалау жүргізбейтіндігінде. Жүйе дұрыс жұмыс істеу үшін жоғарғы басқару органдары тарапынан жүйелі бақылау мен әдістемелік көмек қажет.

Жүйені жүзеге асыру технологиясы: 1. Жыл басында және әр тоқсан басында оқушылар білімі түрлі салалар бойынша жан-жақты есепке алынып, диагностикалық карта жасалады.

2. Жан-жақты талдау жүргізіле отырып, сыныптың және жеке оқушылардың біліміне қосылатын өсімшелер болжанып, прогностикалық карта жасалады.

3. Мұғалім сол екі кесте негізінде тоқсан бойы оқушылардың білімді өз бетінше игеруіне жан-жақты көмек береді. Қиындау мәселелер бойынша топтық, кейбір мәселелер бойынша жеке жұмыстар ұйымдастырады.

4. Әр тоқсан соңында, сол салалар бойынша білімге қайта бақылау жасалып, сыныптың және әр оқушының біліміндегі өсімшелер арнайы анықталады.

5. Нәтиже бастапқы диагностикалық және прогностикалық карталарымен салыстырылып, жетістік пен кемшілік себептері анықталады. Жетістіктерді озат тәжірибе ретінде жинақтап, қорытып, тарату, ал кемшіліктердің алдын алу, себептерін жою жұмыстары жүргізіледі.

Ескеретін негізгі нәрселер мыналар: 1. Жыл басындағы және әр тоқсан сайынғы бақылаулардың мазмұны да, күрделілігі де шамалас болуы шарт. Кем дегенде 80 -і сәйкестігін сақтайтын бірнеше ℅ нұсқалы түрлі салалардағы тапсырмалар жинағын жыл басында білім стандартына сәйкес жасап, әдістемелік орталықтарда талқыланып, бекітілуі тиіс. Бұл сынақ жұмыстарын құрастырудағы асығыстық пен мәтін мазмұнының тым қиын не оңай болуынан сақтайды.

2. Бақылау салалары оқушылардың білімі ғана емес, білік-дағдылары, шығармашылық қабілеттері секілді білімнің негізгі құрамдас бөліктерін де, білу, түсіну, қолдану сияқты қарапайым икемділіктерді ғана емес, талдау, жинақтау (синтез), бағалау сияқты күрделі икемділіктерді толық қамтуы тиіс. Бұл білімнің кеңдігі пен тереңдігін қамтамасыз етеді, әрі білімді бағалаудағы атүстілік пен сыңаржақтылықтан сақтайды. Бақылау, әр пән бойынша, кем дегенде төрт-бес сала бойынша жүргізілуі тиіс.

3. Мектептерде суреттер мен шығармалардың, құрастыру тапсырмалары мен бұйымдардың көрмесі әр түрлі